Làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo động lực mạnh cho thị trường tài chính, nhưng cũng kéo theo những cảnh báo về nguy cơ định giá quá cao và rủi ro mất ổn định. Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) cho rằng nếu kỳ vọng tăng trưởng không trở thành hiện thực, thị trường có thể đối mặt với một đợt điều chỉnh lớn.
Trong báo cáo thường niên mới nhất, Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) - tổ chức đại diện cho 63 quốc gia, nắm giữ khoảng 95% GDP thế giới và thường được ví là "ngân hàng của các ngân hàng Trung ương" - nhận định cơn sốt AI đang đẩy giá cổ phiếu lên mức khó duy trì trong dài hạn.
Theo BIS, một trong những rủi ro lớn nằm ở cấu trúc đầu tư thiếu minh bạch. Nhiều tập đoàn điện toán đám mây vừa rót vốn vào các phòng thí nghiệm AI, vừa ký các hợp đồng dài hạn cung cấp chip và hạ tầng cho chính những đơn vị mình đầu tư. Mô hình tài chính khép kín này khiến nhà đầu tư bên ngoài khó đánh giá chính xác mức độ rủi ro.
Tại Diễn đàn Ngân hàng Trung ương thường niên ở Sintra (Bồ Đào Nha), ông Torsten Slok, Kinh tế trưởng tại Apollo Global Management, cho rằng dù AI thành công vượt kỳ vọng hay không đạt kỳ vọng, cả hai kịch bản đều có thể tác động đến ổn định tài chính.
Theo Reuters và Wall Street Journal, mức độ tập trung dòng vốn vào AI đang ngày càng lớn. Hiện 10 doanh nghiệp công nghệ lớn nhất trong chỉ số S&P 500 - nhóm được hưởng lợi từ AI - chiếm tỷ trọng vốn hóa rất lớn. Đồng thời, các doanh nghiệp liên quan đến AI cũng phát hành gần một nửa lượng trái phiếu đạt chuẩn đầu tư trong năm nay.
Ông Tobias Adrian, lãnh đạo cao cấp của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), cảnh báo việc sử dụng đòn bẩy tài chính ở cả doanh nghiệp và nhà đầu tư có thể khiến cú sốc từ lĩnh vực AI lan sang toàn bộ thị trường tín dụng doanh nghiệp. Trong kịch bản xấu, thanh khoản có nguy cơ đóng băng tương tự giai đoạn khủng hoảng năm 2008 hoặc thời điểm đại dịch năm 2020.
Trong khi đó, ông Itay Goldstein, Giáo sư tại Đại học Pennsylvania, cảnh báo các thuật toán AI có thể phối hợp để tác động đến giá tài sản trên quy mô lớn, làm gia tăng nguy cơ hình thành những đợt tăng nóng rồi giảm mạnh trên thị trường.
Rủi ro an ninh mạng cũng được nhấn mạnh. Bà Sarah Breeden, Phó Thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh, cho rằng AI đang giúp các đối tượng tấn công mạng khai thác lỗ hổng nhanh hơn, vì vậy cần xây dựng các cơ chế dự phòng, bao gồm cả "bảo hiểm an ninh mạng", nhằm hạn chế nguy cơ gián đoạn toàn hệ thống tài chính.
Nhìn lại bong bóng dot-com cuối những năm 1990, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Canada Tiff Macklem nhận định AI có thể tạo ra giá trị lâu dài, nhưng thị trường cũng có xu hướng đẩy kỳ vọng lên quá cao trước khi bước vào giai đoạn điều chỉnh.
Ở chiều ngược lại, Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Kevin Warsh vẫn đánh giá AI đang ở giai đoạn đầu của cuộc cách mạng công nghệ và có tiềm năng mang lại sự thịnh vượng lớn hơn cho các nền kinh tế.
Từ góc độ thị trường, AI vẫn là lĩnh vực thu hút lượng vốn đầu tư lớn nhờ kỳ vọng về tăng trưởng năng suất và đổi mới công nghệ. Tuy nhiên, lịch sử cho thấy các chu kỳ công nghệ thường đi kèm giai đoạn định giá cao trước khi thị trường điều chỉnh về mức phản ánh hiệu quả kinh doanh thực tế.
Các cảnh báo từ BIS, IMF và nhiều ngân hàng trung ương không nhằm phủ nhận tiềm năng của AI mà nhấn mạnh yêu cầu cân bằng giữa đổi mới và kiểm soát rủi ro. Trong bối cảnh dòng vốn tiếp tục đổ mạnh vào lĩnh vực này, khả năng quản trị tài chính và minh bạch thông tin sẽ là yếu tố quyết định sự phát triển bền vững của thị trường trong những năm tới.
