Cuộc xung đột Iran thử thách tham vọng của vùng Vịnh trong việc trở thành trung tâm AI toàn cầu

Tham vọng của các quốc gia vùng Vịnh trong việc trở thành trung tâm toàn cầu về trí tuệ nhân tạo (AI) đang chịu thách thức khi xung đột kéo dài ở khu vực Trung Đông làm gia tăng rủi ro đối với hạ tầng trọng yếu, đặc biệt là các trung tâm dữ liệu của các tập đoàn công nghệ.

Cuộc đua AI của các nước vùng Vịnh và động lực đầu tư

Trong những năm gần đây, các nước vùng Vịnh xem công nghệ tiên tiến là trụ cột của chiến lược đa dạng hóa kinh tế. Nguồn năng lượng hóa thạch dồi dào và năng lực phát điện quy mô lớn với chi phí tương đối thấp khiến khu vực trở thành điểm đến hấp dẫn cho các dự án trung tâm dữ liệu—nền tảng của AI và điện toán đám mây.

Cuộc đua giữa các nước ngày càng sôi động. Tại UAE, các sáng kiến lớn được hậu thuẫn thông qua nền tảng đầu tư AI MGX và G42, đều được thành lập bởi Mubadala—quỹ đầu tư quốc gia có tài sản khoảng 385 tỷ USD.

Trong khi đó, Ả Rập Xê-út đặt mục tiêu triển khai hàng chục tỷ USD cho AI và hạ tầng dữ liệu theo khuôn khổ Vision 2030. Quỹ đầu tư nhà nước nắm gần 1.000 tỷ USD tài sản đang theo đuổi tham vọng này thông qua HUMAIN.

Thành lập năm ngoái, HUMAIN đã đạt một số thỏa thuận, bao gồm hợp tác với xAI và AirTrunk cho các dự án trung tâm dữ liệu tại Ả Rập Xê-út. Amazon cũng đang hợp tác với HUMAIN để xây dựng một trung tâm AI mới.

Qatar cũng không muốn bỏ lỡ cơ hội khi thành lập Qai, công ty nhà nước hoạt động cùng Qatar Investment Authority trị giá gần 600 tỷ USD và hợp tác với Brookfield Asset Management (Canada).

Diễn biến rủi ro: xung đột đưa hạ tầng AI ra tiền tuyến

Cuối tháng hai, xung đột ở Iran bất ngờ bùng phát và hai trung tâm dữ liệu của Amazon tại UAE bị nhắm mục tiêu. Theo bà Trisha Ray, Phó Giám đốc kiêm Nghiên cứu viên thường trú tại Geotech Center (Atlantic Council, Mỹ), “cuộc xung đột đang đưa hạ tầng AI ra tiền tuyến theo đúng nghĩa đen, điều mà chỉ 1–2 năm trước được cho là khó xảy ra”.

Hậu quả là các quyết định đầu tư cho một số dự án trung tâm dữ liệu ở vùng Vịnh bị tạm dừng hoặc kéo dài. Gary Wojtaszek, CEO của Pure Data Center Group thuộc Oaktree Capital Management, cho biết công ty đã hoãn các quyết định đầu tư ở Trung Đông, trong khi vẫn tiếp tục “lập kế hoạch và thảo luận”.

Mark Richards từ công ty luật BCLP, chuyên tư vấn cho các dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn, cho biết thời gian ra quyết định kéo dài do rủi ro liên quan đến hoạt động trong khu vực có nhiều đe dọa nghiêm trọng. Ông nêu rằng các rủi ro trước đây không có trong luận điểm ban đầu nay đã được đưa vào định giá.

Theo bà Trisha Ray, cuộc chiến đã “đánh dấu một sự chuyển dịch”. Trước đây, quản trị rủi ro chủ yếu tập trung vào mối đe dọa an ninh mạng và gián đoạn kỹ thuật số, nhưng nay chuyển sang mối đe dọa quân sự trực tiếp, trong đó có các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái.

Số liệu và biến động chi phí: lợi thế giá điện suy giảm

Bên cạnh rủi ro an ninh, lợi thế giá điện rẻ của vùng Vịnh cũng đang bị xói mòn. Các nước như UAE từ lâu cung cấp giá điện công nghiệp tương đối thấp, khoảng 0,11 USD/kWh, so với mức 0,25–0,40 USD/kWh hoặc cao hơn ở nhiều nơi tại châu Âu.

Theo CNBC, giá điện rẻ giờ không còn được đảm bảo khi thị trường năng lượng rung chuyển và eo biển Hormuz bị phong tỏa, tạo ra đợt gián đoạn nguồn cung dầu lớn nhất lịch sử theo Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA). Giá khí đốt tại UAE tăng khoảng 30% trong tháng 4. Giá dầu Brent tăng trên 55%, từ khoảng 72 USD/thùng lên gần 120 USD ở đỉnh điểm 3 tháng vừa qua.

Về mặt cấu trúc, thị trường năng lượng thắt chặt và biến động gia tăng khiến các chính phủ phải chuyển phần chi phí tăng thêm sang người dùng công nghiệp lớn như các trung tâm dữ liệu.

Tác động đến đầu tư và nhận định của các bên

Dù chịu tác động, các “ông lớn” AI trong khu vực cho biết tham vọng không giảm. Người phát ngôn của G42 nói định hướng không thay đổi và niềm tin “chỉ ngày càng mạnh mẽ hơn”. Công ty cho biết AI sẽ “trở nên nền tảng đối với các nền kinh tế và xã hội giống như điện năng”.

CEO HUMAIN Tareq Amin khẳng định tham vọng không chỉ dừng ở việc mở các trung tâm dữ liệu. Ông cho biết công ty đang xây dựng “toàn bộ hệ sinh thái AI, từ hạ tầng trọng yếu và năng lực tính toán, cho tới mô hình, nền tảng và các ứng dụng”. Theo ông, Ả Rập Xê-út có lợi thế chiến lược về quy mô, với diện tích rộng lớn, nguồn năng lượng dồi dào và các hành lang kết nối tầm cỡ thế giới.

Ở chiều ngược lại, Mark Richards cho biết vẫn nhận được nhiều yêu cầu mới liên quan tới các dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn ở Trung Đông. Gary Wojtaszek vẫn “rất lạc quan” và tiếp tục xúc tiến kế hoạch đầu tư tại UAE và Ả Rập Xê-út.

Khi được CNBC hỏi liệu có tạm hoãn đầu tư ở vùng Vịnh hay không, Amazon dẫn lại phát biểu của CEO Matt Garman rằng họ vẫn “hào hứng đầu tư dài hạn”. Google và Microsoft từ chối bình luận. Cisco và Oracle không phản hồi.

Theo Aalok Mehta, Giám đốc Viện Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) tại Washington, xung đột đã “phá vỡ ảo tưởng về sự ổn định dài hạn ở vùng Vịnh”, từ đó làm thay đổi giá trị đầu tư vào khu vực.

Triển vọng dài hạn: chi phí cao hơn và yêu cầu gia cố hạ tầng

Trước đó, IEA ước tính tổng vốn đầu tư toàn cầu vào các trung tâm dữ liệu giai đoạn 2026–2030 sẽ đạt 3.900 tỷ USD. Ông Aalok Mehta cho rằng phát triển các trung tâm dữ liệu trong tương lai có khả năng đắt đỏ và mất nhiều thời gian hơn do chi phí gia cố cơ sở hạ tầng, công nghệ chống máy bay không người lái, phí bảo hiểm tăng và các vấn đề liên quan đến chuỗi cung ứng.

Bà Ray gợi ý “gia cố vật lý” cho các trung tâm dữ liệu, thậm chí xây dựng dưới lòng đất. Bà cũng cho rằng nhà đầu tư nên xem xét đa dạng hóa ở nhiều nơi, kể cả nước ngoài, đồng thời nêu rằng hạ tầng trung tâm dữ liệu mà UAE cần để đáp ứng tham vọng toàn cầu và khu vực không nhất thiết phải đặt hoàn toàn tại UAE.

Trong bối cảnh đó, Quỹ PIF của Ả Rập Xê-út gần đây đã điều chỉnh chiến lược, cắt giảm hoặc thu hẹp một số “siêu dự án”.

Phiên An (theo CNBC, Reuters)