Quy mô vốn đầu tư công kỷ lục mở ra cơ hội cho nhiều nhóm cổ phiếu, nhưng lợi ích sẽ không chia đều khi áp lực tiến độ, dòng tiền và đòn bẩy vẫn hiện hữu.
Đầu tư công đang được kỳ vọng trở thành động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế trong năm 2026. Tuy nhiên, theo ông Đinh Minh Trí, Giám đốc Phân tích Khối Khách hàng cá nhân, Công ty CP Chứng khoán Mirae Asset, quy mô vốn lớn mới chỉ là điều kiện cần; khả năng chuyển nguồn vốn thành khối lượng thi công thực tế mới quyết định mức độ lan tỏa tới nền kinh tế và thị trường chứng khoán.
Ông Trí cho biết giá trị giải ngân đến ngày 23/7 đạt 390.947 tỷ đồng, tương đương 38,5% kế hoạch, tăng hơn 171.500 tỷ đồng so với cuối tháng 5. Dù tiến độ đã cải thiện, khoảng 623.287 tỷ đồng, tương đương 61,5% kế hoạch được giao, vẫn đang chờ giải ngân trong những tháng còn lại.
Tiền phải thực sự ra công trường
Theo ông Trí, khả năng hoàn thành trên 95% kế hoạch giải ngân năm 2026 là có thể kỳ vọng, song áp lực trong những tháng cuối năm vẫn rất lớn. Việc tháo gỡ vướng mắc cần chuyển từ đẩy nhanh thủ tục trên hồ sơ sang tạo ra khối lượng thi công thực tế tại công trường.
Trọng tâm trước hết là xử lý dứt điểm các điểm nghẽn về giải phóng mặt bằng, tái định cư và nguồn cung vật liệu. Những dự án không còn nhu cầu vốn hoặc không đủ khả năng hấp thụ cần được điều chuyển nguồn lực sang các công trình đã có khối lượng, tiến độ và hồ sơ thanh toán tốt.
Cùng với đó, khâu nghiệm thu, thanh toán cần được rút ngắn để bảo đảm dòng tiền cho nhà thầu. Việc cập nhật giá cát, đá, đất đắp và cấp phép mỏ vật liệu cũng phải được thực hiện kịp thời, tránh tình trạng dự án có vốn nhưng không thể thi công do thiếu nguyên liệu hoặc chênh lệch đơn giá.
Một điểm mới được kỳ vọng tạo chuyển biến là cơ chế chấm điểm giải ngân trên hệ thống công nghệ thông tin của Bộ Tài chính, gắn tiến độ với trách nhiệm của tập thể, cá nhân và người đứng đầu. Tuy nhiên, kết quả đánh giá không nên chỉ dựa trên tỷ lệ giải ngân, mà cần phản ánh cả tiến độ vật lý và chất lượng công trình.
Theo chuyên gia Mirae Asset, giải ngân nhanh nhưng dự án đội vốn, chậm tiến độ hoặc phải sửa chữa sẽ làm giảm hiệu quả kinh tế của dòng vốn. Do đó, mục tiêu cuối cùng không phải chỉ là đưa tiền ra khỏi ngân sách, mà phải hình thành được hạ tầng có khả năng cải thiện kết nối, giảm chi phí vận hành và thúc đẩy đầu tư tư nhân.
Cơ hội cổ phiếu đầu tư công không chia đều
Với thị trường chứng khoán, ông Trí cho rằng triển vọng những tháng cuối năm được hỗ trợ bởi tăng trưởng kinh tế, lợi nhuận doanh nghiệp và khả năng giải ngân đầu tư công tăng tốc. Dù vậy, diễn biến của VN-Index thời gian qua cho thấy thị trường vẫn trong trạng thái biến động và phân hóa mạnh.
Trong bối cảnh đó, kết quả kinh doanh sẽ tiếp tục là yếu tố quyết định khả năng thu hút dòng tiền. Nhà đầu tư nên ưu tiên những doanh nghiệp duy trì tăng trưởng lợi nhuận, có cơ cấu tài chính lành mạnh, thanh khoản cổ phiếu tốt và mức định giá còn biên an toàn, thay vì mua đuổi trong các nhịp hồi nhanh.
Đối với nhóm hưởng lợi từ đầu tư công, mặt bằng định giá của nhiều cổ phiếu xây dựng và vật liệu xây dựng đang thấp hơn mức trung bình nhiều năm. Điều này mở ra khả năng tái định giá nếu tiến độ giải ngân được cải thiện trong quý III và quý IV, vốn là giai đoạn cao điểm ghi nhận doanh thu của ngành.
Các nhóm đáng chú ý gồm xây lắp điện, hạ tầng năng lượng, thi công cao tốc và cung cấp vật liệu xây dựng. Khi các dự án được đẩy nhanh, doanh nghiệp có thể đồng thời cải thiện doanh thu, lợi nhuận và giá trị hợp đồng chưa thực hiện.
Tuy nhiên, câu chuyện đầu tư công không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp trong ngành đều được hưởng lợi như nhau. Nhà đầu tư cần đánh giá chất lượng danh mục dự án, khả năng trúng thầu, biên lợi nhuận, tốc độ thu hồi công nợ và năng lực tài chính của từng doanh nghiệp.
Đặc biệt, các nhà thầu sử dụng đòn bẩy cao, dòng tiền kinh doanh yếu hoặc phụ thuộc lớn vào vốn vay có thể chịu áp lực khi mặt bằng lãi suất không còn thấp. Ngược lại, doanh nghiệp có lượng hợp đồng lớn, năng lực thi công tốt, chủ động nguồn vật liệu và bảng cân đối lành mạnh sẽ có nhiều cơ hội chuyển làn sóng giải ngân thành lợi nhuận thực chất.
Bởi vậy, động lực của cổ phiếu đầu tư công trong nửa cuối năm không chỉ nằm ở quy mô vốn được phân bổ. Yếu tố quan trọng hơn là tiền có thực sự ra công trường và doanh nghiệp nào đủ khả năng biến khối lượng thi công thành doanh thu, lợi nhuận và dòng tiền.
