Sau 10 năm triển khai và nhiều lần đình trệ, dự án Giải quyết ngập do triều khu vực TP.HCM dự kiến đưa 6 cống ngăn triều vào vận hành từ ngày 30/11/2026. Tuy nhiên, công trình không thể giải quyết toàn bộ tình trạng ngập úng do thành phố còn chịu tác động từ mưa lớn, lũ thượng nguồn và sụt lún.
Dự án Giải quyết ngập do triều khu vực TP.HCM có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu (giai đoạn 1), thường được gọi là dự án chống ngập 10.000 tỷ đồng, đang bước vào giai đoạn hoàn thiện sau nhiều năm chậm tiến độ.
Theo kế hoạch, 6 cống kiểm soát triều chính sẽ được đưa vào vận hành từ ngày 30/11/2026. Các hạng mục của dự án hiện đạt tiến độ khoảng 94-100%. Nhà thầu đang tập trung nhân lực, thiết bị để hoàn thành phần việc còn lại trước ngày 15/11, phục vụ công tác vận hành thử nghiệm.

Khởi công năm 2016 với tổng mức đầu tư ban đầu gần 10.000 tỷ đồng, dự án được thực hiện theo hợp đồng BT (xây dựng - chuyển giao), do Công ty CP Đầu tư Xây dựng Trung Nam (Trungnam Group) làm nhà đầu tư. Theo kế hoạch ban đầu, công trình phải hoàn thành vào năm 2018 nhưng liên tục bị gián đoạn do các vướng mắc trong quá trình triển khai. Đến tháng 2/2026, dự án mới được tái khởi động sau khi những khó khăn từng bước được tháo gỡ.
Theo thiết kế, hệ thống kiểm soát triều hoạt động dựa trên chênh lệch mực nước giữa bên trong và bên ngoài khu vực bảo vệ. Khi triều dâng cao, các cửa van đóng để ngăn nước từ sông xâm nhập. Khi mực nước phía ngoài thấp hơn, cửa van được mở nhằm thoát nước từ hệ thống kênh rạch ra sông, đồng thời duy trì hoạt động giao thông thủy. Trong điều kiện phù hợp, hệ thống còn có thể điều tiết và trữ nước vào mùa mưa.
Dự án có 6 cống kiểm soát triều lớn gồm Bến Nghé, Tân Thuận, Phú Xuân, Mương Chuối, Cây Khô và Phú Định, với khẩu độ từ 40-160m. Ngoài ra, công trình còn có 2 cống nhỏ Cầu Kinh và Bà Bướm, khẩu độ 10-25m; khoảng 6km đê bao, kè ven sông Sài Gòn tại các vị trí xung yếu từ sông Vàm Thuật đến sông Kinh và 43 cống kiểm soát triều nhỏ, khẩu độ từ 1-10m.
Các hạng mục được kết nối với nhà quản lý trung tâm và hệ thống quan trắc, điều khiển tự động SCADA, phục vụ giám sát, điều tiết hoạt động của toàn bộ công trình.

Khi đi vào khai thác, hệ thống được kỳ vọng giúp kiểm soát mực nước trên các tuyến sông, kênh, rạch, hạn chế triều cường xâm nhập và cải thiện khả năng tiêu thoát nước mưa. Tuy nhiên, hiệu quả chống ngập còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác ngoài khả năng kiểm soát triều.
Ông Vũ Anh Dũng, Phó phòng Phát triển đô thị, Sở Xây dựng TP.HCM, cho biết khi hệ thống ngăn triều hoạt động, điều kiện thoát nước tại các khu vực được hưởng lợi sẽ cải thiện nhờ khả năng duy trì và điều tiết mực nước trên những tuyến kênh chính.
Theo đại diện Sở Xây dựng, hệ thống cống thoát nước hiện hữu của thành phố được thiết kế theo chu kỳ lặp lại 3 năm, tương ứng lượng mưa 85,36mm trong 3 giờ và mực triều +1,32m. Với những trận mưa nằm trong giới hạn này, hệ thống được tính toán để đáp ứng yêu cầu tiêu thoát nước, đồng thời hạn chế tình trạng triều cường gây cản trở dòng chảy.
Tuy nhiên, nếu lượng mưa vượt thông số thiết kế, nguy cơ quá tải vẫn có thể xảy ra ngay cả khi các cống ngăn triều vận hành đúng quy trình.

Thực tế, tình trạng ngập tại TP.HCM còn liên quan đến nhiều nguyên nhân như mưa lớn kéo dài, nước lũ từ thượng nguồn, sụt lún nền đất và tốc độ đô thị hóa. Do đó, việc đưa dự án vào hoạt động không đồng nghĩa tất cả điểm ngập trên địa bàn sẽ được xử lý.
Sau khi công trình vận hành, cơ quan chức năng cần đánh giá hiệu quả trên phạm vi tổng thể, nhất là tại những khu vực có nhiều dự án chống ngập cùng triển khai. Việc xác định mức độ cải thiện cần gắn với đóng góp của từng công trình; đồng thời, những điểm vẫn xảy ra ngập phải được phân tích nguyên nhân để lựa chọn giải pháp phù hợp.