Ngân hàng Nhà nước dự kiến áp dụng tiêu chí mới khi phân bổ chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2027. Những tổ chức tín dụng không thực hiện nghiêm yêu cầu giảm mặt bằng lãi suất có thể bị xem xét thu hẹp “room” tín dụng.
Tại cuộc làm việc sáng 13/8 giữa Thủ tướng Lê Minh Hưng với toàn hệ thống tổ chức tín dụng, định hướng điều hành tín dụng năm 2027 trở thành một trong những nội dung đáng chú ý.
Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước, việc phân bổ chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2027 sẽ gắn với mức độ thực hiện yêu cầu giảm mặt bằng lãi suất. Ngân hàng nào không nghiêm túc thực hiện sẽ bị xem xét giảm “room” tín dụng.
Đây là cách tiếp cận tạo sức ép trực tiếp lên hoạt động kinh doanh của các ngân hàng. Bởi trong cơ chế điều hành hiện nay, chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng quyết định phần đáng kể khả năng mở rộng dư nợ của từng tổ chức tín dụng.
Khi “room” có thể bị thu hẹp nếu không đáp ứng yêu cầu về lãi suất, các ngân hàng sẽ phải cân nhắc nhiều hơn về chi phí vốn, hiệu quả hoạt động và khả năng giảm lãi suất cho vay. Thay vì chỉ dừng ở việc vận động hoặc khuyến nghị, cơ chế phân bổ tín dụng có thể trở thành công cụ hỗ trợ mục tiêu hạ mặt bằng lãi suất.
Cùng với đó, Ngân hàng Nhà nước sẽ tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi cạnh tranh huy động vốn không lành mạnh cũng như những trường hợp vi phạm quy định về lãi suất.
Tại cuộc làm việc, các ngân hàng cũng báo cáo những khó khăn, vướng mắc trong quá trình hoạt động, bao gồm cả nguyên nhân khách quan và chủ quan. Đây là cơ sở để cơ quan quản lý xem xét các giải pháp tháo gỡ.
Một nội dung khác được đưa ra là công tác phòng, chống tội phạm và tội phạm mạng trong lĩnh vực ngân hàng, trong bối cảnh giao dịch số ngày càng chiếm tỷ trọng lớn.
Khoảng cách 2 triệu tỷ đồng tạo áp lực lên nguồn vốn
Phía sau yêu cầu giảm lãi suất là bài toán cân đối vốn của hệ thống ngân hàng. Theo Ngân hàng Nhà nước, chênh lệch giữa tín dụng và huy động vốn bằng VND hiện đã lên tới khoảng 2 triệu tỷ đồng. Khoảng cách này cho thấy tốc độ tín dụng tăng nhanh hơn khả năng huy động tiền gửi bằng VND của các tổ chức tín dụng.
Để bổ sung nguồn vốn khả dụng, hệ thống ngân hàng hiện có sự phụ thuộc nhất định vào tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước. Tuy nhiên, nguồn tiền này không ổn định, dao động trong khoảng 460.000 đến 743.000 tỷ đồng.
Đáng chú ý, có thời điểm lượng tiền biến động tới 70.000 tỷ đồng chỉ trong một ngày. Những thay đổi lớn về dòng tiền ngân sách vào cuối tháng hoặc cuối quý có thể tác động nhanh tới thị trường tiền tệ, đặc biệt là lãi suất liên ngân hàng.
Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng vốn cao hơn khả năng huy động, vấn đề thanh khoản, lãi suất và an toàn hoạt động của hệ thống trở thành những yếu tố cần được theo dõi chặt chẽ.
Dư địa lạm phát chỉ còn khoảng 0,34% mỗi tháng
Không chỉ chịu sức ép từ cân đối vốn, dư địa điều hành lãi suất còn bị giới hạn bởi mục tiêu kiểm soát lạm phát.
Theo số liệu được nêu tại cuộc làm việc, để giữ lạm phát trong mục tiêu cả năm, CPI bình quân trong những tháng còn lại chỉ có thể tăng khoảng 0,34% mỗi tháng.
Điều này khiến bài toán điều hành chính sách tiền tệ trở nên phức tạp hơn. Cơ quan quản lý đồng thời phải bảo đảm an toàn hệ thống, kiểm soát lạm phát, hỗ trợ giảm lãi suất cho vay và đáp ứng nhu cầu vốn phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế.
Ngân hàng Nhà nước xác định 4 nhóm yếu tố có thể tiếp tục gây áp lực lên mặt bằng lãi suất trong thời gian tới.
Thứ nhất, chi phí vốn đã hình thành mặt bằng mới. Lãi suất tiền gửi và cho vay tăng đáng kể từ cuối năm 2025 đến hết quý I/2026. Khi chi phí huy động đầu vào ở mức cao, ngân hàng cần thời gian để điều chỉnh trước khi có thể giảm mạnh lãi suất cho vay.
Thứ hai, nhu cầu tín dụng tiếp tục tăng. Mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số đang kéo theo nhu cầu vốn lớn hơn, trong khi huy động vốn tăng chậm hơn tín dụng. Chênh lệch khoảng 2 triệu tỷ đồng giữa tín dụng và huy động vốn bằng VND phản ánh rõ áp lực cân đối nguồn vốn.
Thứ ba, áp lực lạm phát gia tăng. Dư địa CPI bình quân chỉ khoảng 0,34% mỗi tháng trong thời gian còn lại của năm khiến việc nới lỏng chính sách tiền tệ để hỗ trợ giảm lãi suất cần được cân nhắc thận trọng.
Thứ tư, lãi suất quốc tế vẫn ở mức cao. Nhiều ngân hàng trung ương lớn tiếp tục duy trì chính sách tiền tệ thận trọng, qua đó tác động đến dòng vốn, tỷ giá và dư địa điều hành lãi suất của Việt Nam.
Ngân hàng phải giải bài toán vốn trước khi giảm mạnh lãi suất
Các yếu tố trên cho thấy việc kéo mặt bằng lãi suất xuống không phải bài toán có thể giải quyết chỉ bằng một mệnh lệnh hành chính.
Các tổ chức tín dụng cùng lúc phải mở rộng nguồn vốn, kiểm soát chi phí huy động, bảo đảm thanh khoản và đáp ứng nhu cầu tín dụng đang gia tăng.
Trong điều kiện đó, việc gắn kết quả giảm lãi suất với phân bổ “room” tín dụng năm 2027 có thể tạo ra thay đổi đáng kể trong cách các ngân hàng hoạch định hoạt động kinh doanh.
Với những ngân hàng phụ thuộc nhiều vào tăng trưởng tín dụng để mở rộng quy mô, nguy cơ bị giảm “room” có thể tạo động lực mạnh hơn để kiểm soát chi phí vốn và tìm kiếm dư địa hạ lãi suất cho vay.
Ngược lại, yêu cầu này cũng đặt ra bài toán về hiệu quả hoạt động. Khi chi phí huy động chưa dễ giảm và thanh khoản vẫn chịu tác động từ chênh lệch giữa tín dụng và huy động, các ngân hàng sẽ phải tìm cách cải thiện năng suất, tối ưu chi phí và phân bổ vốn hiệu quả hơn.
Như vậy, từ nay đến cuối năm 2026, khả năng kiểm soát chi phí vốn và thực hiện yêu cầu giảm lãi suất không chỉ ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của từng ngân hàng trên thị trường. Đây còn có thể trở thành một trong những yếu tố quyết định dư địa tăng trưởng tín dụng của chính các ngân hàng đó trong năm 2027.
