Việt Nam dẫn đầu ASEAN về chỉ số tâm lý người tiêu dùng trong năm 2026, đạt 63 điểm, cao hơn mức bình quân khu vực. Tuy nhiên, lo ngại về chi phí sinh hoạt và ngân sách hộ gia đình gia tăng cho thấy tâm lý lạc quan chưa đồng nghĩa với xu hướng chi tiêu mạnh tay.

Người tiêu dùng Việt dẫn đầu ASEAN về mức độ lạc quan
Theo Khảo sát Tâm lý người tiêu dùng ASEAN 2026 của UOB công bố chiều ngày 18/11, Việt Nam đạt 63 điểm trên Chỉ số Tâm lý người tiêu dùng ASEAN (ACSI), cao nhất trong số các thị trường được khảo sát. Kết quả này cao hơn 9 điểm so với mức bình quân khu vực ASEAN là 54 điểm, dù đã giảm 4 điểm so với năm trước.
Đáng chú ý, trong đó có 84% tỷ lệ người tiêu dùng Việt Nam đánh giá tích cực cả tình hình kinh tế hiện tại và triển vọng trong tương lai. Tỷ lệ này phản ánh niềm tin tương đối vững chắc của các hộ gia đình đối với môi trường kinh tế, bất chấp những yếu tố bất định từ bên ngoài.
Dù vậy, các mối lo ngại về kinh tế và đời sống đang có xu hướng gia tăng. Có 62% người tham gia khảo sát bày tỏ quan ngại về chi phí sinh hoạt tăng cao, tăng 8 điểm phần trăm so với năm trước. Tỷ lệ lo lắng về chi tiêu hộ gia đình đạt 60%, tăng 10 điểm phần trăm; trong khi mối quan ngại về tình hình địa chính trị toàn cầu cũng tăng 8 điểm phần trăm, lên 60%.
Bên cạnh đó, 65% người tiêu dùng lo ngại về biến đổi khí hậu, thiên tai và ô nhiễm môi trường, tăng 4 điểm phần trăm. Những con số này cho thấy tâm lý tích cực về triển vọng kinh tế đang tồn tại song song với áp lực ngày càng lớn từ các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và kế hoạch tài chính của hộ gia đình.
Áp lực chi phí khiến người dân thận trọng hơn trong chi tiêu
Sự gia tăng của các mối lo ngại về chi phí sinh hoạt được phản ánh trong xu hướng phân bổ ngân sách. Theo khảo sát, các khoản chi ghi nhận mức tăng ròng đáng chú ý gồm điện, nước và khí đốt với 16%; giáo dục và y tế cùng đạt 15%; thực phẩm và hàng thiết yếu đạt 14%; giao thông hằng ngày đạt 13%.

Diễn biến này cho thấy các khoản chi phục vụ nhu cầu thiết yếu tiếp tục chiếm vị trí quan trọng trong ngân sách hộ gia đình. Khi chi phí sinh hoạt tạo thêm áp lực, người tiêu dùng có xu hướng cân nhắc kỹ hơn việc phân bổ nguồn lực cho từng nhóm nhu cầu, thay vì chỉ dựa trên đánh giá tích cực về triển vọng kinh tế.
Ông Paul Kim, Giám đốc Khối Dịch vụ Tài chính Cá nhân, Ngân hàng UOB Việt Nam cho rằng, việc Việt Nam tiếp tục là thị trường lạc quan nhất khu vực ASEAN phản ánh niềm tin của người tiêu dùng vào triển vọng tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế đất nước.
Một điểm đáng chú ý trong khảo sát năm nay là quan niệm về sự thịnh vượng của người tiêu dùng Việt Nam qua đó phản ánh cách tiếp cận rộng hơn đối với chất lượng cuộc sống. Theo khảo sát có 37% người được hỏi cho rằng giàu có là khả năng đáp ứng nhu cầu hiện tại và các mục tiêu tương lai của gia đình. Trong khi đó, sức khỏe và thể chất tốt được 34% lựa chọn, tương đương tỷ lệ xem việc sở hữu một mức tài sản tài chính nhất định là biểu hiện của sự thịnh vượng.
Khảo sát cũng ghi nhận 85% người tiêu dùng Việt Nam sẵn sàng trao đổi về tài sản, cao hơn mức bình quân 80% của ASEAN. Những cuộc thảo luận này chủ yếu diễn ra giữa vợ chồng hoặc bạn đời, với tỷ lệ 74%, tiếp đến là cha mẹ với 40%.
Bên cạnh đó, nhu cầu tư vấn tài chính chuyên nghiệp đang gia tăng. Có 40% người được khảo sát đang làm việc với cố vấn tài chính, so với mức trung bình khu vực 32%. Tỷ lệ này đạt 50% ở nhóm Gen X và 57% trong phân khúc khách hàng giàu có.
AI mở rộng vai trò trong quản lý tài chính cá nhân
Bên cạnh những thay đổi trong ưu tiên chi tiêu, công nghệ số đang tác động rõ hơn đến cách người tiêu dùng Việt Nam tiếp cận và quản lý tài sản. Theo khảo sát của UOB, 85% người tham gia sử dụng các công cụ số để tìm kiếm thông tin tài chính, theo dõi chi tiêu, dòng tiền và quản lý danh mục đầu tư.
Trong đó, ngân hàng số là nền tảng phổ biến nhất để nắm giữ các khoản đầu tư chính, với tỷ lệ 42%. Ngân hàng truyền thống và các công ty bảo hiểm lần lượt chiếm 38% và 34%. Đáng chú ý, trí tuệ nhân tạo (AI) đã được 31% người tiêu dùng sử dụng như một nguồn tham khảo thông tin tài chính, bên cạnh ngân hàng (39%) và công cụ tìm kiếm trực tuyến (35%).
Các ứng dụng AI hiện tập trung vào những nhu cầu tương đối cụ thể. Có 38% người sử dụng AI để so sánh sản phẩm ngân hàng, 33% tìm kiếm thông tin và tài liệu tài chính, trong khi hoạt động hỗ trợ lập ngân sách, tiết kiệm và đầu tư cùng đạt tỷ lệ 30%. Điều này cho thấy AI đang mở rộng vai trò từ công cụ tra cứu thông tin sang hỗ trợ người dùng trong quá trình tìm hiểu và lựa chọn các giải pháp tài chính.
Tuy nhiên, mức độ ứng dụng chưa đồng nghĩa với việc AI đã trở thành nguồn tư vấn được tin cậy nhất. Có 72% người tham gia khảo sát tin rằng các công cụ AI sẽ hành động vì lợi ích tài chính tốt nhất của họ. Tỷ lệ này vẫn thấp hơn mức độ tin tưởng dành cho gia đình và bạn bè (82%), cố vấn tài chính và chuyên gia quản lý tài sản (77%), cũng như ngân hàng chính (76%).
Khoảng cách trên thể hiện rõ hơn ở những quyết định tài chính phức tạp. Người tiêu dùng vẫn ưu tiên trao đổi trực tiếp với chuyên viên quản lý quan hệ khách hàng khi tìm hiểu phí và chi phí dịch vụ (33%), nhận khuyến nghị đầu tư (32%) hoặc đánh giá các sản phẩm tài chính phức tạp (32%). Như vậy, AI đang trở thành một kênh hỗ trợ tiếp cận thông tin và xử lý các nhu cầu cơ bản, trong khi tư vấn chuyên môn vẫn giữ vai trò đáng kể đối với những quyết định đòi hỏi đánh giá sâu hơn.
Theo ông Paul Kim, Giám đốc Khối Dịch vụ Tài chính Cá nhân của UOB Việt Nam, việc duy trì sự lạc quan cần đi cùng cách tiếp cận thận trọng trong quản lý tài chính. Trong bối cảnh công nghệ ngày càng tham gia sâu vào hoạt động tài chính cá nhân, sự kết hợp giữa công cụ số và tư vấn chuyên môn cũng là một yếu tố đáng chú ý trong cách người tiêu dùng hoạch định ngân sách và các mục tiêu dài hạn.