Quyết định 40/2026/QĐ-TTg đang mở ra một chu kỳ cơ cấu lại vốn Nhà nước mới trong giai đoạn 2026-2030, với khả năng đưa thêm lượng lớn cổ phiếu ra thị trường. Nhiều doanh nghiệp vốn hóa từ hàng tỷ USD như GAS, BSR, Petrolimex và ACV đang có dư địa thay đổi tỷ lệ sở hữu Nhà nước, dù phương án cụ thể vẫn phải chờ được phê duyệt.
Quyết định 40/2026/QĐ-TTg, có hiệu lực từ ngày 5/8/2026, đang tạo cơ sở cho một giai đoạn cơ cấu lại vốn Nhà nước mới tại doanh nghiệp.
Đây có thể là bước khởi động cho một chu kỳ thoái vốn tiếp theo, sau hai giai đoạn được triển khai mạnh trong các năm 2011-2015 và 2016-2020.
Trong giai đoạn đầu, trọng tâm là thoái vốn ngoài ngành và rút vốn khỏi những lĩnh vực Nhà nước không cần tiếp tục đầu tư như ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm và bất động sản. Đến năm 2015, giá trị vốn Nhà nước bán được khoảng 27.000 tỷ đồng, thu về khoảng 35.000 tỷ đồng.
Giai đoạn 2016-2020 tạo dấu ấn rõ nét hơn với nhiều thương vụ quy mô lớn tại các doanh nghiệp đã cổ phần hóa. Trong đó, thương vụ bán 53,59% vốn tại Sabeco (SAB) cho ThaiBev với giá gần 5 tỷ USD và các đợt bán vốn tại Vinamilk (VNM) là những thương vụ tiêu biểu.
Tính chung giai đoạn 2016-2020, hoạt động thoái vốn thu về gần 177.400 tỷ đồng, gấp 6,5 lần giá trị sổ sách theo tổng hợp của Bộ Tài chính.
Sau giai đoạn này, hoạt động thoái vốn trở nên trầm lắng trong các năm 2021-2025 do nhiều yếu tố, trong đó có Covid-19, diễn biến không thuận lợi của thị trường chứng khoán, những vướng mắc trong định giá, pháp lý và thời gian phê duyệt kéo dài.
Đến nay, một chu kỳ mới đang được định hình.
Xác định lại tỷ lệ sở hữu Nhà nước
Quyết định 40 thiết lập khung phân loại doanh nghiệp và tỷ lệ sở hữu Nhà nước trong giai đoạn 2026-2030.
Tại Công điện 52/CĐ-TTg ngày 7/8, Chính phủ yêu cầu hoàn thành và phê duyệt kế hoạch cơ cấu lại vốn trước ngày 31/8.
Riêng Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) dự kiến bán toàn bộ cổ phần tại 66 doanh nghiệp và tiếp tục sở hữu tại 21 doanh nghiệp.
Điểm đáng chú ý là quá trình cơ cấu lại lần này không đơn thuần nhằm bán vốn để thu tiền về. Một mục tiêu khác là xác định lại tỷ lệ sở hữu Nhà nước phù hợp với từng ngành, lĩnh vực.
Sau khi rà soát danh mục sở hữu theo từng ngành, lĩnh vực, Nhà nước sẽ tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực thiết yếu, đồng thời giảm tỷ lệ sở hữu tại những doanh nghiệp không cần duy trì quyền chi phối.
Nếu các kế hoạch được triển khai đúng tiến độ, thị trường có thể xuất hiện một “làn sóng thoái vốn Nhà nước thứ ba”, qua đó bổ sung lượng hàng hóa đáng kể cho thị trường chứng khoán.
Trong bối cảnh nền kinh tế cần lượng vốn lớn để phục vụ mục tiêu tăng trưởng cao, việc đưa thêm cổ phần của các doanh nghiệp quy mô lớn ra thị trường có thể tạo thêm cơ hội đầu tư, đồng thời mở rộng vai trò của thị trường vốn trong huy động nguồn lực.
Petrolimex, PVI và Nhựa Thiếu niên Tiền Phong đáng chú ý
Tuy nhiên, Quyết định 40 không có nghĩa mọi doanh nghiệp đang có tỷ lệ sở hữu Nhà nước cao đều phải lập tức bán vốn.
Việc cơ cấu lại phụ thuộc vào nhóm ngành, tỷ lệ sở hữu mục tiêu, phương thức thực hiện và lộ trình được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Một trường hợp đáng chú ý là Petrolimex (PLX), hiện có vốn hóa khoảng 1,8 tỷ USD. PetroVietnam (PVN) đang nắm khoảng 75,87% vốn tại doanh nghiệp này.
Trong khi đó, doanh nghiệp đầu mối xăng dầu đáp ứng tiêu chí về thị phần thuộc nhóm III, với tỷ lệ sở hữu Nhà nước trên 50% đến dưới 65%. Nếu khung này được áp dụng, PLX có khoảng cách đáng kể so với tỷ lệ sở hữu hiện tại.
Việc giảm tỷ lệ sở hữu, nếu được triển khai, có thể làm tăng lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng, cải thiện thanh khoản và thu hút nhà đầu tư chiến lược. Tuy nhiên, hiện chưa có phương án thoái vốn cụ thể tại PLX.
Ở nhóm doanh nghiệp có phương án được chú ý hơn, PVI đang được quan tâm khi PVN sở hữu khoảng 35% vốn và được kỳ vọng thoái vốn trong giai đoạn tới.
PVI hiện dẫn đầu thị trường bảo hiểm phi nhân thọ. Riêng quý I/2026, doanh nghiệp chiếm khoảng 19% thị phần.
Trong khi đó, SCIC dự kiến thoái toàn bộ hơn 37% vốn tại Nhựa Thiếu niên Tiền Phong (NTP). Doanh nghiệp này đang giữ vị thế lớn trong ngành ống nhựa, với khoảng 60% thị phần miền Bắc và 30% trên toàn quốc.
GAS và BSR có thể xuất hiện thương vụ quy mô lớn
Nhóm doanh nghiệp vốn hóa tỷ USD được chú ý nhiều hơn trong câu chuyện tái cơ cấu vốn Nhà nước.
PVN dự kiến bán 2-5% vốn tại GAS, doanh nghiệp hiện có vốn hóa khoảng 7,6 tỷ USD, và BSR, doanh nghiệp có vốn hóa khoảng 5,1 tỷ USD.
Nếu được thực hiện, đây có thể là những thương vụ đáng chú ý trên thị trường vốn nhờ quy mô tài sản và vị thế của hai doanh nghiệp.
PVN đang thương thảo hợp đồng tư vấn định giá và dự kiến hoàn tất chậm nhất vào tháng 12/2026. Sau đó, phần vốn Nhà nước dự kiến được bán thông qua đấu giá công khai.
GAS ghi nhận doanh thu thuần 6 tháng đầu năm 2026 đạt 81.268 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 8.804 tỷ đồng.
Trong cùng kỳ, BSR đạt 104.636 tỷ đồng doanh thu và 15.727 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế.
Ngoài GAS và BSR, MSB cũng là một cái tên đáng chú ý. Ngân hàng này có vốn hóa khoảng 1,8 tỷ USD, trong khi VNPT đang sở hữu khoảng 6,05% và là cổ đông lớn nhất.
SCIC hiện nắm 53,49% Vinatex (VGT), qua đó tạo dư địa đáng kể cho khả năng thay đổi cơ cấu cổ đông nếu kế hoạch thoái vốn được triển khai.
ACV cho thấy không phải mọi khoảng cách sở hữu đều đồng nghĩa với thoái vốn
Khoảng cách giữa tỷ lệ sở hữu hiện tại và mức tối thiểu chỉ cho thấy dư địa tiềm năng để huy động thêm nguồn vốn xã hội, chưa phải một kế hoạch thoái vốn chắc chắn.
Tương tự, GAS, BSR và POW vẫn cần chờ phương án cụ thể. PVN hiện sở hữu hơn 92% BSR, khoảng 95,8% GAS và khoảng 80% POW. Các tỷ lệ này cho thấy dư địa tái cơ cấu vốn lớn, nhưng chưa thể mặc nhiên quy đổi thành lượng cổ phiếu chắc chắn sẽ được bán ra thị trường.
Theo KBSV, một số trường hợp có phương án Nhà nước giảm sở hữu đáng chú ý gồm BCM, BSR và GAS.
Trong nhóm dự kiến thoái toàn bộ còn có MSB, NTP, HND, QTP, VGC, PVI và DMC. Như vậy, câu chuyện cơ cấu lại vốn Nhà nước giai đoạn 2026-2030 đang mở ra khả năng xuất hiện thêm nguồn cung cổ phiếu của nhiều doanh nghiệp quy mô lớn.
Tuy nhiên, mức độ tác động thực tế vẫn phụ thuộc vào tỷ lệ sở hữu mục tiêu, phương thức bán vốn và lộ trình được phê duyệt đối với từng doanh nghiệp.
Quyết định 40/2026/QĐ-TTg đang đặt nền tảng cho quá trình cơ cấu lại vốn Nhà nước giai đoạn 2026-2030, với nhiều doanh nghiệp lớn nằm trong diện có dư địa thay đổi tỷ lệ sở hữu.
GAS, BSR, Petrolimex, PVI, NTP, MSB, ACV và nhiều doanh nghiệp khác đang được thị trường chú ý. Nếu các kế hoạch được triển khai, thị trường chứng khoán có thể đón thêm nguồn cung cổ phiếu quy mô lớn, tạo thêm lựa chọn cho dòng tiền trong nước và nhà đầu tư nước ngoài trong bối cảnh thị trường được kỳ vọng nâng hạng.
