Mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên đặt ra yêu cầu cấp thiết cần khơi thông dòng vốn, giảm chi phí tiếp cận vốn và phát triển thị trường vốn, qua đó tạo sức lan tỏa mạnh hơn đến khu vực doanh nghiệp tư nhân. Trong đó, nền kinh tế không thể tiếp tục phụ thuộc quá lớn vào hệ thống ngân hàng mà cần tăng tốc luân chuyển dòng tiền, khơi thông thị trường vốn.
Đó là nhận định được các chuyên gia đưa ra tại Vietnam Investment Forum 2027 - Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027 với chủ đề "Bức tranh vĩ mô 2027 - Nguồn lực cho chu kỳ tăng trưởng mới" diễn ra ngày 12/11.
Tại diễn đàn, các phiên thảo luận được triển khai theo ba nhóm vấn đề, từ khả năng hình thành chu kỳ tăng trưởng mới đến bài toán chi phí vốn và mức độ lan tỏa của dòng tiền trong nền kinh tế. Trong đó, vấn đề nguồn vốn và mặt bằng lãi suất được các chuyên gia đặc biệt quan tâm trong bối cảnh nền kinh tế đang bước vào giai đoạn tăng tốc đầu tư, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Lãi suất khó giảm sâu khi lãi suất điều hành của NHNN còn ít dư địa giảm
Trong vai trò điều phối, bà Trịnh Quỳnh Giao, CEO CTCP Quản lý quỹ PVI (PVI AM) cho biết, nền kinh tế Việt Nam đang bước vào chu kỳ tăng trưởng mới nhưng vấn đề đặt ra là liệu nguồn vốn có đủ để đáp ứng nhu cầu đầu tư đang gia tăng hay không, đặc biệt là nguồn vốn giá rẻ, trong bối cảnh lãi suất tăng mạnh.
Bà Giao cho rằng, đây là vấn đề rất đáng quan tâm, bởi lãi suất tiết kiệm tại một số ngân hàng hiện đã lên tới 9%, trong khi tăng trưởng tín dụng đang cao hơn khá nhiều so với tăng trưởng huy động vốn, dù khoảng cách này đã thu hẹp đôi chút trong tháng 10.
Với mặt bằng lãi suất huy động như vậy, lãi suất cho vay có thể lên tới 12-13%, thậm chí cao hơn, tạo áp lực lớn cho doanh nghiệp và cản trở đà tăng trưởng.
Dù gần đây, mặt bằng lãi suất đã giảm nhẹ khi Ngân hàng Nhà nước (NHNN) triển khai nhiều biện pháp nhằm hạ lãi suất, trong đó có các văn bản yêu cầu ngân hàng giảm lãi suất, để hỗ trợ tăng trưởng, cung ứng vốn cho nền kinh tế, nhưng nhìn chung lãi suất vẫn ở mức cao.
Còn theo TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - tiền tệ Quốc gia, thực tế mặt bằng lãi suất đã bắt đầu tăng nhanh từ cuối năm ngoái khi định hướng điều hành tín dụng được nới rộng từ mức tăng trưởng dự kiến 15-16% lên tới 19% để hỗ trợ cho đạt mục tiêu tăng trưởng 8%.
Đồng thời, từ cuối năm trước, xu hướng giảm lãi suất trên thế giới bắt đầu phân hóa và chững lại. Trong nước, nền kinh tế bắt đầu chuẩn bị cho chu kỳ tăng trưởng mới, khiến các chủ thể trên thị trường có xu hướng tích lũy vốn, qua đó tạo thêm áp lực lên lãi suất. Ngoài ra, lạm phát bắt đầu có dấu hiệu nhích lên trong cùng khoảng thời gian.
TS. Cấn Văn Lực nhận định, các yếu tố trên cùng tích tụ đã đẩy mặt bằng lãi suất huy động tăng lên, kéo theo lãi suất cho vay cũng tăng theo.
Về khả năng giảm lãi suất trong thời gian tới, ông Lực cho rằng đây không phải nhiệm vụ dễ dàng. Bởi trước hết, lãi suất điều hành của NHNN gần như không còn nhiều dư địa giảm, khi mức 4,5% hiện nay đã tương đối thấp.
Đối với lãi suất thị trường, đặc biệt là lãi suất tiền gửi, nếu giảm mạnh sẽ đặt ra câu hỏi liệu dòng tiền có tiếp tục chảy vào ngân hàng và hệ thống tài chính hay không. Nếu nguồn tiền gửi suy giảm, ngân hàng sẽ lấy nguồn vốn ở đâu để cho vay? Điều này có thể tạo ra rủi ro thanh khoản đối với toàn hệ thống.
Cũng thheo ông Lực, Việt Nam vẫn có thể quyết tâm giảm lãi suất nhưng cần thực hiện từng bước, thay vì giảm mạnh trong một thời gian ngắn.
Chẳng hạn, với lãi suất huy động, có thể thử giảm khoảng 0,5 điểm phần trăm để quan sát phản ứng của thị trường. Nếu diễn biến thuận lợi, cơ quan điều hành có thể tiếp tục giảm thêm.
Khi chi phí vốn cao, thị trường vốn cần trở thành kênh dẫn chủ lực
Theo ông Nguyễn Việt Anh, Phó Tổng giám đốc phụ trách Chiến lược và Quản trị Ngân hàng, Ngân hàng TMCP Tiên Phong, trong năm tới, việc khơi thông thị trường vốn cần được ưu tiên. Nếu huy động được thêm nguồn vốn trung và dài hạn từ cả thị trường trong nước lẫn quốc tế, nền kinh tế có thể giảm áp lực huy động và cho vay trung, dài hạn đối với hệ thống ngân hàng. Qua đó, dòng vốn có điều kiện lưu chuyển tốt hơn và áp lực lên chi phí vốn cũng được giảm bớt.
Ông Việt Anh nhìn nhận, năm 2026, đầu tư công và khu vực FDI ghi nhận sự mở rộng mạnh mẽ. Lượng hàng hóa, tư liệu sản xuất nhập khẩu vào Việt Nam tương đối lớn, phục vụ nhu cầu đầu tư và mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, khu vực doanh nghiệp tư nhân, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa, chưa ghi nhận sự khởi sắc rõ nét.
Ông cho rằng để xác định nền kinh tế đã thực sự bước vào chu kỳ tăng trưởng mới hay chưa, cần quan sát đồng thời 5 yếu tố: doanh nghiệp mở rộng sản xuất, kinh doanh; lợi nhuận và dòng tiền cải thiện; năng suất lao động tăng; thu nhập hộ gia đình được cải thiện; hệ thống tài chính và kinh tế vĩ mô duy trì ổn định.
Đối chiếu với những tiêu chí này, ông nhận định hoạt động đầu tư mở rộng đã xuất hiện nhưng chưa trở thành xu hướng phổ biến trên diện rộng.
Còn theo ông Nguyễn Đức Hải, Giám đốc Đầu tư cấp cao, Công ty Quản lý quỹ Manulife Investment Việt Nam, muốn thị trường phát triển cần thu hút sự tham gia của các nhà đầu tư có nguồn vốn dài hạn, đặc biệt là nhà đầu tư tổ chức.
Theo ông Hải, một trong những bài học của giai đoạn trước năm 2021 là thị trường vốn phát triển nhưng lại phân phối trực tiếp quá nhiều sản phẩm cho nhà đầu tư cá nhân. Những hệ lụy sau đó không đơn thuần là vấn đề tài chính mà đã trở thành vấn đề xã hội.
Do đó, cần thể chế hóa và chuyên nghiệp hóa lực lượng nhà đầu tư tham gia thị trường. Với những sản phẩm đòi hỏi mức độ nghiên cứu cao và đánh giá chuyên sâu, cần có các nhà đầu tư chuyên nghiệp tham gia.
Thay vì để từng cá nhân tự đầu tư vào những sản phẩm phức tạp, cần tạo động lực để các trung gian tài chính như quỹ đầu tư và các đơn vị nhận ủy thác tập hợp những nguồn vốn nhỏ lẻ, qua đó đưa dòng tiền vào thị trường thông qua các tổ chức chuyên nghiệp.
Ông Hải cũng cho rằng việc sử dụng ngưỡng tài sản 2-3 tỷ đồng để xác định nhà đầu tư chuyên nghiệp chưa thực sự hợp lý. Sở hữu tài sản ở mức này không phải hiếm, nhưng số người có khả năng đọc, phân tích một bộ tài liệu dày hàng trăm trang với những điều khoản chi tiết lại không nhiều.
Bên cạnh việc cải tổ phía cầu, thị trường cũng cần một hành lang pháp lý ổn định và thông thoáng hơn ở phía cung.
Theo ông Hải, không thể buông lỏng quản lý để các chủ thể muốn làm gì thì làm như trong giai đoạn trước, nhưng cũng không nên siết chặt quá mức khiến chi phí tuân thủ của doanh nghiệp tăng cao hoặc phát sinh những rủi ro liên quan đến hình sự hóa.
Thực tế, khi trao đổi với các doanh nghiệp về hoạt động phát hành trái phiếu, ông nhận thấy nhiều đơn vị có tâm lý e ngại. Doanh nghiệp lo ngại sau khi phát hành chưa chắc đã huy động được vốn, trong khi mức lãi suất có thể không thấp hơn đáng kể so với vay ngân hàng. Những lo ngại này khiến chi phí tuân thủ trở thành gánh nặng đáng kể.
Vì vậy, ông Hải đề xuất, cần có sự thay đổi từ cả phía cung và phía cầu: cải tổ lực lượng nhà đầu tư tham gia thị trường, đồng thời bảo đảm hành lang pháp lý ổn định để các nhà đầu tư và tổ chức phát hành tự tin hơn, không phải chịu chi phí tuân thủ quá lớn.
