Hà Nội đề xuất khi thu hồi đất thực hiện 7 dự án đường sắt quan trọng, giá bồi thường về đất có thể áp dụng tối đa bằng 2 lần mức quy định, cùng nhiều cơ chế đặc thù khác.
Đề xuất bồi thường đất tối đa gấp 2 lần
UBND TP Hà Nội đang lấy ý kiến dự thảo nghị quyết thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt để đầu tư xây dựng 7 dự án đường sắt quan trọng của Thủ đô.
Một trong những nội dung đáng chú ý là cơ chế bồi thường, giải phóng mặt bằng. Theo dự thảo, khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án này, giá bồi thường về đất được đề xuất áp dụng tối đa bằng 2 lần mức quy định.
Người bị thu hồi đất ở cũng được ưu tiên bố trí tạm cư theo quy định của thành phố.
Bên cạnh đó, nhà thầu chiến lược sẽ có trách nhiệm phối hợp với chính quyền địa phương và cơ quan chức năng để vận động, thuyết phục hộ gia đình, tổ chức nằm trong phạm vi dự án tự nguyện bàn giao mặt bằng.
Công việc này được thực hiện song song với quá trình kiểm đếm, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.
Ngoài giải phóng mặt bằng, Hà Nội dự kiến áp dụng nhiều cơ chế đặc thù liên quan đến lựa chọn nhà thầu, thủ tục đầu tư, huy động vốn, thử nghiệm công nghệ và chuyển giao công nghệ nhằm rút ngắn thời gian thực hiện các dự án.
7 dự án đường sắt nằm trong diện áp dụng cơ chế đặc thù
Theo dự thảo, 7 dự án gồm 2 tuyến đường sắt quốc gia và 5 tuyến đường sắt đô thị.
Hai dự án đường sắt quốc gia gồm dự án cải dịch tuyến đường sắt Hà Nội - TP HCM hiện hữu, đoạn Phú Xuyên - Ngọc Hồi và tuyến đường sắt vành đai phía Đông, đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn.
Năm dự án đường sắt đô thị gồm tuyến số 1 (Thượng Phúc - Khu công nghiệp đường sắt - Ngọc Hồi - Ga Hà Nội - Yên Viên - Khu đô thị đa mục tiêu Thư Lâm - sân bay Nội Bài); tuyến số 2 (sân bay Nội Bài - Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo - Thượng Đình - Sân vận động Hùng Vương).
Các dự án còn lại là tuyến số 8 (Hòa Lạc - Sơn Đồng - Mai Dịch - Vành đai 3 - Lĩnh Nam - Thuận An - sân bay Gia Bình); tuyến số 10 (Võ Chí Công - Vành đai 2,5 - Vĩnh Tuy - Đông Anh); tuyến số 14 (Cầu Thăng Long - Hồng Hà - Gia Lâm - Nghĩa Trụ).
Theo dự thảo, 5 tuyến đường sắt đô thị đã khởi công tháng 6 và dự kiến cơ bản hoàn thành năm 2030.
Hai dự án đường sắt quốc gia được khởi công dịp Quốc khánh 2/9, dự kiến hoàn thành năm 2027. Hai dự án này cũng đã được Hà Nội triển khai trong năm 2026, với mục tiêu tăng cường kết nối và tổ chức lại mạng lưới đường sắt khu vực phía Nam Thủ đô.
Nhà thầu chiến lược phải giảm giá 10-15%
Để đẩy nhanh tiến độ, Hà Nội đề xuất cơ chế "nhà thầu chiến lược".
Theo dự thảo, đây là nhà thầu tiềm năng trong nước, cam kết sẵn sàng thực hiện các dự án đường sắt quan trọng của Thủ đô và được Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố chỉ định là nhà thầu ký kết hợp đồng.
Nhà thầu phải cam kết bảo đảm tiến độ, chất lượng, đồng thời có phương án tiếp nhận và chuyển giao công nghệ.
Giá thực hiện phải giảm tối thiểu 15% so với giá gói thầu được phê duyệt đối với dự án đường sắt địa phương và 10% đối với dự án đường sắt quốc gia.
Mức giảm này được áp dụng với các gói thầu thực hiện theo hình thức chìa khóa trao tay và các loại hợp đồng EPC, EC, EP. Đây là những hình thức hợp đồng mà nhà thầu đảm nhiệm nhiều công đoạn của dự án, từ thiết kế, cung cấp thiết bị đến thi công tùy từng loại hợp đồng.
Hà Nội cũng đề xuất rút ngắn một số thủ tục trước khi triển khai. Với dự án đường sắt địa phương và dự án phát triển theo mô hình TOD, thủ tục về quy hoạch và khởi công xây dựng có thể được thực hiện đồng thời với thủ tục quyết định đầu tư.
Chủ đầu tư và nhà thầu chiến lược phải hoàn thiện các điều kiện khởi công trong 12 tháng kể từ ngày khởi công.
Một cơ chế khác được đề xuất nhằm tăng khả năng làm chủ công nghệ đường sắt trong nước là cho phép nhà thầu chiến lược thử nghiệm có kiểm soát việc làm chủ vận hành, nội địa hóa công nghệ.
Doanh nghiệp cũng có thể nghiên cứu, sản xuất, lắp ráp máy đào hầm TBM và đoàn tàu; phát triển dây chuyền sản xuất, thi công vỏ hầm cùng các giải pháp, công nghệ phù hợp với từng dự án.
Theo Ban Quản lý đường sắt đô thị Hà Nội, đơn vị tham mưu xây dựng dự thảo, thành phố đang triển khai đồng thời nhiều dự án đường sắt đô thị và các dự án đường sắt quốc gia được Trung ương giao.
Tuy nhiên, quá trình thực hiện còn gặp vướng mắc liên quan đến trình tự, thủ tục đầu tư, lựa chọn nhà thầu, khảo sát, thiết kế, quản lý chi phí, giải phóng mặt bằng, huy động vốn và phối hợp giữa các cơ quan, địa phương.
Thành phố cho rằng việc áp dụng các cơ chế đặc thù sẽ giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư, huy động và sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn, qua đó tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ các dự án.
Theo quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, mạng lưới đường sắt đô thị Hà Nội dài khoảng 979 km. Tính cả đường sắt quốc gia và liên vùng, toàn hệ thống gần 1.200 km.
Hiện Hà Nội khai thác tuyến Cát Linh - Hà Đông và đoạn trên cao Nhổn - Cầu Giấy thuộc tuyến Nhổn - ga Hà Nội.
Thành phố dự kiến đầu tư khoảng 500 km đường sắt đô thị đến năm 2035 và hoàn thiện 479 km còn lại trong giai đoạn 2036-2045.
