Hàng loạt dự án cảng biển quy mô lớn đang được triển khai tại TP. Hồ Chí Minh và khu vực cửa ngõ phía Nam, với tổng vốn đầu tư hàng trăm nghìn tỷ đồng.
Các công trình được kỳ vọng mở rộng năng lực tiếp nhận tàu lớn, tăng khả năng kết nối vận tải và tạo nền tảng để phát triển trung tâm trung chuyển quốc tế, logistics khu vực.
Ba dự án cảng biển quy mô lớn đang được triển khai
Trong số các dự án cảng biển đáng chú ý tại khu vực phía Nam, cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, cảng Gemalink giai đoạn 2 và cảng tổng hợp, container Cái Mép Hạ được xác định là những công trình quan trọng đối với định hướng phát triển kinh tế biển. Các dự án có quy mô đầu tư lớn, hướng đến nâng cao năng lực khai thác cảng và đáp ứng nhu cầu vận chuyển hàng hóa quốc tế.
Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ có tổng mức đầu tư dự kiến 128.000 tỷ đồng, tương đương gần 5 tỷ USD. Dự án được trao quyết định đầu tư ngày 29/4/2026. Trong giai đoạn 1, công trình dự kiến xây dựng hệ thống bến cảng dài khoảng 7 km trên diện tích khoảng 571 ha, gồm 4 bến chính và 9 bến sà lan. Công suất dự kiến đạt 4,8 triệu TEU/năm vào năm 2030. Cảng được thiết kế để tiếp nhận các tàu container lớn nhất thế giới hiện nay, có tải trọng trên 250.000 tấn.
Theo ông Nguyễn Lê Chơn Tâm, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Cảng Sài Gòn (VIMC), đại diện tổ hợp nhà đầu tư, Cần Giờ có vị trí thuận lợi trên tuyến hàng hải quốc tế và tổng công suất thiết kế của dự án lên tới 16,9 triệu TEU. Ông cho biết mục tiêu của VIMC là biến Cần Giờ thành chiếc cầu nối ngắn nhất, hiệu quả nhất để giúp hàng hóa thế giới đến Việt Nam và hàng hóa Việt Nam ra thế giới nhanh hơn, hiệu quả hơn, kinh tế hơn. Đây là hướng đi nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Khi được đưa vào khai thác, cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ sẽ bổ sung năng lực cho cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, hình thành hệ thống cảng biển có khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lớn. Việc kết hợp các đầu mối cảng này được kỳ vọng giúp TP. Hồ Chí Minh tăng vai trò trong mạng lưới vận tải biển và dịch vụ logistics quốc tế.
Tại cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, dự án cảng nước sâu Gemalink giai đoạn 2 đã được Gemadept Corporation cùng đối tác chiến lược CMA CGM, một trong những hãng tàu container lớn nhất của Pháp, động thổ ngày 17/4/2026.
Toàn bộ dự án Gemalink có diện tích 93 ha, trong đó 21,4 ha là mặt nước, với tổng chiều dài cầu bến chính 1.150 m. Giai đoạn 1 hiện đã đi vào khai thác, gồm 800 m cầu cảng chính và 190 m cầu cảng phụ, có khả năng tiếp nhận tàu trọng tải đến 232.000 tấn.
Trong giai đoạn 2, dự án sẽ xây dựng thêm cầu cảng chính dài 285 m, phục vụ tàu 250.000 DWT, cùng cầu cảng thượng lưu dài 359 m, tiếp nhận tàu 150.000 DWT. Tổng vốn đầu tư giai đoạn này gần 8.400 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành vào quý IV/2027. Khi hoàn tất mở rộng, công suất toàn cảng sẽ vượt 3 triệu TEU/năm.
Gemalink cũng định hướng phát triển theo mô hình cảng xanh và thông minh, sử dụng 100% thiết bị cẩu điện E-STS, E-RTG cùng các công nghệ hiện đại trong vận hành. Việc đầu tư hệ thống thiết bị này nhằm giảm tác động môi trường, hỗ trợ đáp ứng các tiêu chuẩn ESG toàn cầu và nâng cao hiệu quả khai thác tại cụm cảng Cái Mép - Thị Vải.
Một dự án khác là cảng tổng hợp và container Cái Mép Hạ, có quy mô 351 ha với tổng vốn đầu tư hơn 50.000 tỷ đồng. Theo kế hoạch, cảng có khả năng tiếp nhận tàu biển lớn nhất thế giới. Riêng giai đoạn 1 có tổng mức đầu tư hơn 14.800 tỷ đồng, gồm 2 cầu cảng dài 900 m, tiếp nhận tàu 250.000 DWT, cùng 9 bến sà lan dài 1.027 m, phục vụ tàu 5.000 DWT. Công suất khai thác dự kiến đạt 2 triệu TEU/năm.
Việc triển khai đồng thời các dự án này sẽ bổ sung năng lực tiếp nhận hàng hóa, mở rộng dịch vụ cảng biển và tạo điều kiện kết nối các hoạt động vận tải, kho bãi, phân phối. Tuy nhiên, hiệu quả khai thác còn phụ thuộc vào khả năng kết nối đồng bộ với hệ thống giao thông và các trung tâm logistics trong khu vực.
Mở rộng kết nối, hướng đến trung tâm logistics quốc tế
Cùng với đầu tư cảng biển, TP. Hồ Chí Minh đang xây dựng định hướng phát triển kinh tế biển trên phạm vi địa lý mở rộng sau sáp nhập. Diện tích thành phố tăng từ hơn 2.000 km² lên hơn 6.770 km², trong khi phạm vi quản lý cảng biển tăng từ 24 lên hơn 70 cảng. Quy mô mới tạo thêm dư địa để tổ chức lại không gian phát triển kinh tế biển, vận tải và dịch vụ logistics.
Đề án phát triển kinh tế biển TP. Hồ Chí Minh thành trung tâm kinh tế biển quốc gia đã được hoàn thiện và trình Thủ tướng Chính phủ. Một trong những trọng tâm là quy hoạch không gian biển, gắn khai thác tài nguyên vùng bờ với yêu cầu phát triển bền vững đến năm 2050.
Năng lực khai thác hiện tại của cụm cảng Cái Mép - Thị Vải cũng cho thấy nhu cầu và tiềm năng phát triển dịch vụ cảng biển tại khu vực. Trong quý I/2026, sản lượng container qua cụm cảng đạt khoảng 1,94 triệu TEU, tăng 13% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, Gemalink đạt hơn 523.000 TEU, tăng 17%; CMIT đạt trên 371.000 TEU, tăng 14%; còn SSIT ghi nhận gần 269.000 TEU, tăng 47%.
Theo ông Nguyễn Xuân Sang, Thứ trưởng Bộ Xây dựng, cụm cảng Cái Mép - Thị Vải có lợi thế về độ sâu luồng lạch từ 14 m đến 15,5 m, cho phép tiếp nhận tàu container trên 200.000 DWT. Khu vực này từng đón tàu có tải trọng tới 234.000 DWT mà không cần trung chuyển.
Khả năng tiếp nhận tàu lớn giúp hàng hóa có thể vận chuyển trực tiếp đến châu Âu, châu Mỹ và nhiều thị trường châu Á. Theo đánh giá của Thứ trưởng, lợi thế này có thể giúp giảm 20 - 30% chi phí logistics, rút ngắn thời gian vận chuyển và hạn chế rủi ro trong quá trình giao nhận hàng hóa.
Bên cạnh lợi thế về luồng tàu, hơn 90% hàng hóa được vận chuyển bằng đường thủy nội địa, góp phần hỗ trợ hoạt động lưu chuyển hàng hóa giữa cảng biển với các địa phương. Khi hạ tầng kết nối vùng tiếp tục được hoàn thiện, việc phối hợp giữa vận tải biển và đường thủy nội địa có thể nâng cao hiệu quả vận chuyển, giảm áp lực cho các tuyến đường bộ.
Theo định hướng phát triển, hệ thống cảng dự kiến tăng trưởng 3,5 - 3,8%/năm, đồng thời tiếp tục mở rộng khu bến Cái Mép Hạ. Cùng với việc gia tăng công suất, phát triển cảng xanh, cảng thông minh và ứng dụng công nghệ số được xác định là những nhiệm vụ quan trọng.
Trên thế giới, các trung tâm hàng hải đang đẩy mạnh số hóa hoạt động quản lý, giảm phát thải carbon, phát triển hành lang vận tải xanh và sử dụng thiết bị tiết kiệm năng lượng. Đây cũng là những yêu cầu ngày càng quan trọng đối với cảng biển Việt Nam khi tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế.
Đối với TP. Hồ Chí Minh, chuyển đổi số và giảm phát thải không chỉ liên quan đến yêu cầu môi trường mà còn ảnh hưởng đến khả năng thu hút hãng tàu, nhà đầu tư và doanh nghiệp logistics. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn vận hành mới sẽ góp phần nâng cao sức cạnh tranh của hệ thống cảng trong quá trình mở rộng thị trường.
Với các dự án Cần Giờ, Gemalink giai đoạn 2 và Cái Mép Hạ, TP. Hồ Chí Minh đang từng bước bổ sung năng lực cảng biển và mở rộng không gian phát triển kinh tế biển. Để phát huy hiệu quả các khoản đầu tư, bên cạnh tiến độ xây dựng, thành phố cần tiếp tục hoàn thiện kết nối giao thông, dịch vụ hậu cần, cơ chế quản lý và định hướng phát triển bền vững. Đây là những yếu tố quan trọng để nâng cao vai trò của khu vực trong mạng lưới trung chuyển và logistics quốc tế.
