Bán lẻ xăng dầu mong được pass đầy đủ chi phí vào giá bán, đề xuất biên lợi nhuận tối thiểu 8%

Dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu (lần thứ mười) tiếp tục khẳng định nguyên tắc vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, hướng tới hài hòa lợi ích giữa các chủ thể và giảm bớt các khâu trung gian trong chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, theo ý kiến của nhiều doanh nghiệp và chuyên gia, một số quy định cụ thể trong dự thảo chưa phản ánh đúng thực tế vận hành, đặc biệt ở khâu bán lẻ, khi quyền định giá bị hạn chế theo cơ chế ràng buộc từ phía cung ứng.

Quyền định giá “trên danh nghĩa” ở khâu bán lẻ

Dự thảo trao quyền cho thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối để quyết định và công bố giá bán buôn và giá bán lẻ trong hệ thống phân phối. Trong khi đó, doanh nghiệp bán lẻ không thuộc hệ thống vẫn bị ràng buộc bởi mức giá do phía cung ứng công bố tại cùng địa bàn và thời điểm.

Ông Giang Chấn Tây, Giám đốc Công ty TNHH MTV Bội Ngọc, cho biết doanh nghiệp bán lẻ không thể tự quyết định giá mua vào do phụ thuộc vào thương nhân đầu mối hoặc phân phối. Đồng thời, doanh nghiệp cũng không có “không gian” để cộng chi phí và lợi nhuận vào giá bán, vì bị ràng buộc bởi mức giá công bố từ phía cung ứng.

Ông Tây nêu quan điểm: “Trong cạnh tranh trực tiếp, hai cửa hàng ở gần nhau sẽ không bán cao hơn mức giá chung nếu thị trường không chấp nhận. Khi đó quyền định giá chỉ mang tính danh nghĩa.”

“Kẹt hai đầu” khi không được cộng đủ chi phí

Doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu thời gian gần đây gặp khó khăn, trong đó có yếu tố chính sách chiết khấu 0 đồng của thương nhân đầu mối. Theo ông Tây, nếu hai bên có thể tự do điều chỉnh giá để bù đắp chi phí thì cơ chế thị trường có thể vận hành. Ngược lại, thương nhân đầu mối và phân phối có quyền định đoạt nguồn vào, còn doanh nghiệp bán lẻ phải đối mặt với đầu ra bị giới hạn nhưng vẫn gánh toàn bộ chi phí vận hành, tài chính, lao động, mặt bằng, khấu hao và hao hụt.

Ông Nguyễn Xuân Thắng, Giám đốc Công ty TNHH Hải Âu Phát, cho rằng khi thị trường không cho phép tăng giá bán lẻ và chính sách không cho phép cộng đủ chi phí vào giá bán, doanh nghiệp bán lẻ—dù là đại lý, cửa hàng nhượng quyền hay mua-bán tự do—đều rơi vào tình trạng “kẹt hai đầu” và dễ thua lỗ.

Ông Thắng nhận định quy định hiện hành chưa phù hợp với quy luật cạnh tranh và cần điều chỉnh để bảo đảm tính khả thi: “Bề ngoài là cho phép định giá, cho phép DN bán lẻ tự định giá, hoạt động độc lập. Nhưng thực chất là cơ chế kiểm soát chặt chẽ hơn, có quyền nhưng không đủ điều kiện để thực hiện quyền.”

Đề xuất điều chỉnh để minh bạch chi phí và bảo đảm biên lợi nhuận

Trước thực tế trên, doanh nghiệp bán lẻ đề xuất được tự định giá bán lẻ dựa trên giá mua vào, với biên độ tối thiểu 8% so với giá mua buôn. Trường hợp vẫn duy trì cơ chế giá do thương nhân đầu mối hoặc phân phối quyết định, doanh nghiệp đề nghị quy định mức chiết khấu tối thiểu không thấp hơn 7% để bảo đảm quyền lợi và khả năng duy trì hoạt động.

Đề xuất cho phép mua từ nhiều đầu mối và định giá nhưng không vượt trần

Ông Trần Quang Khanh, Tổng thư ký Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, đề xuất cho phép doanh nghiệp mua hàng và bán lẻ tại cửa hàng của mình, không thuộc hệ thống phân phối, được mua từ nhiều đầu mối và được định giá bán lẻ nhưng không vượt mức giá của đầu mối.

Ông Khanh cho rằng nếu doanh nghiệp bán lẻ thiết lập giá cao hơn đầu mối sẽ khó cạnh tranh; đồng thời cơ quan thuế sẽ xem xét tính hợp lý của việc kê khai giá.

Về phía thương nhân đầu mối, ông Khanh cũng nêu rủi ro khi nhập khẩu biến động giá dẫn đến thua lỗ, khiến chiết khấu ở một số thời điểm có thể thấp: “Đây là thỏa thuận song phương tùy thuộc cung-cầu và giá thế giới. Có thời điểm chiết khấu cao, có thời điểm thấp.”

Ông Khanh cho biết thêm, trước đây doanh nghiệp bán lẻ chỉ được mua từ ba nguồn, nay được phép mua từ nhiều nguồn khác nhau để tìm mức chiết khấu tốt hơn.

Góc nhìn học thuật: vấn đề là khả năng tạo biên lợi nhuận

Ở góc độ học thuật, ThS Trần Anh Tùng, Trưởng ngành Quản trị kinh doanh tại Đại học Kinh tế - Tài chính TP.HCM, cho rằng vấn đề cốt lõi của dự thảo không nằm ở việc “cho phép định giá”, mà ở chỗ quyền định giá có đi kèm khả năng tạo biên lợi nhuận hay không.

Ông Tùng nêu: nếu doanh nghiệp bán lẻ được quyền niêm yết giá nhưng không được bán vượt quá giá của đầu mối hoặc thương nhân phân phối, thì về mặt kinh tế, quyền này mang tính hình thức. Giá trần đã được xác lập từ thượng nguồn; doanh nghiệp bán lẻ chỉ còn có thể giảm giá hoặc đồng giá, trong khi vẫn gánh tất cả chi phí vận hành.

Ví dụ chi phí và áp lực khi chiết khấu thấp

Ông Tùng đưa ví dụ: một cửa hàng xăng dầu bán khoảng 300.000 lít/tháng ở mức 20.000 đồng/lít có doanh thu khoảng 6 tỉ đồng/tháng. Tuy nhiên, chi phí cố định (nhân công, điện nước, hao hụt, an toàn cháy nổ, thuê đất, khấu hao, vốn lưu động) dao động 150–300 triệu đồng/tháng tùy vị trí.

Trong trường hợp chiết khấu từ đầu mối là 0 đồng/lít, doanh nghiệp gần như không có nguồn để bù đắp chi phí. Ông Tùng tính: “Chỉ cần chi phí vận hành khoảng 700 đồng/lít, mỗi tháng DN sẽ cần khoảng 210 triệu đồng để hòa vốn. Điều này đồng nghĩa càng bán nhiều khi chiết khấu thấp sẽ áp lực dòng tiền càng lớn.”

Ông cũng cho rằng nếu tăng giá, khách hàng có thể bỏ đi do nhạy cảm với chênh lệch 200–300 đồng/lít. Ngược lại, nếu bán đồng giá với đầu mối mà không có chiết khấu tối thiểu, doanh nghiệp bán lẻ đang thực chất gánh chi phí hộ cho toàn hệ thống.

Khuyến nghị về mức chiết khấu và thiết kế lại chuỗi phân phối

Liên quan đến đề xuất biên độ 8% theo giá mua vào, ThS Trần Anh Tùng cảnh báo cần cân nhắc kỹ khi áp dụng cứng nhắc vì có thể đẩy mặt bằng giá bán lẻ lên cao đột ngột. Ông nêu ví dụ: với giá mua 19.000 đồng/lít, cộng 8% lên 1.520 đồng/lít là mức đáng kể trong thị trường nhạy cảm như xăng dầu.

Theo ông, giải pháp hợp lý là thiết lập mức chiết khấu tối thiểu đủ để bù chi phí và tạo lợi nhuận. Nếu chi phí trung bình khoảng 600–800 đồng/lít và cần một phần lợi nhuận để tái đầu tư, mức chiết khấu sàn khoảng 1.000 đồng/lít hoặc cơ chế linh hoạt theo giá cơ sở có thể phù hợp hơn.

Ông Tùng nhấn mạnh giải pháp căn cơ là Nhà nước không chỉ trao quyền định giá trên danh nghĩa mà còn thiết kế lại chuỗi phân phối theo hướng minh bạch chi phí, tạo cạnh tranh thực chất và có cơ chế chia sẻ lợi nhuận hợp lý giữa các khâu đầu mối - phân phối - bán lẻ. Nếu không, thị trường có thể tiếp tục xuất hiện tình trạng nơi bán cầm chừng hoặc phải đóng cửa.