Bộ Tài chính đề xuất cơ chế đặc thù nhằm đẩy nhanh xử lý và khai thác nhà đất dôi dư

•

Ministry of Finance đang soạn thảo dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý và khai thác nhà, đất dôi dư phát sinh từ việc sắp xếp tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và sắp xếp đơn vị hành chính.

Dự thảo hướng tới đơn giản hóa thủ tục, cho phép chuyển giao tài sản ở trạng thái hiện có và mở rộng phương án chuyển đổi công năng để sớm đưa các cơ sở nhà, đất dôi dư vào khai thác, hạn chế hư hỏng, lãng phí.

Hơn 10.000 cơ sở nhà, đất dôi dư cần tiếp tục xử lý ở bước 2

Theo báo cáo của các địa phương, đến hết tháng 1/2026, gần 26.000 cơ sở nhà, đất đã hoàn thành bước 1, xác định rõ chủ thể quản lý, sử dụng và khai thác. Tuy nhiên, vẫn còn hơn 10.000 cơ sở thuộc diện phải tiếp tục xử lý ở bước 2, được xem là giai đoạn then chốt quyết định hiệu quả khai thác tài sản.

Vướng mắc trong giai đoạn tăng tốc xử lý bước 2

Khi các địa phương triển khai bước 2, một số khó khăn được nêu gồm:

Các cơ sở nhà, đất dôi dư nhiều trường hợp là trụ sở làm việc hoặc cơ sở hoạt động sự nghiệp của cơ quan, tổ chức, đơn vị, nên thiết kế và công năng sử dụng không còn phù hợp khi giao cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà ở cấp địa phương; do đó cần cơ chế đặc thù về trình tự thủ tục, mức cho thuê và thời hạn niêm yết giá để thúc đẩy tiến độ đưa vào khai thác.
Nhiều trường hợp không có hoặc mất giấy tờ pháp lý về nhà, đất; một số cơ sở được bố trí làm nhà ở hoặc bị lấn chiếm; việc hoàn thiện hồ sơ pháp lý cần thời gian.
Việc cưỡng chế di dời hộ dân và trả lại mặt bằng sạch trước khi xử lý gặp khó khăn do các cơ quan, đơn vị có nhà, đất không có thẩm quyền hoặc chức năng.
Một số nhà, đất dôi dư chưa được đưa ngay vào sử dụng cho các dự án công ích như thư viện, công viên, thiết chế văn hóa, thể thao do phải thực hiện các thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất, thanh lý tài sản trên đất và điều chỉnh quy hoạch.

Bộ Tài chính cho rằng từ các bất cập nêu trên và bối cảnh yêu cầu xử lý tài sản công cấp bách, việc ban hành cơ chế đặc thù, mang tính đột phá là cần thiết để tháo gỡ vướng mắc thực tiễn và sớm đưa các cơ sở nhà, đất vào khai thác, không để hư hỏng hoặc lãng phí.

Cơ chế đặc thù được đề xuất

Chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý theo nguyên trạng

Đối với cơ sở nhà, đất dôi dư do sắp xếp lại bộ máy và đơn vị hành chính, Bộ Tài chính đề xuất: trên cơ sở đề xuất của cơ quan, tổ chức, đơn vị có cơ sở nhà, đất, cơ quan có thẩm quyền quyết định chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý theo quy định về quản lý, sử dụng tài sản công, xem xét quyết định chuyển giao theo nguyên trạng. Nội dung này áp dụng cả trường hợp không có hoặc mất hồ sơ pháp lý về nhà, đất; đã bố trí làm nhà ở hoặc bị lấn chiếm. Đồng thời, không phải thực hiện thủ tục lấy ý kiến Chủ tịch UBND cấp tỉnh.

Chuyển đổi công năng sang mục đích công cộng

Đối với cơ sở nhà, đất dôi dư chuyển đổi công năng sang mục đích công cộng (vườn hoa, sân chơi, công trình phục vụ cộng đồng khác) mà nhà, công trình gắn liền với đất hiện có không phù hợp với mục đích sử dụng mới và không thuộc trường hợp phải lập dự án đầu tư, cơ quan có thẩm quyền quyết định chuyển đổi công năng theo quy định tại Điều 16 Nghị định 186/2025/NĐ-CP. Theo đó, việc phá dỡ, hủy bỏ nhà, công trình gắn liền với đất để thực hiện phương án sử dụng đất theo mục đích sử dụng mới được thực hiện kể cả khi tài sản vẫn còn khả năng sử dụng, chưa hết thời gian khấu hao/hao mòn.

Điều chỉnh quy hoạch sau khi quyết định điều chuyển, chuyển giao, chuyển đổi công năng

Đối với cơ sở nhà, đất dôi dư thực hiện điều chuyển, chuyển giao, chuyển đổi công năng để làm trụ sở làm việc, cơ sở hoạt động sự nghiệp, các mục đích công cộng, quốc phòng, an ninh, việc cập nhật, điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng và các quy hoạch chuyên ngành được thực hiện sau khi cơ quan có thẩm quyền quyết định điều chuyển, chuyển giao, chuyển đổi công năng.

Giao đất, cho thuê đất và trách nhiệm hoàn trả giá trị còn lại

Bộ Tài chính cũng đề xuất: cơ sở nhà, đất dôi dư đã có quyết định chuyển giao về địa phương để quản lý, xử lý được xử lý theo hình thức giao đất, cho thuê đất. Người được giao đất/cho thuê đất có trách nhiệm hoàn trả cho Nhà nước giá trị còn lại của nhà, tài sản gắn liền với đất được cơ quan tiếp nhận tài sản chuyển giao theo dõi, hạch toán tại thời điểm giao đất, cho thuê đất (kể cả trường hợp phá dỡ, hủy bỏ trước khi giao đất và trường hợp bán nhà, tài sản gắn liền với đất cho người được giao đất, cho thuê đất).

Trường hợp nhà, tài sản gắn liền với đất chưa được theo dõi, hạch toán trên sổ kế toán, việc xác định giá trị còn lại của nhà, tài sản gắn liền với đất được thực hiện theo quy định của Bộ Tài chính về chế độ quản lý, tính hao mòn, khấu hao tài sản cố định tại cơ quan, tổ chức, đơn vị và tài sản cố định do Nhà nước giao cho doanh nghiệp quản lý không tính thành phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Bàn giao tài sản cho tổ chức, cá nhân có đất hoặc thanh lý bằng phá dỡ

Đối với nhà, tài sản gắn liền với đất được đầu tư xây dựng trên đất của tổ chức, cá nhân khác mà đơn vị được giao quản lý, sử dụng không còn nhu cầu, nếu tổ chức, cá nhân có đất có nhu cầu nhận lại tài sản, cơ quan có thẩm quyền sẽ ban hành quyết định bàn giao tài sản cho tổ chức, cá nhân có đất. Tổ chức, cá nhân nhận bàn giao có trách nhiệm hoàn trả cho Nhà nước giá trị còn lại của nhà, tài sản gắn liền với đất theo sổ kế toán tại thời điểm quyết định.

Trường hợp tổ chức, cá nhân có đất không có nhu cầu nhận lại tài sản, cơ quan, đơn vị được giao quản lý, sử dụng tài sản được thanh lý bằng phá dỡ và bàn giao lại mặt bằng cho tổ chức, cá nhân có đất.