Danh mục 29 dự án cao tốc được Bộ Xây dựng ưu tiên kêu gọi đầu tư theo phương thức PPP giai đoạn 2026-2030 có tổng vốn sơ bộ gần 923.000 tỷ đồng, gồm các dự án mở rộng tuyến hiện hữu và xây dựng đường mới nhằm tăng kết nối giữa các vùng kinh tế.
Nhiều tuyến cao tốc được đề xuất mở rộng, bổ sung kết nối liên vùng
Danh mục do Bộ Xây dựng công bố tập trung vào ba nhóm chính: mở rộng cao tốc Bắc – Nam phía Đông, hoàn thiện các tuyến vành đai và đầu tư những trục đường mới kết nối các vùng kinh tế trọng điểm. Các dự án được phân bố tại nhiều khu vực, hướng đến nâng năng lực vận tải và cải thiện liên kết giữa các địa phương.
Đối với cao tốc Bắc – Nam phía Đông, hai dự án mở rộng đoạn Mai Sơn – Cam Lộ và Quảng Ngãi – Dầu Giây có tổng vốn đầu tư sơ bộ lần lượt là 72.185 tỷ đồng và 78.224 tỷ đồng. Cả hai tuyến được định hướng nâng cấp từ quy mô 4 làn xe hạn chế lên 6 làn xe hoàn chỉnh, đáp ứng nhu cầu lưu thông trên trục giao thông xuyên quốc gia.
Tại phía Bắc, Vành đai 5 – Vùng Thủ đô Hà Nội được đề xuất đầu tư với quy mô 6 làn cao tốc kết hợp đường song hành. Tuyến đi qua Hà Nội, Ninh Bình, Bắc Ninh, Thái Nguyên và Phú Thọ, được kỳ vọng tăng khả năng kết nối giữa các địa phương, hỗ trợ phân luồng giao thông từ xa và tạo thêm điều kiện phát triển đô thị, công nghiệp quanh Thủ đô.
Ở Tây Nguyên, các tuyến Pleiku – Buôn Ma Thuột, Buôn Ma Thuột – Gia Nghĩa và Ngọc Hồi – Pleiku nằm trong định hướng hoàn thiện mạng lưới cao tốc khu vực. Khi được triển khai, các tuyến này sẽ góp phần kết nối những trung tâm kinh tế với vùng sản xuất, cải thiện điều kiện vận chuyển hàng hóa.
Trong khi đó, cao tốc Nha Trang – Đà Lạt và Phan Thiết – Bảo Lộc được kỳ vọng rút ngắn thời gian đi lại giữa Tây Nguyên và khu vực duyên hải Nam Trung Bộ. Việc cải thiện kết nối đường bộ có thể hỗ trợ hoạt động du lịch, vận tải hàng hóa và liên kết với hệ thống cảng biển.
Tại Đồng bằng sông Cửu Long, danh mục gồm các tuyến Hà Tiên – Rạch Giá, TPHCM – Vĩnh Long – Cần Thơ – Cà Mau và Hồng Ngự – Trà Vinh. Các dự án hướng đến tăng khả năng kết nối giữa trung tâm kinh tế, vùng sản xuất, cửa khẩu và cảng biển, đồng thời cải thiện giao thương với vùng động lực phía Nam.
Ngoài các tuyến cao tốc dự kiến xây mới, dự án mở rộng Vành đai 3 TPHCM cũng nằm trong danh mục kêu gọi đầu tư. Tuyến đường dài 76km, có tổng vốn đầu tư sơ bộ 38.000 tỷ đồng, dự kiến được nâng quy mô từ 4 làn xe hạn chế lên 8 làn xe.
Việc mở rộng những tuyến đang khai thác và đầu tư thêm các trục giao thông mới được kỳ vọng giúp tăng năng lực lưu thông, giảm áp lực cho mạng lưới đường bộ hiện hữu. Tuy nhiên, để các dự án sớm được triển khai, bài toán nguồn vốn và hiệu quả đầu tư cần được giải quyết đồng thời.
Huy động vốn tư nhân cần đi cùng phương án hoàn vốn khả thi
Với tổng vốn đầu tư sơ bộ gần 923.000 tỷ đồng, danh mục 29 dự án đặt ra yêu cầu huy động nguồn lực lớn, trong đó có sự tham gia của khu vực tư nhân thông qua phương thức đối tác công tư (PPP). Bên cạnh khả năng thu xếp vốn, việc phân chia rủi ro giữa Nhà nước và nhà đầu tư cũng là yếu tố quan trọng quyết định tính khả thi của từng dự án.
Một số dự án đã nhận được sự quan tâm, đề xuất từ nhà đầu tư hoặc được giao nghiên cứu. Tuy nhiên, việc có tên trong danh mục ưu tiên kêu gọi đầu tư không đồng nghĩa các dự án đã hoàn thành thủ tục lựa chọn nhà đầu tư hay chắc chắn được triển khai theo phương thức PPP.
Góp ý về phát triển cao tốc theo hình thức này, ông Lê Huyền, Phó chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa, cho rằng hệ thống cao tốc có vai trò tăng kết nối liên vùng, mở rộng không gian phát triển, hỗ trợ du lịch, logistics và thu hút đầu tư.
Thực tế, các đoạn cao tốc Nha Trang – Cam Lâm và Cam Lâm – Vĩnh Hảo được đầu tư theo hình thức BOT/PPP đã góp phần cải thiện kết nối giao thông. Những dự án này cho thấy nguồn vốn tư nhân có thể tham gia phát triển hạ tầng đường bộ, song quá trình triển khai vẫn tồn tại những khó khăn cần xử lý.
Theo ông Huyền, các dự án PPP gặp trở ngại trong việc tiếp cận nguồn tín dụng trung và dài hạn, giải phóng mặt bằng và thực hiện cơ chế chia sẻ rủi ro. Với các tuyến đi qua khu vực đồi núi, đèo dốc, chi phí đầu tư thường cao, thời gian thu hồi vốn dài, trong khi khả năng huy động vốn ngân hàng còn hạn chế.
Công tác giải phóng mặt bằng cũng có thể kéo dài do phạm vi thu hồi đất lớn, thủ tục phức tạp và giá bồi thường biến động. Những yếu tố này làm tăng áp lực cân đối ngân sách địa phương và ảnh hưởng đến tiến độ triển khai dự án.
Bên cạnh đó, doanh thu thực tế có thể thấp hơn dự báo nếu lưu lượng phương tiện không đạt kế hoạch ban đầu. Khi đó, phương án tài chính và thời gian hoàn vốn của nhà đầu tư sẽ chịu ảnh hưởng. Quá trình xác định doanh thu, kiểm toán và bố trí vốn để thực hiện cơ chế chia sẻ doanh thu cũng có thể phát sinh vướng mắc.
Đại diện Bộ Tài chính cho rằng trước khi quyết định đầu tư theo phương thức PPP, cơ quan chức năng cần đánh giá kỹ hiệu quả tài chính, khả năng tạo doanh thu và phương án hoàn vốn của từng dự án. Với những công trình cần thiết nhưng không bảo đảm hiệu quả tài chính, có thể xem xét sử dụng vốn đầu tư công, sau đó tổ chức nhượng quyền kinh doanh, quản lý hoặc thu phí theo hình thức phù hợp.
Như vậy, để triển khai danh mục 29 dự án trong giai đoạn 2026-2030, việc huy động vốn cần đi cùng đánh giá khả năng cân đối ngân sách, phương án hoàn vốn, cơ chế chia sẻ rủi ro và kế hoạch giải phóng mặt bằng. Đây là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thu hút nhà đầu tư và tiến độ thực hiện các dự án cao tốc trên cả nước.
