Cần "dòng vốn kiên nhẫn" cho các ý tưởng khởi nghiệp đột phá

Cần 'dòng vốn kiên nhẫn' cho các ý tưởng khởi nghiệp đột phá Breakthrough, ambitious startup ideas are becoming rarer as market sentiment grows more cautious. Both the flow of capital and startup choices are tilting toward proven models that can generate stable cash flow. Ông Phạm Ngọc Huy, Giám đốc điều hành Lotte Ventures Việt Nam, mới đây cho TNGlobal biết quy mô 500 tỷ đồng của Quỹ đầu tư mạo hiểm TP.Hồ Chí Minh là khá khiêm tốn so với nhu cầu thực tế của thị trường.

 Bởi nhiều công ty khởi nghiệp Đông Nam Á đã có thể huy động được hơn 100 triệu USD chỉ trong một vòng gọi vốn, Việt Nam cũng đã xuất hiện những thương vụ đạt quy mô khoảng 40 triệu USD. Tuy nhiên, ý nghĩa của dòng vốn nội địa không chỉ nằm ở con số; ông cho rằng đây là 'lá phiếu tín nhiệm' đối với nhà đầu tư quốc tế. Các quỹ ngoại thường nhìn vào mức độ tham gia của nhà đầu tư nội địa như một chỉ dấu xác nhận tiềm năng thị trường và cơ chế giảm thiểu rủi ro trước khi rót vốn. Tín hiệu ban đầu từ TP.HCM đã tạo hiệu ứng lan tỏa. Nhiều doanh nghiệp trong nước công bố kế hoạch góp vốn vào quỹ, như Xanh SM dự kiến rót 30 tỷ đồng, Tập đoàn Vingroup đóng góp 600 tỷ đồng, hay VinaCapital với 10 tỷ đồng. 

Trong khi đó, ông Đoàn Hải Nam, Giám đốc đầu tư của ThinkZone Ventures, cho rằng vai trò của vốn nhà nước đặc biệt quan trọng với những lĩnh vực có chu kỳ phát triển dài như công nghệ y tế hay đổi mới y sinh. Đây là các ngành đòi hỏi 5–10 năm đầu tư liên tục trước khi tạo ra doanh thu, khoảng thời gian vượt quá 'khẩu vị rủi ro' của phần lớn nhà đầu tư tư nhân. Sự xuất hiện của quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia, định hình dòng vốn theo hướng dài hạn, chia sẻ rủi ro, sẽ giúp các quỹ đầu tư tư nhân có thêm niềm tin để mở rộng khẩu vị, quay trở lại với những thương vụ quy mô lớn và các ý tưởng mang tính đột phá. 

Theo ông Nam, vốn nhà nước có thể đóng vai trò như 'vốn kiên nhẫn', giúp startup vượt qua giai đoạn đầu nhiều bất định, đồng thời nuôi dưỡng các công nghệ nền cho đến khi đủ điều kiện thương mại hóa. Nếu thiếu đi nguồn lực này, không ít ý tưởng đổi mới có thể 'chết yểu' vì không tiếp cận được dòng vốn dài hạn. Trong khi đó, thị trường đầu tư mạo hiểm nội địa của Việt Nam vẫn tồn tại khoảng trống, đặc biệt ở các vòng gọi vốn tầm trung, từ 10 đến 30 triệu USD. 

Sự thiếu hụt này buộc nhiều startup phải tìm đến nguồn vốn nước ngoài sớm hơn dự kiến. Tuy nhiên, các quỹ quốc tế thường đặt kỳ vọng lợi nhuận cao, yêu cầu doanh nghiệp tăng trưởng nhanh và mở rộng ra các thị trường lớn. Điều này tạo áp lực đáng kể lên startup Việt, buộc họ phải nghĩ xa hơn phạm vi nội địa. “Việt Nam, dù có quy mô dân số khoảng 100 triệu người, nhưng với mức thu nhập bình quân đầu người vào khoảng 5.000 USD, sức mua vẫn còn hạn chế nếu so với các thị trường lớn,” ông Nam nhận định. Những quan điểm trên có phần tương đồng với ông Justin Nguyễn, Đối tác điều hành (General Partner) của Monk's Hill Ventures, khi trao đổi với VnEconomy. Ông Justin Nguyễn phân tích sau gần bốn năm dòng vốn bị siết chặt, đa phần startup đang tập trung vào những yếu tố cốt lõi: con đường đến lợi nhuận rõ ràng và nhanh hơn, kỷ luật chi phí chặt chẽ hơn, cùng hiệu quả kinh tế trên từng đơn vị sản phẩm được đặt lên hàng đầu. Nhưng cái giá là 'những ý tưởng đột phá, giàu tham vọng trở nên hiếm hoi hơn khi tâm lý chung của thị trường trở nên thận trọng. Cả dòng vốn và lựa chọn của startup nghiêng về các mô hình đã được kiểm chứng, có khả năng tạo dòng tiền ổn định'. Dù vậy, theo vị này, vẫn xuất hiện những nhà sáng lập sẵn sàng đi ngược dòng, theo đuổi các ý tưởng có khả năng tạo ra bước ngoặt cho cả ngành. Tuy nhiên, số lượng không còn nhiều như trước, và các dự án này cũng phải chứng minh rõ ràng hơn về tính khả thi để có thể thu hút dòng vốn quay trở lại. 

Sự xuất hiện của quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia, định hình dòng vốn theo hướng dài hạn, chia sẻ rủi ro, sẽ giúp các quỹ đầu tư tư nhân có thêm niềm tin để mở rộng khẩu vị, quay trở lại với những thương vụ quy mô lớn và các ý tưởng mang tính đột phá. Theo báo cáo Triển vọng đầu tư mạo hiểm & Công nghệ Việt Nam 2025 do VinVentures công bố, năm 2025, thị trường ghi nhận 41 thương vụ đầu tư với tổng giá trị khoảng 215 triệu USD. Con số này cho thấy hệ sinh thái khởi nghiệp đang duy trì nhịp vận động, nhưng để bứt phá, vẫn cần những 'cú hích' đủ lớn, trong đó, vốn nhà nước có thể đóng vai trò như chất xúc tác ban đầu.