CEO Twenty One Capital Raphael Zagury cho rằng Bitcoin đang trải qua một chu kỳ chưa từng có khi hashrate, tức tổng năng lực tính toán bảo vệ mạng lưới vẫn thấp hơn đỉnh cuối năm 2025 trong thời gian kéo dài.
Đáng chú ý, thay vì tiếp tục mở rộng công suất đào Bitcoin, ngày càng nhiều công ty khai thác đang chuyển hạ tầng, nguồn điện và vốn sang lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI).
CEO Twenty One Capital cảnh báo hashrate Bitcoin giảm khác hoàn toàn cú sốc năm 2021
Raphael Zagury nhận định Bitcoin đang trải qua điều ông gọi là “hashrate bear market”, tức “thị trường giá xuống của hashrate”. Đây không phải thuật ngữ phân loại chính thức của mạng Bitcoin mà là cách Zagury mô tả giai đoạn năng lực tính toán của mạng lưới suy giảm kéo dài và chưa thể quay lại mức cao kỉ lục trước đó.
Theo phần trình bày được Twenty One Capital nộp kèm bản ghi nội dung lên Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC), hashrate Bitcoin từng tiến gần 1,3 zettahash/giây vào cuối năm 2025. Sau đó, chỉ số này bước vào một chu kì suy giảm kéo dài, với mức giảm khoảng 22-24% so với đỉnh.
Hashrate là chỉ số ước tính tổng sức mạnh tính toán mà các thợ đào đóng góp để xác nhận giao dịch, tạo block mới và bảo vệ mạng Bitcoin. Về cơ bản, hashrate càng cao đồng nghĩa càng nhiều máy đào hoặc thiết bị hiệu quả hơn đang hoạt động.
Điểm đáng chú ý nằm ở thời gian của đợt suy giảm. Năm 2021, ngành đào Bitcoin từng chịu cú sốc lớn khi Trung Quốc cấm hoạt động khai thác tiền số. Hàng loạt máy đào phải ngừng hoạt động và được vận chuyển sang Bắc Mỹ, Trung Á cùng nhiều khu vực khác. Hashrate vì thế giảm mạnh trong thời gian ngắn rồi phục hồi khi các thiết bị được tái triển khai.
Lần này, diễn biến khác hơn. Vấn đề không đơn giản là máy đào được chuyển từ nơi này sang nơi khác. Các doanh nghiệp đang phải cân nhắc câu hỏi căn bản hơn: có nên tiếp tục dành nguồn điện, đất đai, trung tâm dữ liệu và vốn mới cho Bitcoin hay chuyển sang một thị trường khác? “Đây là khoảng thời gian dài nhất mà chúng ta từng chứng kiến từ mức cao nhất mọi thời đại cho đến khi phục hồi”, CEO Twenty One Capital nói.
Dữ liệu hashrate cũng cần được nhìn nhận thận trọng. Bitcoin không công bố chính xác có bao nhiêu máy đào đang hoạt động. Các nền tảng phải ước tính sức mạnh tính toán dựa trên tốc độ tạo block và độ khó khai thác, khiến số liệu từng ngày có thể biến động khá mạnh.
Theo CoinWarz, hashrate Bitcoin ở mức khoảng 829 exahash/giây vào ngày 2/9, sau khi từng vượt 1 zettahash/giây trong một số ngày cuối tháng 8. Vì vậy, các đường trung bình dài hạn thường phản ánh xu hướng tốt hơn số liệu của từng ngày.
Một phân tích trước đó cũng cho thấy độ khó khai thác Bitcoin đã giảm 19,9% so với đỉnh tháng 11 vào cuối tháng 7. Dữ liệu từ Bitcoin Magazine Pro được trích dẫn trong phân tích này cho thấy hashrate đã nằm trong xu hướng giảm khoảng 287 ngày.
AI đang trở thành đối thủ cạnh tranh của ngành đào Bitcoin
Một trong những nguyên nhân quan trọng khiến chu kì hiện nay khác trước nằm ở sự trỗi dậy của AI. Các trung tâm dữ liệu AI và cơ sở đào Bitcoin có thể khác nhau về chip, thiết bị mạng và tiêu chuẩn xây dựng, nhưng chúng cùng cạnh tranh nhiều nguồn lực quan trọng: điện năng, đất, hệ thống làm mát, kết nối mạng, cơ sở hạ tầng trung tâm dữ liệu và nguồn vốn. Đây chính là thay đổi mang tính cấu trúc đối với ngành khai thác Bitcoin.
Trước đây, khi giá Bitcoin và lợi nhuận khai thác tăng, doanh nghiệp có động lực mua thêm ASIC, xây dựng cơ sở mới và tăng hashrate. Nhưng hiện nay, một doanh nghiệp sở hữu địa điểm có nguồn điện lớn và kết nối cáp quang tốt có thêm một lựa chọn: dành cơ sở đó cho các ứng dụng điện toán hiệu năng cao (HPC) hoặc trung tâm dữ liệu AI.
Việc chuyển đổi không đơn giản là tháo máy ASIC rồi lắp GPU. Hạ tầng AI đòi hỏi tiêu chuẩn khác, từ thiết kế trung tâm dữ liệu, hệ thống làm mát đến nguồn điện và kết nối mạng. Tuy nhiên, những cơ sở khai thác Bitcoin có vị trí thuận lợi vẫn có thể trở thành nền tảng cho hoạt động điện toán mới.
Theo Zagury, điều này đã làm thay đổi cách thị trường vận hành. Các công ty khai thác giờ đây không nhất thiết phải tái đầu tư toàn bộ dòng tiền vào Bitcoin. Họ có thể chuyển vốn sang một thị trường điện toán đang tăng trưởng nhanh hơn.
CEO Twenty One Capital cho rằng phần lớn các công ty khai thác niêm yết đang rời khỏi mô hình chỉ tập trung đào Bitcoin. Tuy nhiên, nhận định này không nên hiểu theo nghĩa tất cả doanh nghiệp đều đóng cửa hoạt động khai thác. MARA, CleanSpark, Riot, Bitdeer cùng nhiều công ty khác vẫn vận hành các đội máy đào Bitcoin quy mô lớn, dù một số đang đồng thời phát triển hạ tầng AI.
Xu hướng chuyển dịch rõ hơn ở những doanh nghiệp như TeraWulf, IREN, Core Scientific, HIVE và Cipher. TeraWulf là một ví dụ đáng chú ý. Trong quý 1, doanh nghiệp này ghi nhận 21 triệu USD doanh thu từ dịch vụ lưu trữ AI và điện toán hiệu năng cao, lần đầu vượt doanh thu khai thác Bitcoin và trở thành nguồn doanh thu lớn nhất của công ty.
Cipher cũng đã có bước đi tương tự khi huy động một hạn mức tín dụng quay vòng 200 triệu USD để tài trợ cho việc mở rộng các hợp đồng trung tâm dữ liệu AI dài hạn. Điều này cho thấy cuộc cạnh tranh giữa Bitcoin và AI không chỉ diễn ra ở cấp độ công nghệ. Nó còn là cuộc cạnh tranh về hạ tầng và năng lượng.
Thợ đào chi phí thấp có thể hưởng lợi khi đối thủ rời mạng
Dù cho rằng ngành đào Bitcoin đang trải qua một giai đoạn khó khăn, Zagury không đồng tình với quan điểm rằng khai thác Bitcoin tự thân là một mô hình kinh doanh kém hiệu quả. Theo CEO Twenty One Capital, yếu tố quyết định nằm ở vị trí của từng doanh nghiệp trên đường cong chi phí.
Một công ty sở hữu thiết bị hiệu suất cao và tiếp cận nguồn điện giá rẻ có thể tiếp tục hoạt động trong khi những đối thủ sử dụng máy cũ hoặc phải mua điện với giá cao buộc phải tắt máy. Cấu trúc tài chính cũng đóng vai trò quan trọng, bởi doanh nghiệp gánh nhiều nợ và lịch trả nợ ngắn sẽ chịu áp lực lớn hơn.
Hash price, tức chỉ số phản ánh doanh thu kì vọng mà thợ đào nhận được trên mỗi đơn vị sức mạnh tính toán vẫn ở mức thấp so với nhiều giai đoạn trong lịch sử. Điều này đặc biệt gây sức ép lên những doanh nghiệp sử dụng thiết bị cũ hoặc nguồn điện đắt đỏ. Tuy nhiên, hashrate giảm lại tạo ra một nghịch lí: những người còn ở lại có thể giành được thị phần lớn hơn.
Bitcoin tự động điều chỉnh độ khó khai thác sau mỗi 2.016 block, tương đương khoảng hai tuần, nhằm duy trì thời gian trung bình tạo một block quanh 10 phút. Khi một lượng lớn năng lực tính toán rời khỏi mạng, độ khó có thể được điều chỉnh giảm, giúp những thợ đào còn hoạt động có cơ hội tìm block dễ hơn.
Nói cách khác, một doanh nghiệp không cần phải tăng số lượng máy nhưng vẫn có thể chiếm tỉ trọng hashrate lớn hơn nếu nhiều đối thủ ngừng hoạt động. Đây là lí do Zagury xem “thị trường giá xuống của hashrate” như một cơ hội cho những doanh nghiệp có chi phí thấp.
Tuy vậy, lợi thế này không đồng nghĩa lợi nhuận chắc chắn tăng. Kết quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào giá Bitcoin, phí giao dịch, giá điện, hiệu suất thiết bị và mức độ cạnh tranh của các thợ đào còn lại.
Zagury thậm chí cho rằng với nhà đầu tư chỉ có một khoản vốn nhỏ, mua Bitcoin trực tiếp có thể hợp lí hơn đầu tư vào doanh nghiệp khai thác. Theo ông, nếu chỉ có 1 USD để thể hiện quan điểm về Bitcoin, lựa chọn đầu tiên nên là mua Bitcoin.
Quan điểm này cũng phản ánh cách Twenty One Capital đánh giá các khoản đầu tư: Bitcoin được xem là chuẩn tham chiếu, còn một hoạt động kinh doanh liên quan đến Bitcoin phải chứng minh được khả năng tạo ra lợi suất vượt trội so với việc đơn giản nắm giữ tài sản này.
Dẫu vậy, ngành khai thác vẫn sở hữu một lợi thế mà AI khó thay thế hoàn toàn: khả năng linh hoạt về năng lượng. Máy ASIC có thể ngừng hoạt động tương đối nhanh khi nhu cầu điện trên lưới tăng và khởi động lại khi nguồn điện dư thừa xuất hiện. Đặc điểm này giúp một số cơ sở đào Bitcoin tham gia các chương trình điều tiết phụ tải và hỗ trợ ổn định lưới điện.
Trong khi đó, trung tâm dữ liệu AI thường cần nguồn điện ổn định hơn bởi khối lượng công việc của khách hàng không thể dễ dàng bị gián đoạn. Vì vậy, tương lai ngành đào Bitcoin có thể không đơn giản là “biến mất vì AI”. Một số doanh nghiệp sẽ tiếp tục tập trung vào Bitcoin, một số kết hợp khai thác với AI, trong khi những công ty sở hữu vị trí có nguồn điện hấp dẫn có thể chuyển mạnh sang trung tâm dữ liệu.
Cuối cùng, cuộc cạnh tranh sẽ được quyết định bởi một câu hỏi rất thực tế: nguồn điện và hạ tầng đó tạo ra giá trị tốt hơn khi phục vụ Bitcoin hay phục vụ AI? Những đợt điều chỉnh độ khó sắp tới cùng báo cáo tài chính của các công ty khai thác sẽ cho thấy câu trả lời rõ hơn, đặc biệt qua tỷ lệ vốn mà doanh nghiệp dành cho máy ASIC mới so với xây dựng hạ tầng AI.
