Cú sốc dầu mỏ gây áp lực lên Gen Z khi giá xăng dầu tăng giữa căng thẳng địa chính trị

Kể từ sau đại dịch, tâm lý “sống cho hiện tại” ngày càng rõ nét khi nhiều người trẻ nhận ra sự bất định của cuộc sống. Nhờ đó, chi tiêu cho du lịch, ăn uống, làm đẹp, công nghệ và giải trí có xu hướng gia tăng. Tuy nhiên, cú sốc dầu mỏ hiện nay được đánh giá có thể tạo áp lực đặc biệt lên Gen Z.

Chi tiêu của Gen Z và Millennials tăng trở lại

Dữ liệu mới từ Bank of America cho thấy, trong nửa sau năm 2025, tốc độ tăng chi tiêu của Gen Z và Millennials lần đầu tiên vượt qua các thế hệ lớn tuổi hơn như Baby Boomers sau nhiều năm. Nguyên nhân được nêu là khá tích cực: giá thuê nhà đang hạ nhiệt trong khi thu nhập có xu hướng tăng lên, qua đó hỗ trợ nhu cầu chi tiêu của nhóm người trẻ.

Trong bối cảnh đó, xung đột với Iran được cho là có thể chấm dứt giai đoạn phục hồi chi tiêu còn non trẻ này.

Nguy cơ gián đoạn thị trường dầu mỏ và tác động đến chi tiêu

Giống như nhiều kịch bản tiêu cực liên quan đến chiến sự, điểm nóng nằm ở nguy cơ gián đoạn thị trường dầu mỏ. Khi giá năng lượng tăng mạnh, người tiêu dùng thường cắt giảm các khoản chi không thiết yếu trước tiên, bao gồm du lịch, ăn uống bên ngoài và mua sắm, trong khi vẫn ưu tiên chi trả các chi phí thiết yếu như y tế và nhà ở.

Với cấu trúc nền kinh tế dịch vụ dựa nhiều vào lao động, cú sốc dầu mỏ có thể tác động mạnh trước hết lên các lĩnh vực nhạy cảm với chi phí và nhu cầu tiêu dùng. Diễn biến này được cho là đặc biệt gây áp lực lên Gen Z, nhóm chiếm tỷ trọng chi tiêu cho xăng dầu cao nhất so với tổng chi tiêu không thiết yếu ở mọi thế hệ.

Thu nhập có thể chịu rủi ro khi các ngành sử dụng nhiều lao động trẻ bị ảnh hưởng

Trong khi giá xăng dầu tăng, nhiều người trẻ làm việc trong các ngành giải trí và dịch vụ lưu trú—những lĩnh vực Goldman Sachs dự báo sẽ chịu cắt giảm mạnh nhất. Điều này có thể tạo ra một vòng xoáy: chi phí năng lượng tăng trong khi thu nhập từ công việc có nguy cơ giảm do cắt giảm giờ làm.

Theo Bank of America, Gen Z là nhóm dễ bị tổn thương nhất trước biến động giá xăng dầu do tình hình chiến sự. Đây cũng là thế hệ duy nhất chưa chứng kiến tỷ lệ chi tiêu cho xăng dầu trong tổng chi tiêu giảm so với thời kỳ trước đại dịch. Trong khi đó, Millennials chỉ ghi nhận mức giảm nhẹ hơn so với Gen X và Baby Boomers.

Bối cảnh thị trường lao động và các rủi ro kéo dài

Bank of America cho biết Gen Z đang ở giai đoạn mới gia nhập thị trường lao động và phải di chuyển thường xuyên, trong khi thu nhập vẫn còn ở mức tương đối thấp. Millennials dù có thu nhập cao hơn, nhưng lại phải gánh các chi phí gia đình và nhu cầu di chuyển lớn hơn.

Ở góc nhìn tổng thể, xung đột với Iran đang đe dọa làm gián đoạn làn sóng phục hồi chi tiêu của các thế hệ trẻ. Một biến số quan trọng khác là thị trường lao động, hiện được Bank of America mô tả đang ở trạng thái ổn định nhưng “ít tuyển dụng, ít sa thải” (low-hire, low-fire).

Tổ chức này cũng theo dõi sát các tác động kéo dài của chiến sự đối với bán lẻ và dịch vụ giải trí—những ngành sử dụng nhiều lao động trẻ. Các lĩnh vực này đã chịu ảnh hưởng tiêu cực trên thị trường chứng khoán; nếu tình trạng kéo dài, áp lực lên khả năng chi tiêu vốn đã mong manh của Gen Z và Millennials có thể gia tăng.

Ưu tiên tiết kiệm của Gen Z và cách phân bổ chi tiêu

Trong bối cảnh đó, triển vọng chi tiêu của thế hệ trẻ được đặt trước một ngã rẽ nhạy cảm. Những tín hiệu phục hồi gần đây—từ thu nhập cải thiện đến áp lực chi phí nhà ở hạ nhiệt—từng tạo kỳ vọng về một chu kỳ tiêu dùng mới do Gen Z và Millennials dẫn dắt. Tuy nhiên, khi các cú sốc bên ngoài như biến động năng lượng và bất ổn địa chính trị gia tăng, kỳ vọng này trở nên mong manh hơn.

Theo báo cáo mới nhất của Santander Bank, 81% người thuộc Gen Z tham gia khảo sát cho biết tiết kiệm là ưu tiên hàng đầu. Giữa áp lực giá cả, người trẻ được cho là không còn quá mặn mà với kiểu tiêu dùng phô trương chỉ để chạy theo cảm giác “bắt trend”.

Tuy nhiên, tiết kiệm theo cách của Gen Z không đồng nghĩa với thắt lưng buộc bụng cực đoan hay cắt giảm chi tiêu trên diện rộng. Báo cáo của PwC nhận định Gen Z ưu tiên tiết kiệm nhưng không cắt giảm chi tiêu đại trà; thay vào đó, họ phân bổ lại việc tiêu dùng, có thể cắt giảm bớt khoản chi hàng ngày để dành tiền cho các thú vui ý nghĩa.

Kết luận

Trong thời gian tới, diễn biến của thị trường lao động và giá năng lượng được xem là yếu tố quyết định: liệu đà phục hồi chi tiêu của các thế hệ trẻ có thể tiếp tục được củng cố, hay sẽ sớm chững lại trước các áp lực mới.