Từ một gói thầu EPC ban đầu có giá hơn 98 triệu USD, dự án Nhà máy gang thép Lào Cai đã trải qua nhiều lần điều chỉnh, hủy đấu thầu rồi chỉ định nhà thầu. Ông Mai Văn Tinh cùng nhiều lãnh đạo VNS bị cáo buộc phê duyệt giá gói thầu lên 160 triệu USD khi chưa hoàn tất các thủ tục pháp lý, gây thiệt hại hơn 234 tỉ đồng phần vốn nhà nước.
Sai phạm trên khiến ông Mai Văn Tinh - cựu Chủ tịch HĐQT Tổng công ty Thép Việt Nam (VNS) - cùng nhiều lãnh đạo doanh nghiệp này vừa bị Cơ quan điều tra Bộ Công an đề nghị truy tố trong vụ án xảy ra tại Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung (VTM).
Trong đó, ngoài ông Mai Văn Tinh còn có các ông: Đậu Văn Hùng, nguyên Tổng giám đốc VNS; cùng các cựu thành viên hội đồng quản trị Đặng Thúc Kháng, Nguyễn Minh Xuân và Lê Phú Hưng. Những người này cùng bị cáo buộc vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát, lãng phí.
Cùng vụ án, 26 người khác gồm nhiều lãnh đạo, cán bộ Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung (VTM), một số doanh nghiệp và cựu lãnh đạo tỉnh Lào Cai bị đề nghị truy tố.
Trong đó có các ông: Lê Ngọc Hưng, nguyên Phó chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai; Đỗ Trường Giang, nguyên Giám đốc Sở Công Thương; Bùi Thanh Bình, cựu Tổng giám đốc VTM...
Từ hủy đấu thầu đến chỉ định nhà thầu
Theo kết luận điều tra, VNS góp 46,85% vốn điều lệ tại VTM - doanh nghiệp đầu tư dự án Nhà máy gang thép Lào Cai tại Khu công nghiệp Tằng Loỏng (Lào Cai), công suất thiết kế 500.000 tấn/năm, tổng vốn đầu tư hơn 2.430 tỉ đồng.
Sai phạm được xác định tập trung tại gói thầu EPC số 2 về thiết kế, cung cấp thiết bị, vật tư, xây dựng và lắp đặt dây chuyền luyện gang, luyện thép. Đây cũng là gói thầu khiến phần vốn nhà nước thiệt hại hơn 234 tỉ đồng.
Ban đầu gói thầu EPC được tổ chức đấu thầu quốc tế với giá khoảng 98,7 triệu USD.
Tuy nhiên sau khi dự án phải điều chỉnh nhiều thiết bị kỹ thuật như thay hai lò cao bằng một lò cao công suất lớn hơn, thay đổi dây chuyền thiêu kết và lò luyện thép, VTM thuê Công ty Infisco rà soát lại tổng mức đầu tư và tính toán lại giá gói thầu.
Đầu năm 2009, VTM phê duyệt lại giá gói thầu khoảng 98,3 triệu USD và tiếp tục tổ chức đấu thầu. Dù có hai nhà thầu tham dự, cuộc đấu thầu không thành vì hồ sơ không đáp ứng yêu cầu và giá dự thầu cao gấp gần ba lần mức được phê duyệt.
Để đẩy nhanh tiến độ, lãnh đạo VTM đề xuất hủy đấu thầu và chỉ định Công ty KISC (Trung Quốc, cổ đông nắm giữ 45% vốn tại VTM) thực hiện gói thầu.
Đại diện ba cổ đông gồm VNS, KISC và Công ty Khoáng sản Lào Cai (LAMICO) họp, thống nhất hủy thầu, giao KISC thực hiện gói EPC, đồng thời yêu cầu các bên độc lập tính toán lại giá gói thầu trước khi báo cáo cấp có thẩm quyền.
Sau cuộc họp này, VTM đồng thời liên hệ nhiều nhà thầu Trung Quốc để lấy báo giá và thuê Infisco tiếp tục xác định lại tổng mức đầu tư.
Kết quả cho thấy các nhà thầu Trung Quốc chào giá từ 116 đến 140 triệu USD. Trong khi đó, đơn vị tư vấn SOFRECO (Pháp) tính toán giá khoảng 164,5 triệu USD.
Trên cơ sở điều chỉnh chi phí, Infisco xác định giá gói thầu khoảng 157,6 triệu USD, gồm cả chi phí dự phòng, kết luận nêu.
Phê duyệt mức giá 160 triệu USD khi chưa hoàn tất thủ tục điều chỉnh
Theo kết luận điều tra, ngày 23-4-2009, ông Đậu Văn Hùng ký tờ trình đề nghị hội đồng quản trị VNS thông qua giá gói thầu EPC 128 triệu USD (chưa gồm dự phòng) làm cơ sở đàm phán với KISC.
Năm ngày sau, ông Mai Văn Tinh ký nghị quyết thông qua mức giá này. Tuy nhiên, đến giữa tháng 5-2009, KISC gửi báo giá lên tới gần 200 triệu USD. Chênh lệch quá lớn khiến các bên phải tiếp tục đàm phán và yêu cầu nhiều nhà thầu khác báo giá.
Đến cuối tháng 6-2009, KISC giảm giá xuống còn khoảng 159,4 triệu USD. Cùng thời điểm, bốn nhà thầu Trung Quốc khác báo giá chỉ từ 126-143,8 triệu USD.
Đáng chú ý, báo cáo của Tổng giám đốc VTM khi đó cũng đánh giá mức giá hợp lý của gói thầu chỉ khoảng 130-135 triệu USD và đề nghị nếu KISC không chấp thuận thì nên tổ chức đấu thầu lại hoặc lựa chọn đơn vị khác đáp ứng yêu cầu về giá.
Theo lời khai, ông Đậu Văn Hùng vẫn chỉ đạo ưu tiên đàm phán với KISC vì cho rằng doanh nghiệp này là cổ đông góp vốn nên sẽ có trách nhiệm thực hiện dự án đến cùng.
Tại các cuộc họp sau đó, dù biết nhiều nhà thầu khác chào giá thấp hơn, VNS vẫn thống nhất chỉ định KISC thực hiện gói thầu với giá 160 triệu USD nhằm sớm triển khai dự án.
Cơ quan điều tra xác định việc phê duyệt mức giá này được thực hiện trước khi hoàn tất việc lập, thẩm định và phê duyệt tổng mức đầu tư điều chỉnh của dự án, trái quy định về quản lý đầu tư xây dựng.
Theo kết luận điều tra, việc nâng giá gói thầu lên 160 triệu USD đã hợp thức hóa mức giá đã thỏa thuận trước với KISC, trong khi hồ sơ báo giá của nhiều nhà thầu khác đều thấp hơn đáng kể.
Trong quá trình thực hiện hợp đồng, VTM đã thanh toán cho KISC hơn 168 triệu USD (tương đương hơn 3.540 tỉ đồng). Căn cứ kết luận giám định của các cơ quan chuyên môn, kết luận điều tra xác định KISC đã chào giá cao hơn giá trị thực tế, gây thiệt hại cho toàn bộ gói thầu hơn 532 tỉ đồng, trong đó phần thiệt hại tương ứng với vốn góp nhà nước của VNS là hơn 234 tỉ đồng.
Làm việc với cơ quan điều tra, ông Mai Văn Tinh thừa nhận việc phê duyệt giá gói thầu 160 triệu USD không có cơ sở pháp lý, được thực hiện trước khi hoàn tất các thủ tục điều chỉnh tổng mức đầu tư.
Trong khi đó, ông Đậu Văn Hùng cũng thừa nhận việc chỉ đạo cấp dưới hợp thức hồ sơ điều chỉnh dự án để phù hợp với mức giá đã thống nhất trước là không đúng quy định pháp luật.
Theo Cơ quan điều tra, hành vi của các bị can đã vi phạm các quy định về lập, thẩm định và phê duyệt tổng mức đầu tư dự án, gây thất thoát hơn 234 tỉ đồng tài sản nhà nước.
