Cục Đường sắt Việt Nam đang trình Bộ Xây dựng dự thảo quy hoạch mạng đường sắt khu vực đầu mối TP.HCM với 8 tuyến, gồm một tuyến hiện hữu và 7 tuyến xây dựng mới. Quy hoạch đồng thời đề xuất 4 ga đầu mối và 6 nút giao, hướng tới hình thành mạng vận tải đa phương thức kết nối đường sắt với cảng biển, sân bay và các trung tâm logistics.
Theo dự thảo, mạng đường sắt khu vực TP.HCM được định hướng phát triển gồm 8 tuyến. Trong đó, tuyến Hà Nội - TP.HCM hiện hữu tiếp tục được khai thác, còn 7 tuyến và đoạn tuyến mới sẽ từng bước hình thành mạng kết nối với các khu vực đô thị, cảng biển, cửa khẩu và đầu mối logistics.
Tuyến đường sắt hiện hữu trong phạm vi nghiên cứu là Hà Nội - TP.HCM, sử dụng khổ đường 1.000mm. Đoạn tuyến đi qua khu vực nghiên cứu dài khoảng 34km, từ ga Trảng Bom đến ga An Bình.
7 tuyến mới được đề xuất gồm An Bình - Sài Gòn (Hòa Hưng) - Tân Kiên; Biên Hòa - Vũng Tàu; TP.HCM - Lộc Ninh; TP.HCM - Cần Thơ - Cà Mau; đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam; TP.HCM - Mộc Bài (Tây Ninh); cùng tuyến kết nối cảng Hiệp Phước và cảng Long An.
Trong số này, tuyến An Bình - Sài Gòn (Hòa Hưng) - Tân Kiên có chiều dài khoảng 33km. Tuyến vừa đảm nhận chức năng của đường sắt quốc gia, vừa được định hướng kết nối với mạng lưới đường sắt đô thị.
Tuyến Biên Hòa - Vũng Tàu có tổng chiều dài khoảng 132km, bao gồm các nhánh kết nối cụm cảng Thị Vải - Cái Mép và Trung tâm Logistics Cái Mép Hạ. Trong khi đó, tuyến TP.HCM - Mộc Bài có chiều dài khoảng 61km, kết nối trực tiếp tới cửa khẩu Mộc Bài.
Đối với đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, phạm vi nghiên cứu qua khu vực khoảng 60km. Trong đó, tuyến Thủ Thiêm - Cảng hàng không quốc tế Long Thành dài khoảng 35km và tuyến Cẩm Mỹ - Trảng Bom dài 25km, cùng một đoạn bổ sung nhằm hoàn thiện mạng lưới đường sắt trong khu vực.
Theo tính toán trong dự thảo, nhu cầu vận tải đường sắt tại khu vực TP.HCM vào năm 2030 dự kiến đạt 4,61 triệu tấn hàng hóa và 10,43 triệu hành khách.
Đến năm 2050, nhu cầu vận tải được dự báo tăng lên khoảng 41,28-45,34 triệu tấn hàng hóa và 85,03-102,17 triệu hành khách.
4 ga đầu mối giữ vai trò trung chuyển
Cùng với mạng tuyến, dự thảo quy hoạch đề xuất xây dựng 4 ga đầu mối gồm Trảng Bom, An Bình, Tân Kiên và Thủ Thiêm. Mỗi ga được định hướng đảm nhận những chức năng khác nhau trong hệ thống vận tải.
Ga Trảng Bom được định hướng trở thành đầu mối hàng hóa, đồng thời thực hiện chức năng trung chuyển hàng hóa với tuyến đường sắt Hà Nội - TP.HCM hiện hữu. Ga cũng kết nối với tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam thông qua tuyến Cẩm Mỹ - Trảng Bom.
Hai ga An Bình và Tân Kiên được quy hoạch theo hướng trở thành các đầu mối phục vụ cả hàng hóa và hành khách. Đây cũng là những điểm trung chuyển hành khách từ đường sắt quốc gia sang các phương tiện giao thông công cộng khác.
Trong khi đó, ga Thủ Thiêm được xác định là đầu mối hành khách của đường sắt quốc gia và ga đầu/cuối của tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam.
Ga này đồng thời được định hướng kết nối với đường sắt đô thị số 2 và tuyến Thủ Thiêm - Long Thành, qua đó đảm nhận thêm chức năng trung chuyển hành khách giữa đường sắt với các phương tiện giao thông công cộng.
Ngoài 4 ga đầu mối, dự thảo quy hoạch còn xác định 6 nút giao đường sắt tại Phước Tân, Dĩ An, Cẩm Mỹ, Bắc ga Tân Kiên, Long Phước và Tân Chánh Hiệp.
Kết nối đường sắt với cảng biển, sân bay và logistics
Một nội dung trọng tâm của quy hoạch là tổ chức mạng lưới theo hướng vận tải đa phương thức. Với hành khách, các ga đường sắt được định hướng trở thành những điểm trung chuyển, kết nối với mạng lưới giao thông công cộng.
Đối với hàng hóa, các tuyến đường sắt sẽ tăng cường liên kết với các khu vực cảng biển, tạo điểm giao giữa nhiều loại hình vận tải gồm đường sắt, đường bộ, đường thủy, đường biển và hàng không.
Hệ thống đường sắt cũng được định hướng kết nối các cảng cạn với cảng biển, qua đó hình thành mạng vận tải liên hoàn phục vụ vận chuyển hàng hóa bằng container.
Theo định hướng này, các tuyến đường sắt không chỉ phục vụ nhu cầu đi lại và vận chuyển hàng hóa trong khu vực đô thị mà còn kết nối TP.HCM với các đầu mối kinh tế, logistics, cảng biển, sân bay và cửa khẩu.
Việc hoàn thiện quy hoạch mạng đường sắt khu vực đầu mối TP.HCM sẽ tạo cơ sở để phát triển đồng bộ hệ thống gồm các tuyến, ga đầu mối và nút giao. Mạng lưới được định hướng đáp ứng nhu cầu vận tải dự kiến tăng mạnh đến năm 2050, đồng thời tăng khả năng liên kết giữa đường sắt với các phương thức vận tải khác.
