Singapore đang chuẩn bị thêm những vùng đất mới cho công nghiệp, năng lượng và đô thị. Với quốc đảo này, lấn biển không chỉ giải quyết thiếu đất mà còn tạo dư địa phát triển cho nhiều thập kỷ tới.
“Chúng ta phải lên kế hoạch từ rất sớm. Chúng ta không thể chờ đến khi hết chỗ”, Thủ tướng Singapore Lawrence Wong nói trong bài diễn văn nhân Ngày Quốc khánh hồi tháng 8.
Phía sau phát biểu này là một loạt kế hoạch có thể tiếp tục làm thay đổi bản đồ Singapore trong nhiều thập kỷ tới.
Ở phía tây nam, Singapore dự kiến hợp nhất một số hòn đảo thành một đảo lớn mới dành cho công nghiệp và năng lượng. Phía đông, một khu vực khoảng 800ha mang tên Long Island được đề xuất hình thành ngoài khơi để vừa tạo thêm đất, vừa bảo vệ bờ biển trước nguy cơ nước biển dâng. Trong khi đó, đảo Tekong ở phía đông bắc cũng đang được mở rộng.
Nhìn riêng lẻ, đây là những dự án lấn biển khác nhau. Nhưng đặt cạnh nhau, chúng cho thấy một chiến lược quen thuộc của Singapore: tạo đất trước khi nền kinh tế thực sự cần đến nó.
Từ Jurong Island đến một thế hệ đất công nghiệp mới
Kế hoạch đáng chú ý nhất nằm ở phía tây nam Singapore. Theo Nikkei, Singapore dự kiến kết nối một số đảo trong khu vực, trong đó có Bukom, nơi đặt nhà máy lọc dầu, và Semakau - nơi có bãi chôn lấp chất thải ngoài khơi, để hình thành một đảo lớn trong những thập kỷ tới.
Mô hình này gợi lại cách Singapore từng tạo ra Jurong Island. Hòn đảo công nghiệp rộng khoảng 3.000ha, chính thức đi vào hoạt động năm 2000, được hình thành bằng việc hợp nhất các đảo nhỏ thông qua lấn biển. Sau đó, Jurong Island trở thành một trong những trung tâm quan trọng của ngành hóa dầu Singapore, thu hút nhiều tập đoàn quốc tế.
Nhưng “đảo phía tây” mới được tính toán cho một cơ cấu kinh tế rộng hơn. Ngoài hóa dầu, khu vực này dự kiến dành không gian cho sản xuất công nghệ cao và các cơ sở năng lượng mới.
Nikkei cho biết đã có những suy đoán rằng khu vực này trong tương lai có thể liên quan đến điện hạt nhân hoặc hydro - những lĩnh vực Singapore từng thể hiện sự quan tâm. Tuy nhiên, hiện chưa có thông báo chính thức nào xác nhận các công nghệ này sẽ được triển khai tại đây.
Điều quan trọng hơn nằm ở cách Singapore tiếp cận bài toán đất đai.
Thay vì chờ một ngành công nghiệp xuất hiện rồi mới tìm chỗ đặt nhà máy, nước này đang chuẩn bị trước một lượng lớn không gian vật lý để giữ lại lựa chọn cho những ngành có thể trở nên quan trọng vài thập kỷ sau.
Đất, theo cách đó, không chỉ là bất động sản mà còn trở thành một dạng hạ tầng phát triển.
Một nhà máy điện, cơ sở hóa chất, trung tâm logistics hay khu sản xuất quy mô lớn không thể được hình thành ngay lập tức chỉ bằng một quyết định đầu tư. Chúng cần đất, kết nối cảng biển, hạ tầng điện, nước, giao thông và khoảng cách an toàn với khu dân cư.
Nếu quỹ đất phù hợp không tồn tại từ trước, cơ hội đầu tư có thể xuất hiện nhưng quốc gia tiếp nhận lại không đủ khả năng bố trí dự án. Đó cũng là logic trong phát biểu của Thủ tướng Lawrence Wong: không thể chờ đến khi “hết chỗ” mới bắt đầu tạo thêm đất.
Diện tích tăng gần 30% nhưng áp lực đất đai chưa biến mất
Singapore từ lâu đã tìm cách vượt qua giới hạn địa lý của một quốc đảo nhỏ.
Theo Nikkei, diện tích đất liền Singapore đã tăng gần 30% trong khoảng 60 năm kể từ khi giành độc lập, đạt khoảng 744 km2 vào năm 2025.
Nhiều khu vực mang tính biểu tượng của nền kinh tế Singapore ngày nay nằm trên đất lấn biển. Marina Bay - nơi tập trung những tòa nhà chọc trời, khách sạn và trung tâm tài chính - được hình thành từ quá trình mở rộng đất ra phía biển. Nhà ga số 5 của sân bay Changi đang xây dựng cũng nằm trên khu vực được cải tạo từ biển.
Jurong Island cho thấy một mô hình khác: đất mới được dùng để tạo ra một cụm công nghiệp hoàn chỉnh. Các kế hoạch đang được chuẩn bị tiếp tục mở rộng cách tiếp cận đó sang nhiều mục đích khác.
Dự án Long Island, rộng khoảng 800ha ngoài khơi phía đông Singapore, không chỉ nhằm tạo thêm đất cho phát triển đô thị. Theo kế hoạch được Nikkei đề cập, khu vực này còn đóng vai trò như một tuyến bảo vệ bờ biển trước mực nước biển dâng. Đất lấn biển sẽ được xây cao hơn, kết hợp hồ chứa, cửa xả và hệ thống bơm. Trong tương lai, khu vực này cũng có thể được phát triển nhà ở và công viên.
Ở phía đông bắc, đảo Tekong đang được mở rộng về phía nam. Sau khi hoàn thành, khu vực này sẽ tăng diện tích dành cho huấn luyện quân sự, đồng thời tạo thêm khoảng 500ha cho các mục đích dân sự.
Như vậy, cùng một công cụ là lấn biển đang được Singapore sử dụng để xử lý đồng thời nhiều bài toán: công nghiệp, năng lượng, nhà ở, quốc phòng và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Giáo sư Sing Tien Foo thuộc Đại học Quốc gia Singapore nhận định việc chuẩn bị quỹ đất cho nhu cầu 50 năm tới giúp Singapore duy trì khả năng linh hoạt trong chính sách sử dụng đất. Đây có lẽ là điểm quan trọng nhất trong chiến lược này.
Một quốc gia có thêm quỹ đất chưa sử dụng không nhất thiết phải biết chính xác ngay từ hôm nay khu đất đó sẽ phục vụ ngành nào sau 30-50 năm. Nhưng việc sở hữu quỹ đất giúp quốc gia đó giữ được quyền lựa chọn.
Nếu một ngành năng lượng mới phát triển, quốc gia này đã có sẵn quỹ đất để bố trí. Nếu nhu cầu công nghiệp thay đổi, có thể điều chỉnh quy hoạch. Nếu dân số hoặc nhu cầu nhà ở tăng lên, vẫn còn không gian để phát triển.
Theo nghĩa đó, Singapore không chỉ lấn biển để đáp ứng nhu cầu hiện tại mà đang mua thêm dư địa cho những quyết định kinh tế trong tương lai.
Mỗi hecta đất mới sẽ ngày càng đắt hơn
Tuy nhiên, chiến lược “sản xuất đất” không phải không có giới hạn và một trong những vấn đề lớn nhất là vật liệu san lấp.
Các dự án lấn biển truyền thống cần lượng cát rất lớn. Trong khi đó, một số quốc gia trong khu vực, trong đó có Indonesia, đã hạn chế xuất khẩu để ưu tiên nhu cầu trong nước.
Singapore đã phải mở rộng nguồn cung vật liệu ra ngoài khu vực, nhưng khoảng cách vận chuyển dài hơn đồng nghĩa chi phí tăng lên. Điều này khiến bài toán kinh tế của những dự án lấn biển tương lai khác đáng kể so với giai đoạn Singapore mở rộng lãnh thổ trước đây.
Một vấn đề khác ngày càng khó bỏ qua là môi trường. Lấn biển có thể ảnh hưởng đến hệ sinh thái ven bờ, dòng chảy và môi trường biển. Trong bối cảnh xã hội Singapore ngày càng quan tâm hơn tới chất lượng môi trường, các dự án phát triển lớn cũng phải đối mặt với yêu cầu đánh giá chặt chẽ hơn.
Nghịch lý nằm ở chính dự án Long Island. Singapore đang tạo thêm đất ngoài biển một phần để bảo vệ mình khỏi nước biển dâng. Nhưng đồng thời, việc tiếp tục cải tạo bờ biển cũng đặt ra câu hỏi về chi phí môi trường và cách quốc gia này thích ứng với biến đổi khí hậu.
Do đó, câu hỏi trong vài thập kỷ tới có thể không còn là liệu Singapore có tiếp tục lấn biển hay không. Câu hỏi khó hơn là: Singapore có thể tiếp tục tạo thêm đất với chi phí kinh tế và môi trường đến mức nào?
Jurong Island từng giúp Singapore tạo ra không gian cho một thế hệ công nghiệp mới vào cuối thế kỷ 20. Những hòn đảo đang được hoạch định ngày nay có thể phục vụ một thế hệ công nghiệp và năng lượng khác trong thế kỷ 21.
Có thể Singapore chưa biết chính xác nền kinh tế của mình sau 50 năm sẽ cần loại nhà máy, nguồn điện hay hạ tầng nào, nhưng quốc đảo này đang cố gắng bảo đảm rằng khi thời điểm đó đến, họ vẫn còn chỗ để lựa chọn.
