Thị trường nhập khẩu dứa toàn cầu đạt hơn 6,1 tỷ USD, trong khi xuất khẩu của Việt Nam mới đạt 116,2 triệu USD năm 2025. Để gia tăng thị phần và hướng tới mục tiêu tỷ USD, ngành dứa Việt Nam cần mở rộng thị trường, nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu.
Xuất khẩu dứa Việt Nam còn nhiều dư địa tăng trưởng
Theo dữ liệu của Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC), tổng giá trị nhập khẩu dứa toàn cầu năm 2025 đạt hơn 6,1 tỷ USD. Trong đó, dứa tươi chiếm khoảng 57%, tương đương hơn 3,5 tỷ USD; dứa chế biến chiếm 43%, với giá trị hơn 2,6 tỷ USD. Quy mô thị trường cho thấy cơ hội phát triển còn hiện diện ở cả hai phân khúc.
Tuy nhiên, cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam hiện tập trung chủ yếu vào sản phẩm chế biến. Năm 2025, theo số liệu thống kê của Cục Hải quan, kim ngạch xuất khẩu dứa cả nước đạt khoảng 116,2 triệu USD, trong đó dứa chế biến đóng góp 104,6 triệu USD, còn dứa tươi đạt 11,6 triệu USD. Như vậy, sản phẩm chế biến chiếm khoảng 90% tổng giá trị xuất khẩu, trong khi dứa tươi vẫn chưa được khai thác tương xứng tiềm năng.
Dứa chế biến của Việt Nam hiện đã có mặt tại gần 100 quốc gia và vùng lãnh thổ. Dù vậy, thị phần tại các thị trường nhập khẩu lớn vẫn còn khiêm tốn. Tại 5 thị trường gồm Mỹ, Hà Lan, Tây Ban Nha, Đức và Pháp, kim ngạch xuất khẩu dứa chế biến của Việt Nam đạt khoảng 30,4 triệu USD, tương đương 2,2% tổng giá trị nhập khẩu 1,36 tỷ USD của nhóm thị trường này.
Ở chiều ngược lại, Việt Nam đã có vị thế nhất định tại Nga. Năm 2025, xuất khẩu dứa chế biến sang thị trường này đạt khoảng 25,7 triệu USD, chiếm 34,6% giá trị nhập khẩu. Tuy nhiên, xét trên quy mô khu vực, các đối thủ vẫn có lợi thế đáng kể. Kim ngạch xuất khẩu dứa chế biến của Thái Lan đạt khoảng 725 triệu USD, Philippines gần 370 triệu USD và Indonesia khoảng 328 triệu USD trong cùng năm.
Với phân khúc dứa tươi, các thị trường châu Á được đánh giá có nhiều tiềm năng. Năm 2025, Trung Quốc nhập khẩu khoảng 235 triệu USD dứa tươi, Nhật Bản đạt 148 triệu USD và Hàn Quốc gần 63 triệu USD. Cùng với Nga, UAE và Saudi Arabia, 6 thị trường này có tổng giá trị nhập khẩu khoảng 565 triệu USD, tương đương hơn 607.000 tấn.
Trong đó, Trung Quốc là thị trường đáng chú ý nhờ quy mô nhập khẩu lớn. Tuy nhiên, Philippines hiện chiếm khoảng 98,5% giá trị nhập khẩu dứa tươi của nước này, đồng thời giữ thị phần đáng kể tại Nhật Bản và Hàn Quốc. Điều đó cho thấy doanh nghiệp Việt Nam sẽ phải cạnh tranh về chất lượng, giá thành và khả năng cung ứng nếu muốn mở rộng thị phần.
Vì vậy, việc thúc đẩy đàm phán nghị định thư xuất khẩu dứa tươi sang Trung Quốc được xem là một trong những hướng đi quan trọng để mở rộng thị trường. Song song với hoạt động xúc tiến thương mại, ngành dứa cần nâng chất lượng sản phẩm và xây dựng vùng nguyên liệu đáp ứng yêu cầu của từng thị trường nhập khẩu.
Nâng chất lượng vùng nguyên liệu, phát triển chuỗi liên kết
Theo số liệu thống kê 9 tháng đầu năm 2026, diện tích trồng dứa cả nước đạt khoảng 59.400 ha. Ngành nông nghiệp đặt mục tiêu sản lượng cả năm đạt 880.000 tấn. Các vùng sản xuất tập trung gồm Tân Phước (Đồng Tháp), Đồng Giao (Ninh Bình) và Nghệ An. Trong đó, Tân Phước có khoảng 15.800 ha; diện tích trồng dứa tại Nghệ An đạt khoảng 3.050 ha vào cuối tháng 9/2026.
Dù đã hình thành các vùng nguyên liệu quy mô lớn, việc nâng cao năng suất và chất lượng vẫn là yêu cầu quan trọng để tăng khả năng cạnh tranh. Đặc biệt, với dứa tươi xuất khẩu, giống cây trồng ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng thương phẩm, thời gian bảo quản và khả năng vận chuyển.
Trong số các giống được thương mại hóa, MD2 có lợi thế nhờ vị ngọt, ít chua, thịt quả vàng và khả năng bảo quản tương đối tốt. Đây cũng là giống được nhiều doanh nghiệp và người trồng quan tâm phát triển nhằm phục vụ thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, quá trình mở rộng diện tích MD2 cần đi kèm kiểm soát dịch bệnh, nhất là bệnh thối nõn, thối rễ do nấm Phytophthora và hiện tượng sượng nước làm giảm chất lượng quả.
Nguồn cung cây giống cũng là một vấn đề cần giải quyết. Việc thiếu nguồn chồi giống thuần MD2, đồng đều và sạch bệnh có thể ảnh hưởng đến năng suất cũng như chất lượng vùng trồng. Công nghệ nuôi cấy mô được xem là một hướng bổ sung nguồn giống, song cần kiểm soát vật liệu đầu vào và quy trình nhân giống để bảo đảm chất lượng cây trồng.
Bên cạnh dứa tươi, phân khúc chế biến cũng cần được đầu tư để nâng giá trị sản phẩm. Việc cải thiện năng suất và chất lượng các giống Queen, Cayenne, đồng thời phát triển giống phù hợp với yêu cầu nguyên liệu công nghiệp sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong sản xuất về lâu dài. Đây là cơ sở để đa dạng hóa sản phẩm, thay vì chỉ tập trung vào các mặt hàng sơ chế hoặc chế biến phổ thông.
Một yêu cầu khác là tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân. Doanh nghiệp cần tham gia từ khâu xây dựng vùng nguyên liệu, cung cấp giống, chuyển giao kỹ thuật đến thu mua và tiêu thụ sản phẩm. Khi kế hoạch sản xuất gắn với nhu cầu thị trường, chất lượng và sản lượng đầu vào sẽ được kiểm soát tốt hơn, đồng thời giảm rủi ro dư thừa khi vào vụ thu hoạch.
Để thúc đẩy mô hình này, ngành dứa cần thêm nguồn lực cho tín dụng, hạ tầng vùng trồng, công nghệ bảo quản sau thu hoạch và logistics. Cùng với đó, doanh nghiệp đầu tàu cần có năng lực về công nghệ, tổ chức sản xuất và phát triển thị trường để dẫn dắt chuỗi giá trị, thay vì chỉ tham gia ở khâu thu mua.
Với quy mô thị trường nhập khẩu lớn và nền tảng sản xuất trong nước, dứa Việt Nam còn nhiều cơ hội mở rộng xuất khẩu. Tuy nhiên, mục tiêu kim ngạch 1 tỷ USD đòi hỏi ngành hàng phải cải thiện đồng thời năng lực sản xuất, chất lượng nguyên liệu, chế biến và khả năng tiếp cận thị trường. Đây là những điều kiện quan trọng để nâng giá trị và duy trì tăng trưởng xuất khẩu trong dài hạn.
