Đường sắt TP.HCM - Cần Thơ: Đề xuất triển khai siêu dự án hơn 171.000 tỷ đồng

Tuyến đường sắt TP.HCM - Cần Thơ với tổng vốn đầu tư dự kiến khoảng 171.300 tỷ đồng đang được đề xuất triển khai theo hình thức đầu tư công. Dự án được kỳ vọng tạo bước đột phá về hạ tầng giao thông cho toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long, đồng thời kết nối hiệu quả với mạng lưới đường sắt quốc gia trong tương lai.

Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận vừa báo cáo Bộ Xây dựng kết quả nghiên cứu tiền khả thi dự án đường sắt TP.HCM - Cần Thơ. Theo đề xuất, tuyến đường sắt có chiều dài khoảng 175,2 km, bắt đầu từ ga An Bình tại phường Dĩ An, TP.HCM và kết thúc tại ga Cần Thơ thuộc phường Hưng Phú, TP Cần Thơ.

Tuyến đi qua 5 địa phương gồm TP.HCM, Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long và TP Cần Thơ, được quy hoạch phục vụ vận tải hỗn hợp cả hành khách lẫn hàng hóa.

Tốc độ tàu khách 160 km/h, bố trí 12 ga dọc tuyến

Theo phương án nghiên cứu, dự án sẽ được đầu tư mới hoàn toàn với khổ đường tiêu chuẩn 1.435 mm. Trong giai đoạn 1, tuyến được xây dựng theo tiêu chuẩn đường đơn. Các giai đoạn tiếp theo sẽ hoàn thiện thành đường đôi theo quy hoạch dài hạn.

Toàn tuyến dự kiến bố trí 12 nhà ga cùng 3 depot đặt tại An Bình, Tân Kiên và Cần Thơ nhằm phục vụ công tác vận hành, bảo dưỡng và khai thác.

Tàu khách được thiết kế vận hành với tốc độ tối đa 160 km/h, trong khi tàu hàng đạt 120 km/h. Hệ thống đoàn tàu khách sử dụng công nghệ động lực phân tán EMU, còn tàu hàng sử dụng động lực tập trung.

Dự án cũng được định hướng áp dụng công nghệ đường sắt hiện đại với hệ thống điện khí hóa sử dụng nguồn xoay chiều 25 kV, kết hợp hạ tầng thông tin truyền dẫn cáp quang, công nghệ số và hệ thống tín hiệu tiên tiến nhằm nâng cao năng lực vận hành và bảo đảm an toàn khai thác.

Về mặt kỹ thuật, tuyến đường sắt được thiết kế theo nguyên tắc hạn chế tối đa giao cắt đồng mức với đường bộ, bảo đảm an toàn vận hành và giảm thiểu tác động đến môi trường.

Đáng chú ý, khoảng 56% tổng chiều dài tuyến dự kiến được xây dựng trên cầu. Phương án này chủ yếu áp dụng tại các khu vực đô thị, khu dân cư đông đúc, các điểm vượt sông hoặc giao cắt với hệ thống hạ tầng hiện hữu nhằm duy trì khả năng lưu thông liên tục.

Khoảng 44% chiều dài còn lại được xây dựng trên nền đất tại các khu vực có điều kiện địa chất ổn định, mật độ dân cư thấp và ít chịu ảnh hưởng bởi ngập lụt.

Đối với hệ thống cầu, giai đoạn đầu dự kiến xây dựng với bề rộng khoảng 6,5 m, chiều dài nhịp dao động từ 24 m đến 450 m. Riêng đoạn vượt sông Hậu, đơn vị tư vấn đề xuất phương án tuyến đường sắt đi chung với cầu Cần Thơ 2.

Hai phương án đầu tư, vốn cao nhất hơn 175.000 tỷ đồng

Theo tính toán sơ bộ, phương án 1 cho phép tuyến đường sắt đi chung khoảng 4,7 km với cầu đường bộ tại khu vực vượt sông Hậu sẽ có tổng mức đầu tư khoảng 171.300 tỷ đồng, tương đương 6,4 tỷ USD.

Trong khi đó, nếu xây dựng cầu đường sắt độc lập, tách biệt hoàn toàn với cầu đường bộ, tổng vốn đầu tư dự kiến tăng lên khoảng 175.110 tỷ đồng, tương đương 6,6 tỷ USD.

Trên cơ sở đánh giá quy mô nền kinh tế, khả năng huy động nguồn vốn cũng như kinh nghiệm triển khai các dự án tương tự trên thế giới, đơn vị tư vấn kiến nghị lựa chọn hình thức đầu tư công nhằm bảo đảm tính khả thi và tiến độ thực hiện.

Việc hình thành tuyến đường sắt tốc độ cao kết nối TP.HCM với Cần Thơ được đánh giá có ý nghĩa đặc biệt đối với hệ thống giao thông vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Hiện nay, phần lớn hoạt động vận tải hành khách và hàng hóa trong khu vực vẫn phụ thuộc vào đường bộ, trong khi áp lực lưu thông trên các tuyến cao tốc và quốc lộ ngày càng gia tăng.

Khi đi vào hoạt động, tuyến đường sắt này có thể tạo thêm một phương thức vận tải khối lượng lớn, góp phần giảm tải cho hệ thống giao thông đường bộ, đồng thời nâng cao năng lực vận chuyển hàng hóa nông sản từ khu vực Đồng bằng sông Cửu Long đến các trung tâm tiêu dùng và cảng biển lớn.

Theo giới chuyên môn, dự án không chỉ mang ý nghĩa liên kết vùng mà còn đóng vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển mạng lưới đường sắt quốc gia. Việc đồng bộ tiêu chuẩn kỹ thuật, khổ đường và công nghệ khai thác sẽ tạo điều kiện kết nối trực tiếp với hệ thống đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam trong tương lai.

Theo kế hoạch, dự án dự kiến được trình Quốc hội xem xét chủ trương đầu tư vào tháng 8/2026. Hồ sơ thiết kế kỹ thuật tổng thể (FEED) dự kiến hoàn thành trong quý I/2028.

Công tác giải phóng mặt bằng sẽ được triển khai từ quý I/2028 và dự kiến hoàn thành cơ bản trên toàn tuyến vào năm 2035.

Theo Quy hoạch mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, tuyến đường sắt TP.HCM - Cần Thơ có chiều dài khoảng 174 km, khổ đường tiêu chuẩn 1.435 mm và thuộc nhóm dự án ưu tiên đầu tư trước năm 2030. Khi hoàn thành, tuyến được kỳ vọng sẽ trở thành trục vận tải chiến lược, mở ra không gian phát triển mới cho khu vực kinh tế năng động nhất phía Nam.