UBND TP. Hà Nội đang lấy ý kiến về dự thảo nghị quyết thí điểm các cơ chế đặc thù để đẩy nhanh tiến độ đầu tư đường sắt, trong đó đề xuất lựa chọn nhà thầu chiến lược, áp dụng hợp đồng chìa khóa trao tay và cho phép triển khai đồng thời một số thủ tục.
UBND TP. Hà Nội vừa gửi dự thảo Nghị quyết của HĐND TP. Hà Nội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt phục vụ đầu tư xây dựng các dự án đường sắt quan trọng của Thủ đô tới các cơ quan của Quốc hội, bộ, ngành Trung ương và một số địa phương để lấy ý kiến.
Đề xuất được xây dựng nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển mạng lưới đường sắt theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, đồng thời cụ thể hóa cơ chế thí điểm tại Điều 9 Luật Thủ đô năm 2026.
Một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo là cơ chế lựa chọn nhà thầu chiến lược cho các dự án đường sắt đô thị và một số dự án đường sắt quốc gia được Chính phủ giao Hà Nội làm cơ quan chủ quản. Theo đề xuất, nhà thầu chiến lược là nhà thầu tiềm năng trong nước, cam kết tham gia thực hiện các dự án đường sắt quan trọng của Thủ đô và được Ban chấp hành Đảng bộ Thành phố chỉ định để ký kết hợp đồng.
Đáng chú ý, nhà thầu được lựa chọn theo cơ chế này sẽ không phải trải qua các bước đánh giá năng lực, kinh nghiệm, kỹ thuật và tài chính theo quy định của pháp luật về đấu thầu. Chủ đầu tư được áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn đối với các gói thầu chìa khóa trao tay, EPC, EC và EP, với điều kiện nhà thầu đáp ứng yêu cầu về tư cách hợp lệ.
Đổi lại, nhà thầu chiến lược phải cam kết bảo đảm tiến độ, chất lượng công trình và tham gia xuyên suốt quá trình thực hiện hợp đồng. Nhà thầu cũng không được từ bỏ hoặc đơn phương chấm dứt các nghĩa vụ đã ký kết.
Về giá trị hợp đồng, dự thảo yêu cầu nhà thầu giảm giá tối thiểu 15% so với giá gói thầu được phê duyệt đối với các dự án đường sắt địa phương, bao gồm dự án theo mô hình TOD. Với dự án đường sắt quốc gia và dự án đường sắt quốc gia theo mô hình TOD, mức giảm giá tối thiểu được đề xuất là 10%.
Ngoài ra, nhà thầu chiến lược phải cam kết từ bỏ quyền khởi kiện, khiếu nại Nhà nước Việt Nam hoặc các cơ quan nhà nước thông qua cơ chế trọng tài, tòa án trong và ngoài nước đối với những trường hợp thuộc phạm vi được quy định tại nghị quyết.
Để rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án, Hà Nội đề xuất cho phép UBND TP. Hà Nội và chủ đầu tư ký hợp đồng nguyên tắc với nhà thầu chiến lược trước khi nhiệm vụ thực hiện dự án, chủ trương đầu tư hoặc báo cáo nghiên cứu tiền khả thi được phê duyệt. Sau khi ký hợp đồng, nhà thầu có thể triển khai trước một số công việc theo nội dung đã thỏa thuận.
Đối với các dự án đường sắt địa phương và dự án theo mô hình TOD, dự thảo còn đề xuất thực hiện song song thủ tục quy hoạch, khởi công xây dựng và thủ tục quyết định đầu tư. Theo cơ chế này, dự án có thể được lập, thẩm định và quyết định đầu tư mà không phải thực hiện thủ tục quyết định chủ trương đầu tư. Chủ đầu tư cùng nhà thầu chiến lược có trách nhiệm hoàn thiện các điều kiện khởi công trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày khởi công.
Một nội dung khác liên quan đến việc áp dụng thiết kế kỹ thuật tổng thể (FEED) trong báo cáo nghiên cứu khả thi. Theo đó, nhà thầu chiến lược được tổ chức lập, thẩm tra, thẩm định và phê duyệt thiết kế triển khai sau FEED, đồng thời chịu trách nhiệm về tính chính xác, chất lượng và an toàn của hồ sơ thiết kế.
Dự thảo cũng mở ra khả năng thử nghiệm có kiểm soát đối với việc triển khai đồng thời khảo sát, thiết kế và thi công một số hạng mục trước khi dự án được phê duyệt. Nhà thầu chiến lược phải tự chịu chi phí và rủi ro phát sinh từ các công việc này. Nếu kết quả thực hiện đáp ứng yêu cầu của dự án đã được phê duyệt, chi phí có thể được cập nhật vào tổng mức đầu tư.
Với công tác giải phóng mặt bằng, UBND TP. Hà Nội đề xuất áp dụng mức giá bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ các dự án đường sắt quan trọng của Thủ đô tối đa bằng hai lần mức quy định.
UBND cấp xã dự kiến được giao làm chủ đầu tư các dự án thành phần độc lập về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và di chuyển hạ tầng kỹ thuật. Cơ quan này cũng có thể tổ chức một số công việc chuẩn bị giải phóng mặt bằng song song với quá trình hoàn thiện phương án tuyến, qua đó rút ngắn thời gian chuẩn bị mặt bằng cho dự án.
Về nguồn lực tài chính, dự thảo đề xuất huy động ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương, vốn vay, trái phiếu chính quyền địa phương và các nguồn vốn hợp pháp khác. Các dự án đường sắt quan trọng có thể được bố trí vốn trong nhiều kỳ kế hoạch đầu tư công trung hạn, không giới hạn phần vốn chuyển tiếp sang kỳ kế hoạch tiếp theo.
Hà Nội cũng đề xuất cơ chế ứng trước dự toán ngân sách địa phương của năm sau, với mức không quá 50% dự toán chi đầu tư xây dựng cơ bản của năm thực hiện đối với các công trình thuộc kế hoạch đầu tư công trung hạn đã được phê duyệt.
Theo danh mục dự kiến, cơ chế đặc thù sẽ áp dụng cho hai dự án đường sắt quốc gia, gồm Dự án cải dịch tuyến đường sắt Hà Nội - TP.HCM hiện hữu đoạn Phú Xuyên - Ngọc Hồi và Dự án tuyến đường sắt quốc gia vành đai phía Đông đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn.
Đối với đường sắt đô thị, danh mục đề xuất gồm 5 tuyến số 1, 2, 8, 10 và 14. Liên danh Công ty cổ phần Vinhomes và Công ty cổ phần Đầu tư và Xây dựng SGC được nêu là nhà thầu chiến lược dự kiến thực hiện nhóm 5 tuyến này.
Dù đề xuất nhiều thủ tục rút gọn, dự thảo vẫn đặt ra yêu cầu kiểm tra, giám sát đối với chủ đầu tư và các cơ quan có thẩm quyền. Kiểm toán nhà nước cũng được đề xuất thực hiện kiểm toán hồ sơ tổng mức đầu tư trước khi phê duyệt dự án theo quy định áp dụng.
Theo Ban quản lý đường sắt đô thị Hà Nội, việc ban hành các cơ chế thí điểm có thể giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư, tháo gỡ vướng mắc trong lựa chọn nhà thầu, khảo sát, thiết kế, quản lý chi phí và giải phóng mặt bằng. Đây cũng là cơ sở để thúc đẩy xây dựng mạng lưới đường sắt có khả năng kết nối giữa Hà Nội và các địa phương trong vùng.
Trong định hướng phát triển mạng lưới, tuyến đường sắt đô thị số 8 được quy hoạch kết nối Hà Nội với sân bay Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh, trong khi tuyến số 14 hướng tới khu vực Nghĩa Trụ, tỉnh Hưng Yên. Hai tuyến này được kỳ vọng tăng cường kết nối giữa Thủ đô với các trung tâm đô thị, công nghiệp và dịch vụ của Vùng Thủ đô.
