Hà Nội đề xuất thí điểm lựa chọn nhà thầu chiến lược, áp dụng hợp đồng chìa khóa trao tay, rút gọn thủ tục đầu tư và tăng mức bồi thường giải phóng mặt bằng nhằm đẩy nhanh tiến độ các dự án đường sắt quan trọng của Thủ đô.
UBND TP. Hà Nội đang lấy ý kiến các cơ quan của Quốc hội, bộ, ngành Trung ương và một số địa phương về dự thảo Nghị quyết của HĐND TP. Hà Nội, quy định thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt để đầu tư xây dựng các dự án đường sắt quan trọng trên địa bàn.
Đề xuất được xây dựng nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển mạng lưới đường sắt theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, đồng thời cụ thể hóa cơ chế thí điểm tại Điều 9 Luật Thủ đô năm 2026. Dự thảo tập trung tháo gỡ những vướng mắc trong lựa chọn nhà thầu, chuẩn bị đầu tư, thiết kế, thi công, giải phóng mặt bằng và bố trí vốn.
Một nội dung đáng chú ý là cơ chế lựa chọn nhà thầu chiến lược để thực hiện các dự án đường sắt đô thị và một số dự án đường sắt quốc gia được Chính phủ giao Hà Nội làm cơ quan chủ quản.
Theo dự thảo, nhà thầu chiến lược là nhà thầu tiềm năng trong nước, cam kết tham gia thực hiện các dự án đường sắt quan trọng của Thủ đô và được Ban chấp hành Đảng bộ Thành phố chỉ định là nhà thầu ký kết hợp đồng.
Nhà thầu thuộc diện này được đề xuất miễn bước đánh giá năng lực, kinh nghiệm, kỹ thuật và tài chính theo quy định pháp luật về đấu thầu. Chủ đầu tư có thể áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn để lựa chọn nhà thầu thực hiện các gói thầu chìa khóa trao tay, EPC, EC và EP, với điều kiện nhà thầu đáp ứng yêu cầu về tư cách hợp lệ.
Đổi lại, nhà thầu chiến lược phải cam kết bảo đảm tiến độ và chất lượng dự án, tham gia xuyên suốt quá trình thực hiện hợp đồng, không được từ bỏ hoặc đơn phương chấm dứt các nghĩa vụ đã ký kết. Dự thảo cũng yêu cầu nhà thầu giảm giá tối thiểu 15% so với giá gói thầu được phê duyệt đối với dự án đường sắt địa phương, bao gồm dự án theo mô hình TOD. Với dự án đường sắt quốc gia và dự án đường sắt quốc gia theo mô hình TOD, mức giảm giá tối thiểu là 10%.
Ngoài ra, nhà thầu chiến lược phải cam kết từ bỏ quyền khởi kiện, khiếu nại Nhà nước Việt Nam hoặc các cơ quan nhà nước thông qua cơ chế trọng tài, tòa án trong và ngoài nước đối với những trường hợp được quy định trong nghị quyết.
Để rút ngắn thời gian chuẩn bị, Hà Nội đề xuất cho phép UBND TP. Hà Nội và chủ đầu tư ký hợp đồng nguyên tắc với nhà thầu chiến lược trước khi nhiệm vụ thực hiện dự án, chủ trương đầu tư hoặc báo cáo nghiên cứu tiền khả thi được phê duyệt. Sau khi ký hợp đồng, nhà thầu có thể triển khai trước một số công việc theo nội dung đã thống nhất.
Đối với các dự án đường sắt địa phương và dự án theo mô hình TOD, dự thảo cho phép thực hiện song song thủ tục quy hoạch, khởi công xây dựng và thủ tục quyết định đầu tư, thay vì hoàn thành lần lượt từng bước như quy trình thông thường. Dự án có thể được lập, thẩm định và quyết định đầu tư mà không phải thực hiện thủ tục quyết định chủ trương đầu tư. Chủ đầu tư và nhà thầu chiến lược có trách nhiệm hoàn thiện các điều kiện khởi công trong vòng 12 tháng kể từ ngày khởi công.
Về thiết kế, dự thảo đề xuất áp dụng thiết kế kỹ thuật tổng thể (FEED) trong báo cáo nghiên cứu khả thi. Theo cơ chế này, nhà thầu chiến lược được tổ chức lập, thẩm tra, thẩm định và phê duyệt thiết kế triển khai sau FEED, đồng thời chịu trách nhiệm về tính chính xác, chất lượng và an toàn của hồ sơ thiết kế.
Hà Nội cũng dự kiến cho phép thử nghiệm có kiểm soát việc thực hiện đồng thời khảo sát, thiết kế và thi công một số hạng mục trước khi dự án được phê duyệt. Nhà thầu chiến lược phải tự chịu chi phí và rủi ro phát sinh từ các công việc này. Nếu kết quả thử nghiệm đáp ứng yêu cầu của dự án sau khi được phê duyệt, các khoản chi phí có thể được cập nhật vào tổng mức đầu tư.
Trong công tác giải phóng mặt bằng, dự thảo đề xuất giá bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án đường sắt quan trọng của Thủ đô được áp dụng tối đa bằng hai lần mức quy định. UBND cấp xã có thể được giao làm chủ đầu tư các dự án thành phần độc lập về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và di chuyển hạ tầng kỹ thuật. Một số công việc chuẩn bị giải phóng mặt bằng cũng được phép triển khai song song với quá trình hoàn thiện phương án tuyến.
Về nguồn lực tài chính, các dự án có thể sử dụng ngân sách trung ương, ngân sách địa phương, vốn vay, trái phiếu chính quyền địa phương và những nguồn vốn hợp pháp khác. Dự thảo cho phép bố trí vốn cho các dự án đường sắt quan trọng qua nhiều kỳ kế hoạch đầu tư công trung hạn, không giới hạn phần vốn chuyển tiếp sang kỳ kế hoạch tiếp theo.
Một đề xuất khác là cho phép UBND TP. Hà Nội ứng trước dự toán ngân sách địa phương của năm sau, với mức không quá 50% dự toán chi đầu tư xây dựng cơ bản của năm thực hiện đối với các công trình thuộc kế hoạch đầu tư công trung hạn đã được phê duyệt.
Theo danh mục dự kiến, cơ chế đặc thù sẽ áp dụng cho 2 dự án đường sắt quốc gia, gồm Dự án cải dịch tuyến đường sắt Hà Nội - TP.HCM hiện hữu đoạn Phú Xuyên - Ngọc Hồi và Dự án tuyến đường sắt quốc gia vành đai phía Đông đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn.
Đối với đường sắt đô thị, phạm vi đề xuất gồm 5 tuyến số 1, 2, 8, 10 và 14. Liên danh Công ty cổ phần Vinhomes và Công ty cổ phần Đầu tư và Xây dựng SGC được nêu là nhà thầu chiến lược dự kiến thực hiện nhóm 5 tuyến này.
Dù đề xuất rút gọn nhiều thủ tục, dự thảo vẫn đặt ra yêu cầu kiểm tra, giám sát đối với chủ đầu tư và các cơ quan có thẩm quyền. Kiểm toán nhà nước cũng được đề xuất thực hiện kiểm toán hồ sơ tổng mức đầu tư trước khi phê duyệt dự án theo quy định áp dụng.
Ban quản lý đường sắt đô thị Hà Nội nhận định các cơ chế thí điểm có thể giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư, tháo gỡ khó khăn trong lựa chọn nhà thầu, khảo sát, thiết kế, quản lý chi phí và giải phóng mặt bằng. Qua đó, thành phố có thêm điều kiện thúc đẩy phát triển mạng lưới đường sắt, tăng khả năng kết nối giữa Hà Nội với các địa phương trong vùng.
Trong định hướng phát triển mạng lưới, tuyến đường sắt đô thị số 8 được quy hoạch kết nối Hà Nội với sân bay Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh; tuyến số 14 hướng đến khu vực Nghĩa Trụ, tỉnh Hưng Yên. Hai tuyến được kỳ vọng tăng cường kết nối giữa Thủ đô với các trung tâm đô thị, công nghiệp và dịch vụ trong Vùng Thủ đô.
