Hà Nội dự kiến sẽ cải tạo 131 vòm cầu đường sắt phía Nam cầu Long Biên thành không gian văn hóa, thương mại, dịch vụ và du lịch. Dự án hướng đến phát huy giá trị di sản đô thị, kết nối phố đi bộ và thúc đẩy kinh tế đêm tại khu vực phố cổ; quy mô đầu tư hơn 1.137 tỷ đồng.
Cải tạo 109 vòm cầu, hình thành không gian văn hóa và thương mại
Hội đồng thẩm định TP Hà Nội đã hoàn thiện báo cáo, trình Chủ tịch UBND thành phố xem xét quyết định chủ trương đầu tư, đồng thời phê duyệt nhà đầu tư thực hiện dự án Không gian văn hóa, dịch vụ, thương mại, du lịch tại khu vực 131 vòm cầu đường sắt phía Nam cầu Long Biên theo phương thức đối tác công tư (PPP), hợp đồng xây dựng - kinh doanh - chuyển giao (BOT).
Dự án do Liên danh Công ty CP Đầu tư Bất động sản Taseco và Công ty CP Tập đoàn Taseco đề xuất, với tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 1.137 tỷ đồng. Theo phương án nghiên cứu, dự án tập trung cải tạo, khai thác không gian vòm cầu gắn với chỉnh trang đô thị và tổ chức các hoạt động văn hóa, thương mại, dịch vụ, du lịch tại khu vực trung tâm lịch sử của Hà Nội.
Phạm vi nghiên cứu có tổng chiều dài các tuyến khoảng 1,71 km, gồm 1,41 km dọc tuyến Phùng Hưng - Gầm Cầu, từ nút giao Trần Phú - Hà Trung đến ga Long Biên, cùng khoảng 300 m các tuyến phố cắt ngang.
Trong phạm vi nhà đầu tư dự kiến thực hiện, tuyến vòm cầu đường sắt dài khoảng 860 m, từ nút giao Phùng Hưng - Cửa Đông đến ga Long Biên, gồm 127 vòm đá và 4 cầu đường sắt. Phương án sơ bộ dự kiến đục thông 109 vòm đủ điều kiện, đồng thời gia cố kết cấu và hoàn thiện không gian bên trong để đưa vào khai thác.
Các hạng mục dự kiến còn có chỉnh trang vỉa hè, lòng đường, bổ sung hệ thống chiếu sáng, cây xanh, hạ tầng kỹ thuật, camera, phòng cháy, chữa cháy và các tiện ích đô thị. Thành phố cũng nghiên cứu tổ chức tuyến phố đi bộ hoạt động 24/7, kết nối với các tuyến phố đi bộ hiện hữu tại khu phố cổ.
Không gian sau cải tạo có thể phục vụ trưng bày thủ công mỹ nghệ, nghệ thuật công cộng, ẩm thực, thương mại, khởi nghiệp sáng tạo, tổ chức sự kiện và du lịch trải nghiệm. Việc khai thác các vòm cầu được định hướng gắn với phát triển kinh tế đô thị, kinh tế đêm và bổ sung không gian sinh hoạt cộng đồng, thay vì chỉ tập trung vào hoạt động kinh doanh riêng lẻ.
Song song với việc chuẩn bị đầu tư, Hà Nội đang hoàn thiện cơ sở quy hoạch cho khu vực này. Sở Xây dựng Hà Nội đã báo cáo kết quả thẩm định Nhiệm vụ thiết kế đô thị riêng khu vực vòm cầu Phùng Hưng, phường Hoàn Kiếm, tỷ lệ 1/500. Hồ sơ do UBND phường Hoàn Kiếm trình được đánh giá cơ bản đáp ứng yêu cầu về trình tự, thủ tục và thành phần, đủ cơ sở để trình UBND thành phố xem xét, phê duyệt.
Quá trình thẩm định có sự tham gia của Hội đồng thẩm định nhiệm vụ quy hoạch, quy hoạch đô thị và nông thôn thành phố Hà Nội, cùng ý kiến của các cơ quan liên quan, trong đó có Bộ Xây dựng và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
Theo định hướng Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, khu vực vòm cầu Phùng Hưng thuộc vùng nội đô lịch sử, cần được bảo tồn và tái thiết để phát huy giá trị kiến trúc, lịch sử, cải thiện cảnh quan và hình thành các không gian văn hóa, du lịch, thương mại mang bản sắc Thủ đô. Sở Xây dựng đề nghị UBND phường Hoàn Kiếm tiếp thu ý kiến của các bộ liên quan, hoàn thiện hồ sơ thiết kế đô thị, bảo đảm tính khả thi và tuân thủ quy định về đường sắt, bảo tồn di sản.
Vốn Nhà nước chiếm 39%, yêu cầu bảo đảm an toàn đường sắt
Theo phương án tài chính sơ bộ, dự án có tổng mức đầu tư hơn 1.137 tỷ đồng. Trong đó, vốn Nhà nước dự kiến hơn 445 tỷ đồng, chiếm 39%; vốn do nhà đầu tư thu xếp hơn 692 tỷ đồng, tương đương 61%. Phần vốn Nhà nước chủ yếu dành cho bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng và hỗ trợ xây dựng hạ tầng kỹ thuật.
Dự án dự kiến hoàn thành, đưa vào khai thác ngày 30/6/2028, với thời hạn kinh doanh khoảng 30 năm. Đây là các thông số sơ bộ trong hồ sơ đề xuất, sẽ tiếp tục được làm rõ trong quá trình hoàn thiện thủ tục đầu tư.
Thành ủy Hà Nội đã ban hành Nghị quyết số 31-NQ/TU, thống nhất chủ trương triển khai dự án theo phương thức PPP, hợp đồng BOT. Tuy nhiên, trước khi triển khai, các nội dung về chi phí, kỹ thuật và phương án khai thác cần tiếp tục được rà soát để bảo đảm hiệu quả sử dụng vốn.
Hội đồng thẩm định yêu cầu liên danh nhà đầu tư tính đúng, tính đủ các khoản chi phí, tránh trùng lặp giữa vốn Nhà nước và vốn doanh nghiệp. Chi phí gia cố, đục thông, chống thấm, hoàn thiện không gian và cơ chế quyết toán phần vốn Nhà nước cần được xác định rõ. Toàn bộ vòm cầu cũng phải được kiểm định trước khi chốt khối lượng đầu tư, đồng thời bổ sung chi phí quan trắc công trình trước, trong và sau thi công để bảo đảm an toàn chạy tàu.
Các hạng mục đục thông, gia cố và khai thác bên trong vòm cầu phải đáp ứng yêu cầu bảo tồn, không ảnh hưởng đến kết cấu công trình và hoạt động của tuyến đường sắt hiện hữu. Hội đồng thẩm định kiến nghị UBND thành phố đề nghị Kiểm toán Nhà nước thực hiện kiểm toán song song từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư và trong quá trình triển khai dự án sau khi chủ trương đầu tư được quyết định.
Về tổ chức khai thác, nhà đầu tư cần phối hợp với UBND phường Hoàn Kiếm và Sở Xây dựng để bảo đảm phương án thực hiện phù hợp với thiết kế đô thị riêng khu vực vòm cầu Phùng Hưng - Gầm Cầu, tỷ lệ 1/500.
Thành phố cũng yêu cầu nghiên cứu cơ chế khai thác không gian tại các vòm cầu, một phần vỉa hè sát tuyến vòm, khu vực lòng đường và các nút giao theo thiết kế đô thị. Người dân kinh doanh tại khu vực vỉa hè đối diện tuyến vòm có thể được xem xét tham gia hoạt động thương mại, tạo sự kết nối giữa không gian dịch vụ trong các vòm cầu và các tuyến phố lân cận.
UBND phường Hoàn Kiếm được giao xây dựng phương án tổ chức phố đi bộ, xác định phạm vi, thời gian hoạt động, tổ chức giao thông, giao thông tĩnh, hậu cần phục vụ kinh doanh và phương án kết nối với khu vực xung quanh. Các yêu cầu về an ninh, trật tự, phòng cháy, chữa cháy và vệ sinh môi trường phải được bảo đảm. Sở Tài chính nghiên cứu cơ chế đầu tư, trong đó xem xét hình thức PPP, hợp đồng BOO và các phương thức đầu tư hợp pháp khác.
Với quy mô đầu tư dự kiến hơn 1.137 tỷ đồng, dự án 131 vòm cầu đường sắt được kỳ vọng bổ sung không gian văn hóa, dịch vụ và du lịch cho khu phố cổ Hà Nội. Việc triển khai cần đồng thời đáp ứng yêu cầu khai thác hiệu quả nguồn vốn, bảo tồn giá trị lịch sử, kiến trúc và bảo đảm an toàn cho công trình đường sắt đang hoạt động.
