Dự án cải dịch tuyến đường sắt quốc gia Hà Nội - TP.HCM đoạn từ ga Phú Xuyên đến ga Ngọc Hồi, xây dựng mới ga Thường Tín và Trung tâm điều hành vận tải đường sắt quốc gia có sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 12.419 tỷ đồng.
Tuyến mới được nghiên cứu theo hướng kết nối với đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, đồng thời tổ chức lại chức năng vận tải hành khách và hàng hóa tại khu vực phía Nam Hà Nội.
Ban quản lý đường sắt đô thị Hà Nội vừa đề nghị Bộ Xây dựng và Cục Đường sắt Việt Nam góp ý về phương án tuyến và vị trí công trình tỷ lệ 1/500 của Dự án. Hồ sơ nghiên cứu do liên danh tư vấn TEDI, ICC và PCC lập.
Theo phương án đề xuất, tuyến cải dịch dài khoảng 27,5 km, bắt đầu từ tổ hợp ga Ngọc Hồi, đi qua khu vực Thường Tín, Phú Xuyên và kết nối trở lại tuyến đường sắt Bắc - Nam hiện hữu tại xã Chuyên Mỹ, TP. Hà Nội. Hành lang nghiên cứu đi qua 7 xã gồm Đại Thanh, Thanh Trì, Ngọc Hồi, Thường Tín, Thượng Phúc, Phượng Dực và Chuyên Mỹ.
Thay vì tiếp tục đi dọc Quốc lộ 1A như tuyến đường sắt hiện hữu, tuyến cải dịch được nghiên cứu bố trí gần hành lang đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam. Theo hướng từ Ngọc Hồi đến Phú Xuyên, tuyến nằm bên trái đường sắt tốc độ cao, chạy song song với khoảng cách khoảng 25 m và cơ bản nằm trong phạm vi giải phóng mặt bằng dự kiến của tuyến đường sắt này.
Tuy nhiên, quá trình xác định hướng tuyến còn một số vị trí cần cân nhắc để hạn chế ảnh hưởng đến các công trình hiện hữu và quy hoạch giao thông liên quan. Tại Km4+530, tuyến đi qua khu vực Khu đô thị Him Lam - Thượng Phúc đang được xây dựng. Nếu giữ nguyên hướng tuyến theo quy hoạch, dự án sẽ phải giải phóng mặt bằng công trình tại khu vực này. Ngược lại, việc điều chỉnh có thể tác động đến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và các tuyến vành đai phía Đông, phía Tây.
Một điểm khác cần xử lý nằm giữa Bệnh viện Đa khoa huyện Thường Tín và Trường Cao đẳng Truyền hình Trung ương. Việc điều chỉnh cục bộ hướng tuyến tại đây có nguy cơ dẫn đến phải phá dỡ công trình hiện hữu của một trong hai đơn vị.
Theo phương án nghiên cứu, tuyến lần lượt đi qua ga Thường Tín mới tại Km7+780 và ga Phú Xuyên tại Km19+800. Liên danh tư vấn kiến nghị giữ hướng tuyến đã quy hoạch từ Ngọc Hồi đến trước vị trí giao cắt Quốc lộ 1A nhằm giảm tác động đến các công trình hiện có và những tuyến đường sắt liên quan.
Hai phương án kết nối với đường sắt Bắc - Nam hiện hữu
Khu vực cuối tuyến, nơi phải vượt sông Châu Giang, giao cắt Quốc lộ 1A và kết nối với đường sắt Bắc - Nam đang khai thác, được xác định là vị trí cần lựa chọn phương án kỹ thuật phù hợp. Liên danh tư vấn đã đưa ra hai phương án với sự khác biệt về hướng tuyến, cách tổ chức giao cắt và khối lượng công trình cầu, đường.
Ở phương án thứ nhất, tuyến tiếp tục đi bên trái đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, sau đó lần lượt vượt sông Châu Giang, Quốc lộ 1A và đường sắt hiện hữu trước khi nối vào tuyến đang khai thác.
Cách tổ chức này cho phép bố trí giao cắt khác mức với đê sông Châu Giang và Quốc lộ 1A, tạo điều kiện cho phương tiện đường bộ lưu thông. Tuy nhiên, phương án đòi hỏi khối lượng xây dựng cầu đường sắt lớn, với chi phí xây dựng khoảng 585,85 tỷ đồng. Trong đó, riêng phần cầu dự kiến chiếm khoảng 488,35 tỷ đồng.
Với phương án thứ hai, tuyến vẫn chạy bên trái đường sắt tốc độ cao nhưng chuyển sang bên phải trước khi đến sông Châu Giang. Sau khi vượt sông, tuyến giao cắt Quốc lộ 1A và đường sắt hiện hữu rồi kết nối với tuyến Bắc - Nam đang khai thác.
Theo phương án này, Quốc lộ 1A sẽ được bố trí cầu đường bộ vượt đường sắt khổ 1.000 mm và đường sắt tốc độ cao. Tại khu vực đê sông Châu Giang, dự kiến xây dựng đường ngang có người gác để đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân địa phương.
Ưu điểm về chi phí của phương án thứ hai là khối lượng cầu đường sắt giảm đáng kể. Chi phí xây dựng sơ bộ khoảng 407,88 tỷ đồng, thấp hơn gần 178 tỷ đồng so với phương án thứ nhất.
Sau khi so sánh các yếu tố kinh tế - kỹ thuật, liên danh tư vấn kiến nghị lựa chọn phương án thứ hai. Theo đó, tuyến từ Ngọc Hồi chạy song song bên trái đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam. Đến khu vực sông Châu Giang, tuyến chuyển hướng sang phải theo đường cong bán kính 600 m, tiếp tục đi về phía Đông, giao cắt Quốc lộ 1A rồi nối vào đường sắt Bắc - Nam hiện hữu.
Về trắc dọc, tư vấn đề xuất phần lớn tuyến đường sắt đi trên mặt đất nhằm giảm chi phí đầu tư. Các vị trí giao cắt sẽ được nghiên cứu bố trí công trình phù hợp để duy trì kết nối giao thông giữa hai bên tuyến.
Ngoài tuyến chính, hồ sơ còn đề cập đoạn đường sắt dài khoảng 3 km kết nối ga Ngọc Hồi với tuyến Bắc Hồng - Văn Điển hiện hữu. Đoạn này đi theo hành lang đường sắt vành đai phía Tây, sau đó chuyển hướng về phía Tây tại khu vực sông Tô Lịch để kết nối với tuyến đang khai thác. Công trình được nghiên cứu nhằm phục vụ vận tải trong thời gian các tuyến đường sắt vành đai chưa được đầu tư hoàn chỉnh.
Ga Ngọc Hồi là đầu mối hành khách, ga Thường Tín đảm nhận hàng hóa
Cùng với việc xác định hướng tuyến, dự án nghiên cứu bố trí 3 ga gồm Ngọc Hồi, Thường Tín và Phú Xuyên. Mỗi ga được định hướng đảm nhận chức năng riêng trong mạng lưới đường sắt khu vực đầu mối Hà Nội.
Trong đó, ga Ngọc Hồi được quy hoạch làm đầu mối vận tải hành khách, kết nối đường sắt quốc gia, đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và các tuyến đường sắt đô thị. Tổ hợp ga đang được nghiên cứu trên diện tích khoảng 260 ha, gồm nhà ga, depot, cơ sở chỉnh bị, sửa chữa đầu máy, toa xe và Trung tâm điều hành vận tải đường sắt quốc gia.
Trung tâm điều hành vận tải đường sắt quốc gia dự kiến đặt trong tổ hợp ga Ngọc Hồi. Tuy nhiên, vị trí cụ thể của trung tâm chưa được xác định do quy hoạch chi tiết tổ hợp ga chưa được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Trong khi đó, ga Thường Tín mới được định hướng trở thành đầu mối hàng hóa phía Nam TP. Hà Nội, đảm nhận các hoạt động lập tàu, xếp dỡ, chuyển tải hàng hóa và sửa chữa đầu máy, toa xe.
Toàn bộ ga Thường Tín dự kiến có quy mô khoảng 99 ha. Trong giai đoạn đầu, phạm vi đầu tư thuộc Dự án cải dịch đường sắt vào khoảng 78 ha, tập trung vào các hạng mục phục vụ đường sắt quốc gia. Việc tổ chức ga mới nhằm từng bước thay thế chức năng vận tải hàng hóa của ga Giáp Bát hiện hữu.
Ga Phú Xuyên tại Km19+800 được bố trí phục vụ tác nghiệp kỹ thuật và nhường tránh tàu. Ga dự kiến có 4 đường ga cùng các công trình phụ trợ trên diện tích khoảng 5,2 ha. Phương án kết nối với tổ hợp công nghiệp đường sắt hiện mới ở giai đoạn nghiên cứu, chưa thuộc phạm vi đầu tư của Dự án.
Ngoài các công trình nhà ga, hồ sơ đề xuất xây dựng khoảng 18,83 km đường gom, 10 cầu đường sắt, 2 cầu đường bộ và một vị trí hầm chui tại trục đường Olympic rộng 120 m. Trong giai đoạn đầu, một số vị trí sẽ sử dụng đường ngang có người gác trước khi được thay thế bằng các công trình giao cắt khác mức theo quy hoạch.
Dù vậy, phương án tuyến và vị trí công trình tại một số khu vực vẫn chưa thể xác định ổn định. Nguyên nhân là quy hoạch chi tiết tổ hợp ga Ngọc Hồi chưa được phê duyệt, ảnh hưởng đến việc hoàn thiện phương án từ Km0+000 đến Km5+600 và đoạn kết nối dài khoảng 3 km với tuyến Bắc Hồng - Văn Điển.
Trước tình hình này, liên danh tư vấn kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét, phê duyệt trước phương án tuyến và vị trí công trình tỷ lệ 1/500 đối với đoạn từ Km5+600 đến cuối tuyến. Phạm vi ga Ngọc Hồi và đoạn kết nối với tuyến Bắc Hồng - Văn Điển sẽ tiếp tục được cập nhật sau khi quy hoạch chi tiết tổ hợp ga được chấp thuận.
Trước đó, ngày 28/8/2026, UBND TP. Hà Nội ban hành Quyết định số 4626/QĐ-UBND về Lệnh xây dựng công trình khẩn cấp đối với Dự án, giao Ban quản lý đường sắt đô thị Hà Nội làm chủ đầu tư. Mục tiêu đặt ra là hoàn thành công trình vào ngày 31/3/2027.
Dự án có sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 12.419 tỷ đồng, sử dụng vốn đầu tư công từ nguồn ngân sách trung ương chuyển về TP. Hà Nội để triển khai theo Lệnh xây dựng công trình khẩn cấp.
Việc cải dịch tuyến đường sắt được thực hiện nhằm giải phóng hành lang Quốc lộ 1A, phục vụ nhu cầu nâng cấp, mở rộng tuyến đường và chỉnh trang đô thị. Đồng thời, phương án này hướng đến tổ chức lại hoạt động đường sắt phía Nam Thủ đô, trong đó ga Ngọc Hồi tập trung vận tải hành khách, ga Thường Tín đảm nhận vận tải hàng hóa và hoạt động chạy tàu Bắc - Nam được duy trì trong quá trình chuyển đổi.
