Hơn 100 trường liên cấp tại các xã biên giới khởi công năm 2025 đã được đưa vào sử dụng, trong khi nhóm dự án khởi công năm 2026 mới đạt tỷ lệ hoàn thành bình quân 7%. Tiến độ các công trình tiếp tục phụ thuộc vào việc tháo gỡ vướng mắc về mặt bằng, vật liệu và nhân công.
Hơn 100 trường hoàn thành, giải ngân vốn trung ương đạt gần 16.000 tỷ đồng
Chương trình xây dựng trường liên cấp tại các xã biên giới đang triển khai 229 trường, gồm 226 trường sử dụng vốn ngân sách nhà nước và 3 trường thực hiện bằng nguồn xã hội hóa, tài trợ của các địa phương Lai Châu, Điện Biên và Cao Bằng.
Trong số 226 trường sử dụng ngân sách nhà nước, có 220 trường dự kiến nhận hỗ trợ từ ngân sách trung ương và 6 trường tại Quảng Ninh được đầu tư bằng ngân sách địa phương. Để triển khai chương trình, Bộ Tài chính đã tham mưu cân đối 51.700 tỷ đồng từ ngân sách trung ương, bên cạnh khoảng 4.000 tỷ đồng do các địa phương huy động từ ngân sách của mình.
Đến nay, ngân sách trung ương đã được phân bổ qua 5 đợt với tổng số 37.217,023 tỷ đồng, phục vụ 201/220 trường thuộc diện dự kiến sử dụng nguồn vốn này. Trong đó, nhóm khởi công năm 2025 được bố trí 23.654,187 tỷ đồng cho 99 trường; nhóm khởi công năm 2026 được phân bổ 13.562,836 tỷ đồng cho 102 trường.
Tính đến ngày 24/9/2026, các địa phương đã phân bổ chi tiết 31.275,784 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương cho 220 trường, còn 5.941,239 tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết. Lũy kế giải ngân nguồn vốn trung ương đến cùng thời điểm đạt 15.791,021 tỷ đồng, tương đương khoảng 42% số vốn Thủ tướng Chính phủ đã giao và 67% số vốn được phân bổ chi tiết. Kết quả này tăng so với mức 13.723,5 tỷ đồng ghi nhận trong tháng 8.
Đối với ngân sách địa phương, tổng số vốn đã bố trí cho 220 trường đạt 1.259,196 tỷ đồng. Nhóm khởi công năm 2025 được phân bổ 577,926 tỷ đồng, trong đó giải ngân 429,619 tỷ đồng, đạt 74%. Nhóm khởi công năm 2026 được bố trí 681,27 tỷ đồng và giải ngân 498,881 tỷ đồng, đạt 73% số vốn đã phân bổ.
Đáng chú ý, vốn ngân sách địa phương dành cho nhóm trường khởi công năm 2026 tăng 58% so với tháng 8, trong khi số tiền giải ngân cao gấp 2,6 lần tháng trước. Dù nguồn lực tiếp tục được bổ sung, tiến độ hoàn thành giữa hai nhóm dự án vẫn có sự khác biệt đáng kể.
Với 108 trường khởi công năm 2025, tỷ lệ hoàn thành bình quân đã đạt 92%. Trong số này, 101 trường đã vận hành để phục vụ năm học 2026 - 2027; 7 trường còn lại đang hoàn thiện các hạng mục phục vụ học sinh nội trú, bán trú.
So với đầu tháng 9, có thêm 10 trường hoàn thành và bàn giao đưa vào sử dụng. Trong nhóm công trình đã hoàn thành có 36 trường sử dụng vốn ngân sách trung ương và 2 trường được tài trợ từ nguồn của tỉnh Lai Châu, Điện Biên. Các dự án còn lại đang tiếp tục thi công, trong đó 61 trường đạt khối lượng từ 80 - 96%, 6 trường đạt 74 - 79% và 3 trường đạt 51 - 69%. Những công trình này dự kiến tiếp tục hoàn thiện trong các tháng cuối năm.
Nhóm khởi công năm 2026 mới đạt 7%, nhiều yếu tố cản trở thi công
Trái với nhóm dự án khởi công năm 2025 đang bước vào giai đoạn hoàn thiện, các trường khởi công năm 2026 mới đạt tỷ lệ hoàn thành bình quân 7%. Nguyên nhân chủ yếu là nhiều địa phương vẫn đang thực hiện các công việc chuẩn bị đầu tư, hoàn thiện thủ tục và giải phóng mặt bằng.
Tiến độ của nhóm này vì vậy phụ thuộc lớn vào khả năng rút ngắn thời gian chuẩn bị, sớm bàn giao mặt bằng để chuyển sang thi công thực tế. Những khó khăn từng xuất hiện tại các công trình khởi công năm 2025 cũng có nguy cơ tiếp tục ảnh hưởng đến các dự án mới.
Phần lớn các xã biên giới thuộc địa bàn vùng sâu, vùng xa, có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn hoặc đặc biệt khó khăn. Địa hình hiểm trở, giao thông bị chia cắt và điều kiện địa chất phức tạp gây trở ngại cho việc khảo sát, xử lý nền móng và tổ chức thi công. Tại một số khu vực, nền đất có túi bùn, đá gốc hoặc hố sụt khó dự báo, làm tăng yêu cầu kỹ thuật và thời gian xử lý.
Thời tiết cũng là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ. Trong quá trình xây dựng các trường khởi công năm 2025, bão và lũ tại nhiều tỉnh biên giới đã gây thiệt hại, làm gián đoạn hoạt động trên công trường. Với những dự án triển khai tại địa bàn có điều kiện đi lại khó khăn, việc vận chuyển vật liệu và bố trí nhân lực càng chịu nhiều sức ép khi thời tiết bất lợi.
Nhu cầu vật liệu xây dựng tăng do nhiều công trình được triển khai đồng thời, trong khi việc vận chuyển đến các xã biên giới mất nhiều thời gian. Tình trạng thiếu lao động, đặc biệt là nhân công có tay nghề, cũng khiến một số công trường khó duy trì lực lượng thi công theo kế hoạch.
Bên cạnh đó, khối lượng công việc phát sinh và biến động giá vật liệu, nhân công làm tăng chi phí thực hiện. Những yếu tố này có thể khiến tổng mức đầu tư tăng so với dự kiến, đồng thời gây áp lực cho nhà thầu trong việc duy trì tiến độ và tổ chức nguồn lực.
Đẩy nhanh giải phóng mặt bằng, hoàn thiện các hạng mục còn lại
Theo báo cáo của Bộ Tài chính, giải phóng mặt bằng là một trong những nhiệm vụ cần ưu tiên xử lý, nhất là đối với các trường khởi công năm 2026. Tại một số địa phương, quá trình này liên quan đến nhiều loại đất như đất ở, đất rừng, đất trồng cây công nghiệp, đất nông nghiệp và đất quốc phòng. Mỗi nhóm đất có quy định, thủ tục xử lý khác nhau nên việc hoàn tất mặt bằng có thể kéo dài.
Khó khăn về nguồn lực tài chính tại các địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội còn hạn chế cũng ảnh hưởng đến công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng. Nếu những vướng mắc này không được giải quyết kịp thời, thời gian chuẩn bị dự án có thể kéo dài, tác động đến kế hoạch thi công và giải ngân vốn.
Đối với các trường đã đạt khối lượng xây dựng cao, nhiệm vụ trước mắt là hoàn thành những hạng mục còn thiếu, đặc biệt là công trình nội trú, bán trú để sớm đưa vào khai thác đầy đủ. Với nhóm khởi công năm 2026, các địa phương cần đẩy nhanh thủ tục đầu tư, xử lý mặt bằng và chuẩn bị điều kiện thi công, hạn chế phát sinh thời gian chờ đợi.
Chương trình có tổng quy mô 229 trường, trải rộng trên các địa bàn biên giới với điều kiện xây dựng phức tạp. Dù nguồn vốn trung ương và địa phương đã được bố trí, tiến độ giữa các dự án vẫn không đồng đều. Việc xử lý các vướng mắc về mặt bằng, cung ứng vật liệu, nhân lực và chi phí sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hoàn thành những công trình còn lại.
Theo Bộ Tài chính, cần tiếp tục phối hợp tháo gỡ khó khăn trong từng khâu triển khai để đẩy nhanh tiến độ các dự án. Đây là điều kiện quan trọng để các trường sớm hoàn thành, phục vụ nhu cầu học tập, sinh hoạt của học sinh tại các xã biên giới.
