Để tìm được vườn sầu riêng đạt chuẩn, thương lái tại các tỉnh phía Nam lùng sục khắp nơi, tăng mức chi hoa hồng cao khó tin cho môi giới để tìm vườn.
Tăng chi hoa hồng cho “cò” để săn sầu riêng cuối vụ
Ông Mạnh Khương, thương lái thu mua sầu riêng tại Cần Thơ, cho biết nguồn cung sầu riêng trong mùa nghịch hiện khá khan hiếm.
Để tìm được những vườn có trái chất lượng, đạt chuẩn thu mua, ông Khương phải tăng mạnh mức chi hoa hồng cho môi giới (thường gọi là “cò”).
Hiện, ông Khương chi 6.000 đồng/kg cho sầu riêng Musang King và 2.000 đồng/kg cho Ri6. Còn đội ngũ “cò”, theo ông Khương, thường là người dân địa phương hoặc thương lái thu mua các nông sản khác như mít, ổi…, trong quá trình thu hoạch phát hiện có trồng xen sầu riêng sắp tới ngày thu hoạch.
Ông Khương cũng cho biết, những vườn sầu riêng còn trái hiện nay chủ yếu là vườn nhỏ, trồng xen với số lượng cây không đáng kể. Mỗi tuần, ông chỉ thu được vài trăm kg sầu, giảm mạnh so với mức thu mua hàng tấn trong thời điểm chính vụ.
Cũng có nhiều ngày, dù là thương lái lâu năm trong việc săn vườn sầu riêng ở đồng bằng sông Cửu Long nhưng ông cũng không tìm được vườn nào đạt chuẩn để mua.
Một số vườn Musang King mẫu mã đẹp, sản lượng lớn hơn đã được ông “đặt cọc” nhưng phải đợi thêm khoảng 10 ngày nữa mới có thể thu hoạch, trong khi các vườn sầu đặc sản Black Thorn hay sầu Ri6 phải đợi gần một tháng nữa mới vào dao đầu - tức lần thu hoạch đầu tiên khi sầu đủ tuổi.
Ông cho biết, nguồn hàng khan hiếm nên nhiều thương lái từ Đắk Lắk cũng như các cửa hàng chuyên kinh doanh sầu riêng tại TPHCM trực tiếp về tận vườn tìm mua sầu.
“Nếu không tăng chi hoa hồng, môi giới sẽ chỉ cho những vựa khác thì mình không có vườn để mua”, ông Khương nói.
Ngay cả khi đang trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Khương vội vã lao đi để tranh thủ vào xem vườn khi nhận được thông tin từ một “cò”.
“Nếu đạt chuẩn mình phải chốt ngay, vì có nhiều lái khác cũng tới xem, chậm chân là người khác chốt trước”, ông Khương nói.
Theo ông Khương, mức chi 6.000 đồng/kg Musang King, chiếm gần 5% giá sầu, là mức hoa hồng cao nhất từ trước đến nay được chi cho những người chỉ vườn. Do số lượng ít, nhiều vườn sầu lại không đạt chuẩn do ảnh hưởng thời tiết như sượng nước, cơm nhạt… nên ông Khương không báo giá trước cho khách sỉ. Thay vào đó, khi nào thu hoạch xong, kiểm tra chất lượng trái kỹ cũng như cân đối các yếu tố cung - cầu khác rồi ông mới chốt giá.
“Mạnh tay chi đậm cho môi giới nhưng đổi lại, thu được bao nhiêu, khách đặt hết bấy nhiêu”, ông Khương chia sẻ.
Ông Nguyễn Đại Dương, Giám đốc HTX Nông nghiệp - Dịch vụ - Du lịch ROFC (Đắk Lắk) cũng cho biết, phần lớn vườn sầu trong khu vực đã thu hoạch xong. Hiện số vườn còn lại rất ít.
Vừa là người trồng sầu riêng, vừa thu mua của các vườn trong vùng để cung cấp cho các doanh nghiệp, ông Dương những ngày này cũng phải đi xa hơn để tìm mua sầu.
Tại TPHCM, nhiều cửa hàng kinh doanh sầu riêng nói rằng không đủ hàng để cung cấp cho khách. Một số vựa thời điểm chính vụ chủ yếu cung cấp sỉ nay cũng chỉ đủ hàng để bán lẻ, duy trì công việc cho nhân viên tại kho và cửa hàng.
Hết vụ sầu riêng, kim ngạch xuất khẩu trái cây cũng giảm theo
Không chỉ lượng hàng bán trong nước giảm, kim ngạch xuất khẩu rau củ quả trong tháng 9 cũng đã giảm mạnh do lượng sầu xuất đi không nhiều. Số liệu từ Cục Hải quan cho thấy trong tháng 9, xuất khẩu rau quả của Việt Nam đạt hơn 1 tỷ USD, giảm 18% so với tháng 8 và giảm 14% so với cùng kỳ năm 2025.
Dù vậy, đây vẫn là tháng thứ 3 liên tiếp trị giá xuất khẩu rau quả vượt mốc 1 tỷ USD. Tính chung 9 tháng đầu năm, xuất khẩu rau quả của Việt Nam đạt 7,28 tỷ USD, tăng gần 19% so với cùng kỳ năm ngoái.
Đặc biệt, nếu tính riêng trong tháng 9, xuất khẩu rau quả Việt Nam sang Trung Quốc giảm mạnh, chỉ đạt 845,6 triệu USD, giảm hơn 20% so với tháng trước và giảm 20,5% so với cùng kỳ năm 2025.
Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho rằng, việc kim ngạch xuất khẩu rau củ quả sang Trung Quốc giảm nguyên nhân là do xuất khẩu sầu riêng đã hạ nhiệt. Theo đó, sản lượng xuất khẩu của mặt hàng này từ giữa tháng 9 bắt đầu giảm mạnh, kéo kim ngạch toàn ngành giảm theo.
Theo ông Nguyên, từ nay đến cuối năm, kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam trong những tháng cuối năm dự báo tiếp tục giảm so với giai đoạn trước, dự báo đạt mức 600-700 triệu USD/tháng so với kim ngạch trên 1 tỷ USD/tháng trong giai đoạn tháng 7-9.
Đối với sầu riêng, nhu cầu từ thị trường Trung Quốc vẫn lớn nhưng sản lượng xuất khẩu của Việt Nam không còn nhiều. Ngoài ra, một số yếu tố khác như việc số lượng mã số vùng trồng, vùng nguyên liệu… chưa đạt khiến doanh nghiệp chưa thể khai thác hết nhu cầu của thị trường này.
Hiện nay, nhiều nhà vườn bắt đầu đẩy mạnh cải thiện quy trình sản xuất, hướng tới kiểm soát dư lượng Vàng O và Cadimi trong sầu riêng xuất khẩu. Ông Nguyên kỳ vọng xuất khẩu sầu riêng sẽ khởi sắc hơn trong năm tới khi nhà vườn khu vực ĐBSCL kiểm soát được chất lượng trái cũng như các vướng mắc về kiểm nghiệm, mã số vùng trồng… được giải quyết.
