Mô hình 5 cực động lực, 5 trục chiến lược được đề xuất cho TP.HCM tương lai

Với quy mô phát triển mới sau sáp nhập và định hướng trở thành trung tâm kinh tế, tài chính hàng đầu khu vực, TP.HCM đang xây dựng quy hoạch tổng thể tầm nhìn 100 năm theo mô hình siêu đô thị đa cực. Cấu trúc này hướng tới phân bổ lại nguồn lực phát triển, giảm áp lực khu vực trung tâm và tạo ra các cực tăng trưởng mới gắn với hạ tầng chiến lược, kinh tế biển và đổi mới sáng tạo.

Tại Hội thảo Quy hoạch tổng thể TP.HCM - tầm nhìn 100 năm diễn ra ngày 2/6, đại diện liên danh tư vấn quy hoạch đã trình bày mô hình phát triển không gian mới của thành phố dựa trên tư duy đa cực, đa trung tâm thay vì tiếp tục mở rộng theo phương thức truyền thống.

Ông Sầm Minh Tuấn, Phó Giám đốc Viện Nghiên cứu thiết kế đô thị, Quy hoạch đô thị và Nông thôn quốc gia (VIUP), cho biết quy hoạch đề xuất tổ chức không gian TP.HCM theo mô hình siêu đô thị đa cực thế hệ mới với nhiều trung tâm phát triển, hệ sinh thái kinh tế và các không gian sinh thái được liên kết bởi mạng lưới hạ tầng hiện đại.

Theo đơn vị tư vấn, mô hình này được xây dựng trên hai nguyên tắc nền tảng gồm “đô thị 15 phút”, nơi người dân có thể tiếp cận các dịch vụ thiết yếu trong khoảng cách ngắn, và “thành phố đa tầng 30 phút”, bảo đảm khả năng kết nối nhanh giữa các cực phát triển thông qua giao thông công cộng, hạ tầng số và hệ thống logistics.

Theo đề xuất, cấu trúc tổng thể của TP.HCM sẽ bao gồm một tâm lõi, hai tâm động lực lớn, một không gian đặc thù và hệ thống liên kết vùng.

Trong đó, khu vực TP.HCM cũ tiếp tục giữ vai trò trung tâm tài chính, kinh tế tri thức, công nghệ cao, văn hóa, quản trị và các dịch vụ chất lượng cao. Khu vực Bình Dương được định hướng trở thành trung tâm công nghiệp, sản xuất chế biến, logistics công nghiệp và đô thị thông minh.

Trong khi đó, khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu đóng vai trò trung tâm công nghiệp năng lượng, kinh tế biển, cảng biển quốc tế, logistics toàn cầu và du lịch biển. Côn Đảo được xác định là không gian đặc thù với các chức năng về sinh thái, di sản, du lịch nghỉ dưỡng, tâm linh và quốc phòng.

Các địa phương lân cận như Đồng Nai, Tây Ninh và Đồng Tháp sẽ tham gia vào không gian liên kết phát triển, góp phần mở rộng phạm vi ảnh hưởng kinh tế của TP.HCM trong vùng.

Theo đơn vị tư vấn, toàn bộ cấu trúc đô thị được vận hành thông qua 5 cực động lực, 5 trục chiến lược và 10 vùng quản trị phát triển.

Trong đó, 5 cực động lực gồm cực lõi trung tâm quốc tế, cực đổi mới sáng tạo phía Đông, cực công nghiệp - logistics phía Bắc, cực cảng biển - thương mại tự do phía Nam và cực kinh tế biển - du lịch.

Riêng cực lõi trung tâm quốc tế bao gồm khu vực Sài Gòn, Chợ Lớn, Thủ Thiêm và hai bờ sông Sài Gòn, tập trung các hoạt động tài chính quốc tế, kinh tế tri thức, quản trị đô thị, dịch vụ cao cấp và công nghiệp văn hóa.

Theo định hướng được đưa ra, TP.HCM sẽ không tiếp tục phát triển theo mô hình tập trung dân cư và nguồn lực quá mức vào khu vực lõi.

Thay vào đó, thành phố sẽ ưu tiên tái thiết đô thị, nâng cấp không gian công cộng, phát triển các trung tâm kinh tế chuyên biệt và tăng cường kết nối giữa các khu vực thông qua mạng lưới giao thông chiến lược.

Đơn vị tư vấn cho biết mục tiêu của quy hoạch là nâng cao năng suất sử dụng không gian đô thị thay vì mở rộng diện tích đô thị một cách cơ học. Việc hình thành các cực tăng trưởng mới được kỳ vọng sẽ giúp phân tán áp lực dân số, giao thông và hạ tầng đang tập trung tại khu vực trung tâm.

Song song đó, hệ thống 5 trục chiến lược sẽ đóng vai trò kết nối các dòng hàng hóa, vốn, dữ liệu, tri thức, năng lượng và du khách.

Một trong những trục quan trọng là hành lang công nghiệp và logistics đa phương thức, kết nối các khu sản xuất phía Bắc với hệ thống cảng biển và logistics khu vực Đông Nam thông qua Vành đai 3, Vành đai 4, mạng lưới cao tốc, đường thủy, trung tâm logistics, đường sắt hàng hóa và sân bay Long Thành.

Phát biểu tại hội thảo, ông Võ Văn Minh, Chủ tịch HĐND TP.HCM, cho biết việc Quốc hội ban hành Nghị quyết số 260/2025/QH15 cùng Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị đã tạo nền tảng chính trị và pháp lý quan trọng để Thành phố xây dựng quy hoạch tổng thể mới.

Theo ông, quy hoạch không chỉ nhằm mở rộng không gian phát triển mà còn hướng tới nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu và tạo động lực tăng trưởng dài hạn cho toàn vùng TP.HCM.

Để hiện thực hóa tầm nhìn 100 năm, thành phố xác định phát triển 5 trụ cột kinh tế gồm công nghiệp công nghệ cao; logistics gắn với cảng biển, hàng không và khu thương mại tự do; trung tâm tài chính quốc tế; du lịch và công nghiệp văn hóa; giáo dục, y tế, khoa học - công nghệ.

Bên cạnh mục tiêu tăng trưởng, quy hoạch cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ các vùng đất ngập nước, khu vực có giá trị đa dạng sinh học cao, phát triển năng lượng tái tạo, tăng cường tái chế và chủ động thích ứng với các rủi ro từ biến đổi khí hậu.

Các chuyên gia đánh giá việc xây dựng quy hoạch tổng thể với tầm nhìn kéo dài một thế kỷ cho thấy tham vọng tái định vị TP.HCM trong mạng lưới đô thị và kinh tế toàn cầu. Nếu được triển khai hiệu quả, mô hình đa cực có thể tạo ra sự cân bằng hơn giữa tăng trưởng kinh tế, quản lý dân số và chất lượng sống đô thị.

Trong bối cảnh các siêu đô thị trên thế giới đang chuyển từ mô hình phát triển tập trung sang phát triển mạng lưới nhiều trung tâm, việc TP.HCM lựa chọn cấu trúc đa cực được xem là xu hướng phù hợp nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh, khai thác hiệu quả các lợi thế vùng và giảm áp lực lên khu vực lõi hiện hữu.

Theo định hướng của đơn vị tư vấn, trọng tâm của quy hoạch không nằm ở việc mở rộng đô thị bằng mọi giá mà hướng đến phân bổ lại nguồn lực phát triển, gia tăng hiệu quả sử dụng không gian, bảo vệ hệ sinh thái và nâng cao chất lượng sống. Đây được xem là nền tảng để TP.HCM từng bước xây dựng mô hình siêu đô thị thế hệ mới trong dài hạn.