Phán quyết lịch sử đang tới gần khi New Mexico thúc giục Meta cải tổ mô hình kinh doanh trên Facebook và Instagram nhằm loại bỏ các tính năng gây nghiện

Trong khuôn khổ cuộc chiến pháp lý với Meta, Tổng chưởng lý bang New Mexico, Raúl Torrez, đang bước vào giai đoạn hai sau khi giành được phán quyết yêu cầu Meta bồi thường 375 triệu USD hồi đầu năm. Lần này, trọng tâm không còn là khoản tiền phạt, mà là yêu cầu “đại tu” mô hình kinh doanh và các tính năng cốt lõi đang tạo ra lợi nhuận lớn từ Facebook, Instagram và WhatsApp.

Phiên tòa kéo dài ba tuần tại Santa Fe

Từ thứ Hai vừa qua, các luật sư của Meta và phía bang New Mexico quay lại tòa án tại Santa Fe cho một phiên tòa dự kiến kéo dài ba tuần. Theo nội dung vụ việc, đây không phải tranh chấp về sai phạm trong quá khứ, mà là cuộc đối đầu liên quan đến cách các nền tảng mạng xã hội sẽ vận hành trong tương lai.

Yêu cầu thay đổi sản phẩm và cơ chế vận hành

Ông Raúl Torrez đề nghị thẩm phán ban hành lệnh bắt buộc Meta thực hiện các thay đổi trọng tâm, bao gồm:

• Thiết lập hệ thống xác minh độ tuổi.
• Cấm mã hóa đầu cuối đối với người dùng dưới 18 tuổi.
• Giới hạn thời gian sử dụng ở mức 90 giờ mỗi tháng.
• Loại bỏ các tính năng được mô tả là gây nghiện như cuộn vô tận và phát tự động.
• Đạt tỷ lệ phát hiện nội dung lạm dụng trẻ em (CSAM) ở mức 99%.

Trong trao đổi với The Verge tại Washington, D.C., ông Torrez cho biết mục tiêu ban đầu của bang là thay đổi cách công ty vận hành, chứ không chỉ dừng ở mức xử phạt tài chính. Ông cũng nhận định rằng ngay cả khoản bồi thường 375 triệu USD đối với một doanh nghiệp có lợi nhuận lớn như Meta vẫn có thể chỉ là “chi phí vận hành” đối với một số lãnh đạo, do đó cần can thiệp trực tiếp vào sản phẩm để tạo tác động thực chất đến trải nghiệm người dùng.

Hiệu lực tại New Mexico và khả năng lan rộng

Mặc dù lệnh của tòa chỉ áp dụng cho bang New Mexico, các nhà phân tích cho rằng Meta có thể cân nhắc áp dụng tương tự trên toàn quốc nhằm tối ưu quản trị. Tuy nhiên, Meta được cho là không ngần ngại đe dọa ngừng cung cấp dịch vụ tại bang nếu các yêu cầu bị xem là quá nghiêm ngặt—một chiến thuật thường thấy ở các công ty công nghệ lớn khi đối mặt rào cản pháp lý địa phương.

Một kết quả thuận lợi cho New Mexico cũng có thể tạo thêm động lực cho hàng ngàn nguyên đơn đang theo đuổi các vụ kiện tương tự.

Quan điểm ủng hộ và các lo ngại về quyền riêng tư

Peter Chapman, Phó Giám đốc Viện Knight-Georgetown, cho rằng việc thay đổi chính sách thông qua tố tụng không phải là điều hiếm tại Mỹ. Ông dẫn ví dụ các quy định từng được hình thành tương tự đối với thuốc lá, thuốc phiện và thuốc lá điện tử. Theo ông, các vụ kiện kiểu này thường là tiền đề cho các cuộc thảo luận chính sách rộng hơn ở cấp độ quốc gia.

Ngược lại, một số chuyên gia không hoàn toàn đồng thuận với toàn bộ yêu cầu của New Mexico. Đặc biệt, việc bắt buộc xác minh độ tuổi có thể khiến Meta hoặc bên thứ ba phải thu thập dữ liệu cá nhân nhạy cảm, điều mà các nhà hoạt động vì quyền riêng tư cảnh báo có thể phản tác dụng.

Tranh cãi về mã hóa đầu cuối và tính khả thi của mục tiêu CSAM

Yêu cầu cấm mã hóa đầu cuối đối với người dưới 18 tuổi cũng vấp phải phản đối từ Don McGowan, cựu thành viên hội đồng tại Trung tâm Quốc gia về Trẻ em mất tích và bị lạm dụng (NCMEC). Ông cho rằng đây là cách nhanh nhất để người dùng rời khỏi Messenger và chuyển sang các nền tảng ngoài phạm vi vụ kiện. Đồng thời, Meta gần đây đã thông báo loại bỏ nhắn tin mã hóa trên Instagram do mức dùng rất thấp.

Về phía Meta, người phát ngôn Chris Sgro cho rằng các yêu cầu của New Mexico là sai lầm và xâm phạm quyền của phụ huynh cũng như quyền tự do ngôn luận. Meta cũng khẳng định đã triển khai nhiều biện pháp an toàn, bao gồm 13 công cụ an toàn mới trong năm qua. Đối với yêu cầu đạt tỷ lệ phát hiện CSAM 99%, Meta cho rằng mục tiêu này là bất khả thi về mặt toán học, vì để tính được tỷ lệ như vậy, công ty phải biết 100% nội dung tồn tại trên hệ thống làm mẫu số.

Torrez mở rộng sang sửa Đạo luật Mục 230

Đáng chú ý, ông Torrez không chỉ dừng lại ở Meta. Ông đang vận động tại Washington để sửa Đạo luật Mục 230 (Section 230), “lá chắn” bảo vệ các nền tảng công nghệ khỏi trách nhiệm đối với nội dung do người dùng đăng. Ông tin rằng nếu không có cơ chế bảo vệ này, các công ty công nghệ sẽ phải chịu trách nhiệm thực sự trước bồi thẩm đoàn đối với những thiệt hại.

Tác động tiềm tàng đến cấu trúc lợi nhuận của các nền tảng công nghệ

Kết quả phiên tòa tại Santa Fe được xem là một chỉ dấu quan trọng. Phán quyết không chỉ có thể ảnh hưởng đến cách người trẻ ở New Mexico sử dụng mạng xã hội, mà còn có khả năng trở thành bước ngoặt làm thay đổi vĩnh viễn cấu trúc lợi nhuận dựa trên tương tác của các gã khổng lồ công nghệ tại Thung lũng Silicon. Trong bối cảnh các quy định truyền thống còn chậm, các phán quyết mang tính bước ngoặt như vậy có thể trở thành “luật chơi mới” mà Meta và các đối thủ buộc phải thích nghi.

Nguồn: The Verge, CNET