Bộ Xây dựng vừa phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch tổng thể kết cấu hạ tầng hàng hải thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Điểm đáng chú ý là số lượng cảng biển được điều chỉnh từ 36 xuống còn 23, đồng thời bổ sung nhiều định hướng mới về phát triển bến cảng phục vụ công nghiệp, năng lượng và logistics.
Quy hoạch là cơ sở để tiếp tục điều chỉnh Quy hoạch chi tiết kết cấu hạ tầng hàng hải giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Theo đó, dự báo nhu cầu vận tải của 5 lĩnh vực được cập nhật, kéo theo việc điều chỉnh quy mô hàng hóa, hành khách, đội tàu và hệ thống cảng biển sau khi sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh.
Một trong những thay đổi lớn là bổ sung các khu bến chuyên phục vụ ngành thép, LNG, đồng thời quy hoạch 3 khu công nghiệp tàu biển tập trung tại ba miền Bắc, Trung, Nam. Bến cảng Hòn Khoai cũng được cập nhật thành bến cảng lưỡng dụng. Tuyến vận tải ven biển trước đây thuộc quy hoạch đường thủy nội địa được chuyển sang hệ thống kết cấu hạ tầng hàng hải.
Theo mục tiêu đến năm 2030, hệ thống cảng biển đáp ứng sản lượng hàng hóa từ 1.396-1.656 triệu tấn, trong đó hàng container đạt 48,6-57,4 triệu TEU, chưa bao gồm hàng trung chuyển quốc tế. Lượng hành khách thông qua cảng biển dự kiến đạt 18,5-20,4 triệu lượt.
Ba dự án trọng điểm tiếp tục được ưu tiên gồm khu bến cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ (TP.HCM), khu bến Liên Chiểu (Đà Nẵng) và khu bến Nam Đồ Sơn (Hải Phòng).
Đến năm 2050, quy hoạch đặt mục tiêu năng lực thông qua hàng hóa tăng bình quân 4,3-4,9% mỗi năm, trong khi lượng hành khách tăng khoảng 1-1,4%/năm.
Theo phân loại mới, Việt Nam có 2 cảng biển đặc biệt là Hải Phòng và TP.HCM; 15 cảng biển loại I gồm Quảng Ninh, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Gia Lai, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Đồng Nai, Tây Ninh, Cần Thơ và Vĩnh Long; 6 cảng biển loại II gồm Hưng Yên, Ninh Bình, Đắk Lắk, Đồng Tháp, An Giang và Cà Mau. Trong đó, Thanh Hóa, Đà Nẵng, Khánh Hòa và Cần Thơ được quy hoạch có tiềm năng trở thành cảng biển đặc biệt.
Việc bổ sung các bến chuyên dụng cho ngành thép và LNG cho thấy xu hướng phát triển hạ tầng cảng gắn với nhu cầu của các trung tâm công nghiệp và năng lượng. Định hướng này cũng góp phần nâng cao khả năng tiếp nhận tàu chuyên dụng và mở rộng chuỗi dịch vụ logistics.
Ở góc độ thị trường, các dự án tại Cần Giờ, Liên Chiểu và Nam Đồ Sơn được kỳ vọng tạo thêm động lực cho vận tải biển và dịch vụ cảng trong dài hạn. Tuy nhiên, hiệu quả đầu tư sẽ phụ thuộc vào tiến độ triển khai, khả năng huy động nguồn lực và sự đồng bộ của hạ tầng kết nối.
Đến năm 2030, tổng nhu cầu sử dụng đất cho hệ thống cảng biển khoảng 19.800ha, diện tích mặt nước khoảng 1.838.500ha. Nhu cầu vốn đầu tư khoảng 581.000 tỷ đồng, chủ yếu huy động từ nguồn ngoài ngân sách và các nguồn vốn hợp pháp khác.
Danh mục ưu tiên đầu tư gồm các dự án nâng cấp luồng Hải Phòng (đoạn Lạch Huyện, kênh Hà Nam), luồng sông Văn Úc - Nam Đồ Sơn, sông Chanh, Cẩm Phả, Bắc Nghi Sơn, Nam Nghi Sơn, Cửa Lò, Vũng Áng, Chân Mây, Liên Chiểu, Cửa Lở, Ba Ngòi, Vũng Tàu - Thị Vải và tuyến kè kênh Quan Chánh Bố. Với hệ thống bến cảng, quy hoạch ưu tiên các bến thuộc Lạch Huyện, Nam Đồ Sơn, Cái Mép - Thị Vải, Cần Giờ, Liên Chiểu, Phù Mỹ và Bãi Gốc.
Quy hoạch điều chỉnh hướng tới phát triển hệ thống cảng biển theo mô hình tập trung, nâng cao năng lực khai thác và đáp ứng nhu cầu vận tải trong dài hạn. Đây cũng là nền tảng để triển khai các dự án hạ tầng hàng hải trọng điểm, phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế biển và tăng cường kết nối logistics quốc gia.
