Thị trường đón kỳ vọng mới từ thoái vốn nhà nước

Bộ tiêu chí phân loại doanh nghiệp nhà nước (DNNN) giai đoạn 2026 - 2030 sắp được ban hành được kỳ vọng trở thành “mỏ neo” quan trọng cho quá trình tái cơ cấu khu vực kinh tế nhà nước, đặc biệt là hoạt động thoái vốn và cổ phần hóa doanh nghiệp trong giai đoạn tới.

Theo ông Vũ Hồng Phương, Cục trưởng Cục Phát triển DNNN (Bộ Tài chính), dự thảo Quyết định của Thủ tướng về tiêu chí phân loại DNNN và doanh nghiệp có vốn nhà nước giai đoạn 2026 - 2030 đã được trình Chính phủ xem xét. Đây sẽ là căn cứ để các cơ quan đại diện chủ sở hữu xây dựng và phê duyệt kế hoạch cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Khác với giai đoạn 2021 - 2025, Chính phủ sẽ không ban hành một đề án cơ cấu lại chung cho toàn bộ các tập đoàn, tổng công ty nhà nước. Thay vào đó, doanh nghiệp sẽ chủ động xây dựng chiến lược phát triển và kế hoạch cơ cấu vốn theo quy định của Luật số 68/2025/QH15 cùng các nghị định hướng dẫn liên quan.

Theo giới chuyên gia, thị trường hiện tồn tại hai nhóm doanh nghiệp: nhóm F1 là các doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ trực tiếp hoặc chi phối; nhóm F2 là các doanh nghiệp có vốn góp từ F1. Một trong những điểm được thị trường quan tâm là tỷ lệ sở hữu vốn nhà nước tại các doanh nghiệp F2 sẽ tiếp tục phụ thuộc vào bộ tiêu chí phân loại DNNN sắp được ban hành.

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp có vốn nhà nước lớn như Petrolimex, BSR hay GAS đang trong tình trạng tỷ lệ sở hữu nhà nước quá cao, khiến lượng cổ phiếu tự do lưu hành (free-float) hạn chế và ảnh hưởng đến tính hấp dẫn trên thị trường chứng khoán.

Sau khi Nghị quyết 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước được ban hành, giới đầu tư kỳ vọng quá trình cơ cấu lại DNNN sẽ được thúc đẩy mạnh hơn, mở ra làn sóng thoái vốn và cổ phần hóa mới. Định hướng này tiếp tục được nhấn mạnh tại Kết luận số 18-KL/TW với yêu cầu đổi mới quản trị DNNN theo chuẩn mực quốc tế, nâng cao hiệu quả hoạt động và đẩy mạnh thoái vốn nhà nước một cách minh bạch, hiệu quả.

Đáng chú ý, lãnh đạo Petrovietnam gần đây đã đề cập kế hoạch tiếp tục giảm tỷ lệ sở hữu tại BSR và GAS. Đây đều là những doanh nghiệp đầu ngành, có quy mô vốn hóa lớn và giữ vai trò quan trọng trong chuỗi năng lượng quốc gia.

Theo giới phân tích, việc giảm tỷ lệ sở hữu nhà nước không chỉ mang ý nghĩa tài chính mà còn giúp doanh nghiệp cải thiện quản trị, tăng tính linh hoạt trong đầu tư và mở rộng hợp tác chiến lược trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu diễn ra mạnh mẽ. Với GAS, nhu cầu vốn cho các dự án LNG và hạ tầng năng lượng mới được đánh giá là rất lớn.

Trong khi đó, Petrolimex cũng đang từng bước mở rộng sang lĩnh vực năng lượng xanh thông qua việc tham gia thành lập Công ty cổ phần Hạ tầng Năng lượng Xanh Việt Nam (VGX). Theo Chủ tịch HĐQT Phạm Văn Thanh, tập đoàn xác định chuyển dịch năng lượng là xu thế tất yếu và đang song song củng cố hoạt động cốt lõi với chuẩn bị cho mô hình kinh doanh năng lượng tương lai.

Giới đầu tư đánh giá, nếu quá trình thoái vốn được đẩy mạnh, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ có thêm nhiều “hàng hóa” chất lượng cao. Ông Trần Thanh Tân, Phó chủ tịch Công ty Quản lý Quỹ Đầu tư Dragon Capital Việt Nam (DCVFM), cho rằng dòng vốn nội địa hiện đang đóng vai trò ngày càng quan trọng và có khả năng dẫn dắt thị trường trong dài hạn.

Ở góc nhìn quốc tế, ông Johan Nyvene, Thành viên HĐQT DCVFM nhận định, khi Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp từ tháng 9/2026, dòng vốn từ các quỹ đầu tư toàn cầu sẽ có xu hướng gia tăng đáng kể trong vài năm tới.

Theo bà Vũ Thị Chân Phương, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, để tận dụng cơ hội nâng hạng, thị trường cần tiếp tục cải thiện chất lượng doanh nghiệp niêm yết, nâng cao minh bạch và gia tăng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng.

Trong bối cảnh đó, nhóm DNNN niêm yết được xem là lực lượng trọng tâm nhờ quy mô vốn hóa lớn và khả năng thu hút mạnh dòng vốn trong và ngoài nước. Việc đẩy mạnh công bố thông tin, cải thiện quản trị doanh nghiệp và tăng free-float sẽ đóng vai trò quan trọng trong quá trình nâng tầm thị trường chứng khoán Việt Nam.