Thuế GTGT và thuế thu nhập cá nhân: Thay đổi cho hộ kinh doanh nhỏ có thể làm tăng nghĩa vụ thuế lên tới 50 triệu đồng

Theo quy định hiện hành, ngưỡng 500 triệu đồng được miễn thuế áp dụng cho cả thuế thu nhập cá nhân (TNCN) và thuế giá trị gia tăng (GTGT). Tuy nhiên, khi doanh thu vượt ngưỡng, cách tính của hai sắc thuế khác nhau, tạo ra chênh lệch đáng kể về nghĩa vụ thuế và có thể phát sinh lo ngại về hành vi né tránh.

Quy định hiện hành: Miễn theo ngưỡng nhưng tính khác nhau khi vượt ngưỡng

Trường hợp doanh thu đạt 510 triệu đồng, hộ kinh doanh chỉ phải nộp TNCN trên phần vượt 10 triệu đồng. Trong khi đó, GTGT lại được tính trên toàn bộ 510 triệu đồng.

Chính sự khác biệt này khiến nhiều hộ kinh doanh lo ngại rằng chỉ cần vượt ngưỡng một mức nhỏ cũng có thể làm tăng số thuế phải nộp.

Dự kiến từ năm 2026: Bỏ ngưỡng doanh thu, chỉ còn GTGT và TNCN

Theo định hướng được nêu trong nội dung, từ năm 2026, sau khi bỏ ngưỡng tính thuế, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh sẽ chỉ phải nộp hai loại thuế là GTGT và TNCN.

Đồng thời, Quốc hội quyết định bỏ ngưỡng doanh thu 500 triệu đồng/năm đối với hộ kinh doanh, và Chính phủ được giao điều chỉnh ngưỡng này. Dự kiến mức doanh thu không phải nộp thuế có thể tăng lên 1 tỷ đồng mỗi năm.

Lý giải nguyên nhân: Bản chất khác nhau giữa thuế GTGT và thuế TNCN

Trong chương trình “Nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế: Làm thế nào để vừa công bằng, vừa tránh thất thu?” trên VTV, ông Trương Huỳnh Thắng, Phó Cục trưởng Cục Quản lý giám sát chính sách thuế phí và lệ phí (Bộ Tài chính), cho rằng sự khác nhau trong cách tính xuất phát từ bản chất từng loại thuế.

• Thuế GTGT là thuế gián thu, được cấu thành trong giá hàng hóa; người tiêu dùng cuối cùng là người gánh chịu thuế. Hộ kinh doanh và doanh nghiệp đóng vai trò thu hộ qua các khâu trung gian. Vì vậy, việc tính GTGT chỉ trên phần vượt ngưỡng được cho là không phù hợp với bản chất của loại thuế này và có thể ảnh hưởng đến các bước tiếp theo trong chuỗi giao dịch.
• Thuế TNCN là thuế trực thu, đánh vào thu nhập thực nhận của người nộp thuế. Do đó, việc áp dụng ngưỡng và tính thuế trên phần vượt được xem là phù hợp, thể hiện chính sách hỗ trợ đối với hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ.

Quan điểm cần cân nhắc: Chênh lệch quanh ngưỡng có thể tạo động cơ né tránh

Bên cạnh đó, bà Lê Thị Duyên Hải, Phó Chủ tịch Hội tư vấn thuế Việt Nam, cho rằng cần cân nhắc đồng bộ cách tính GTGT và TNCN do thực tế có sự chênh lệch đáng kể quanh ngưỡng.

Cụ thể, một hộ kinh doanh có doanh thu 999 triệu đồng được miễn thuế cho cả hai loại. Trong khi đó, nếu doanh thu đạt khoảng 1,05 tỷ đồng, hộ có thể phải nộp GTGT trên toàn bộ doanh thu, tương đương khoảng 10–50 triệu đồng tùy ngành nghề và mức thuế suất. Đây được nhận định là khoản không nhỏ đối với hộ kinh doanh quy mô nhỏ.

Theo bà Hải, chênh lệch này tạo cảm giác “vượt ngưỡng là mất lợi”, khiến một số hộ có xu hướng giữ doanh thu dưới 1 tỷ đồng hoặc tách doanh thu để giảm nghĩa vụ thuế. Bà cũng nêu rằng điều này tiềm ẩn nguy cơ lách luật, trốn thuế.

Tác động và kiến nghị: Cân bằng giữa nguyên tắc thuế và thực tiễn kinh doanh

Vì vậy, bà Hải cho rằng ngoài việc tôn trọng bản chất của GTGT, chính sách cần xem xét lợi ích hợp pháp của hộ kinh doanh. Mục tiêu là hướng tới sự tuân thủ vừa đảm bảo, vừa hạn chế động cơ chia tách để trốn thuế.

Theo nội dung được dẫn, vấn đề này nên tiếp tục được nghiên cứu trong thời gian tới để tìm ra phương án cân bằng hơn giữa nguyên tắc thuế và thực tiễn kinh doanh.