Tòa án Nhân dân Trung cấp Hàng Châu ra phán quyết chống sa thải người lao động để thay thế bằng AI, yêu cầu đào tạo lại để chuyển sang các vị trí có giá trị cao hơn

Tòa án Nhân dân Trung cấp Hàng Châu (Trung Quốc) vừa ra phán quyết rằng doanh nghiệp không được sa thải người lao động để thay thế bằng AI nhằm tiết kiệm chi phí. Quyết định được đưa ra trong vụ kiện liên quan đến một nhân sự công nghệ cấp cao, ông Chu, người cho rằng công ty tìm cách giáng chức và chấm dứt hợp đồng sau khi triển khai hệ thống AI.

Diễn biến vụ việc

Theo hồ sơ vụ án, ông Chu gia nhập công ty từ tháng 11/2022 với vị trí kiểm duyệt chất lượng nội dung. Mức lương của ông là 25.000 Nhân dân tệ mỗi tháng (khoảng 3.640 USD). Công việc của ông bao gồm đánh giá các phản hồi do AI tạo ra trong quá trình tương tác với người dùng, kiểm tra độ chính xác, đồng thời lọc bỏ các nội dung vi phạm hoặc có nguy cơ ảnh hưởng quyền riêng tư.

Khi công ty triển khai hệ thống AI để tự động hóa quy trình, ông Chu được đề nghị chuyển sang vị trí khác với mức lương 15.000 Nhân dân tệ mỗi tháng (khoảng 2.180 USD). Ông từ chối đề nghị này, sau đó công ty đơn phương chấm dứt hợp đồng.

Lập luận pháp lý và phán quyết của tòa

Tòa án cho biết việc triển khai AI không đủ để cấu thành một “sự thay đổi lớn trong hoàn cảnh khách quan” — căn cứ pháp lý cho phép chấm dứt hợp đồng theo Luật Hợp đồng Lao động Trung Quốc.

Hội đồng Thẩm phán đặc biệt cũng bác bỏ quan điểm của công ty rằng việc áp dụng AI là một sự thay đổi lớn trong hoàn cảnh khách quan. Tòa đồng thời nhấn mạnh vị trí mới có mức lương thấp hơn đáng kể so với công việc ban đầu, do đó không thể xem là một sự điều chuyển hợp lý.

Trên cơ sở đó, tòa kết luận việc sa thải là bất hợp pháp và yêu cầu công ty bồi thường.

Tác động và thông điệp từ phán quyết

Tòa nhấn mạnh rằng doanh nghiệp có quyền đổi mới và nâng cấp công nghệ, nhưng vẫn phải cân nhắc quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động. Theo tòa, thay vì cắt giảm nhân sự, doanh nghiệp cần ưu tiên đào tạo lại và tạo điều kiện để người lao động chuyển sang các vị trí có giá trị cao hơn, đòi hỏi sự tham gia của con người nhiều hơn.

Bối cảnh toàn cầu về sa thải liên quan AI

Phán quyết của Tòa án Hàng Châu diễn ra trong bối cảnh làn sóng sa thải và tái cấu trúc dưới tác động của AI đang gây tranh cãi trên phạm vi toàn cầu. Nhiều doanh nghiệp đẩy mạnh tự động hóa các công việc như chăm sóc khách hàng, lập trình, gán nhãn dữ liệu và kiểm duyệt nội dung.

Các tập đoàn công nghệ cũng liên tục đầu tư vào hệ thống AI tạo sinh nhằm cắt giảm chi phí vận hành và giảm sự phụ thuộc vào lao động con người. Đầu năm 2026, một số báo cáo cho biết gần 80.000 nhân sự công nghệ tại Mỹ đã mất việc kể từ đầu năm, khi AI ngày càng được viện dẫn như một lý do cho các quyết định cắt giảm. Trường hợp của Meta cũng được nhắc đến khi công ty sa thải khoảng 8.000 nhân viên; CEO Mark Zuckerberg cho rằng việc cắt giảm không liên quan trực tiếp đến tái cấu trúc theo mô hình “AI-native” hay phát triển các tác nhân AI, nhưng chiến lược đầu tư vào AI vẫn được cho là có tác động đến cấu trúc tài chính và nguồn lực nhân sự.

Nhận định

Trong bối cảnh đó, phán quyết của Tòa án Nhân dân Trung cấp Hàng Châu được xem là một tín hiệu nhằm cân bằng giữa tốc độ triển khai AI và nhu cầu duy trì ổn định thị trường lao động. Theo ông Wang Tianyu, nhà nghiên cứu thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Trung Quốc, tiến bộ công nghệ có thể là xu thế không thể đảo ngược, nhưng không thể tồn tại ngoài khuôn khổ pháp luật.