TP HCM mở cuộc tái thiết không gian xanh tại khu vực nội đô

Sau nhiều năm ưu tiên khai thác quỹ đất trung tâm cho các dự án bất động sản và công trình thương mại, TP.HCM đang cho thấy sự thay đổi trong tư duy quy hoạch khi dành ngày càng nhiều khu đất có giá trị cao để phát triển công viên, không gian xanh và các tiện ích phục vụ cộng đồng. Động thái này được kỳ vọng góp phần cải thiện chất lượng sống trong bối cảnh đô thị đang đối mặt áp lực lớn về dân số và hạ tầng.

Một trong những minh chứng rõ nét nhất cho xu hướng này là quyết định chuyển đổi khu vực cảng Nhà Rồng - Khánh Hội thành công viên và không gian công cộng ven sông thay vì tiếp tục phát triển dự án bất động sản quy mô lớn như kế hoạch trước đây.

Ngày 29/4, TP.HCM đã khởi công dự án cải tạo, chỉnh trang khu vực Bảo tàng Hồ Chí Minh - chi nhánh TP.HCM tại cảng Nhà Rồng - Khánh Hội, đồng thời triển khai mở rộng tuyến đường Nguyễn Tất Thành dài hơn 2 km.

Trước đó, khu đất ven sông rộng gần 40 ha này từng được định hướng phát triển thành khu phức hợp Nhà Rồng - Khánh Hội với hơn 3.000 căn hộ cùng trung tâm thương mại và các công trình dịch vụ. Với vị trí chỉ cách phố đi bộ Nguyễn Huệ và bến Bạch Đằng vài trăm mét, đây được xem là một trong những quỹ đất có giá trị thương mại cao nhất khu vực trung tâm.

Tuy nhiên, thành phố đã lựa chọn hướng đi khác, ưu tiên lợi ích cộng đồng và nhu cầu về không gian xanh. Quyết định này được đánh giá có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh khu vực trung tâm đang thiếu hụt nghiêm trọng diện tích cây xanh công cộng.

Theo thống kê, phường Xóm Chiếu hiện có gần 58.000 dân nhưng tổng diện tích cây xanh chỉ khoảng 29.250 m², tương đương bình quân khoảng 0,51 m²/người.

Bà Trần Thị Thanh Thảo, Chủ tịch UBND phường Xóm Chiếu, cho biết phần lớn diện tích cây xanh hiện hữu phân tán trong các khu dân cư và chưa đáp ứng được nhu cầu sinh hoạt cộng đồng. Việc hình thành công viên tại khu vực Nhà Rồng - Khánh Hội phù hợp với định hướng tăng cường không gian công cộng tại khu vực lõi đô thị.

Bên cạnh việc bổ sung mảng xanh, dự án mở rộng đường Nguyễn Tất Thành cũng được kỳ vọng góp phần giảm áp lực giao thông trên tuyến kết nối khu Nam với trung tâm thành phố, vốn thường xuyên trong tình trạng quá tải.

Không chỉ khu vực Nhà Rồng - Khánh Hội, TP.HCM thời gian gần đây đã triển khai nhiều phương án chuyển đổi công năng đối với các khu đất công có vị trí trung tâm.

Khu đất số 1 Lý Thái Tổ rộng 4,3 ha sau nhiều năm bỏ trống đã được đưa vào sử dụng làm công viên và không gian tưởng niệm các nạn nhân Covid-19. Một số khu đất khác như 8 Võ Văn Tần, 135 Nguyễn Huệ, 2-4-6 Hai Bà Trưng hay 8-12 Lê Duẩn cũng được tháo dỡ rào chắn để hình thành các không gian công cộng tạm thời phục vụ người dân.

Theo Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang, trong quá trình kiểm kê khoảng 20.000 tài sản công trên địa bàn, thành phố xác định ưu tiên quỹ đất cho giáo dục, y tế và mảng xanh. Dù phải đánh đổi một phần cơ hội phát triển thương mại hoặc nhà ở, đây là lựa chọn cần thiết nhằm nâng cao chất lượng sống đô thị.

Xu hướng này cũng được nhiều địa phương hưởng ứng. Tại phường Tân Sơn Nhất, nơi có khoảng 71.000 dân trên diện tích hơn 320 ha, chỉ tiêu cây xanh công cộng hiện chỉ đạt khoảng 0,56 m²/người.

Ông Lê Hoàng Hà, Bí thư Đảng ủy phường Tân Sơn Nhất, cho biết để đạt mục tiêu tối thiểu 1 m² cây xanh/người vào năm 2030, địa phương cần bổ sung khoảng 2,34 ha diện tích cây xanh công cộng.

Từ thực tế đó, nhiều khu đất từng được quy hoạch phát triển nhà ở hoặc chung cư cao tầng trên các tuyến Tự Cường, Long Hưng, Phú Hòa và dọc tuyến Hoàng Sa đang được xem xét chuyển đổi thành công viên và không gian xanh.

“Người dân hiện thiếu công viên hơn là thiếu chung cư”, ông Hà nhận định.

Theo ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA), việc chuyển một phần quỹ đất có giá trị thương mại cao sang phục vụ cộng đồng là hướng đi phù hợp trong bối cảnh khu vực nội đô đang thiếu nghiêm trọng không gian công cộng.

Tuy nhiên, ông cho rằng đây nên là giải pháp có chọn lọc thay vì áp dụng cứng nhắc. Một số khu đất trung tâm vẫn có thể phát triển các công trình quy mô lớn nếu đáp ứng các tiêu chuẩn cao về quy hoạch, kiến trúc và hiệu quả kinh tế - xã hội.

“Không phải đóng cửa với nhà đầu tư mà là lựa chọn những dự án thực sự xứng đáng với vị trí đặc biệt của khu vực trung tâm”, ông Châu nhận định.

Các chuyên gia quy hoạch cũng cho rằng việc mở rộng không gian xanh sẽ khó đạt hiệu quả lâu dài nếu không đi kèm chiến lược tái cấu trúc không gian đô thị.

KTS Ngô Viết Nam Sơn nhận định áp lực lên khu vực trung tâm sẽ tiếp tục gia tăng nếu việc làm, dịch vụ, giáo dục, y tế và nhà ở vẫn tập trung quá mức tại khu vực lõi. Theo ông, thành phố cần hình thành các cực phát triển mới đủ sức thu hút người dân và doanh nghiệp dịch chuyển ra ngoài trung tâm.

Theo ThS Đoàn Hồng Đức, Ban Phát triển Hạ tầng, Đại học Giao thông Vận tải TP.HCM, nhiều đô thị thành công trên thế giới không lựa chọn giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển không gian xanh mà tìm cách dung hòa cả hai mục tiêu.

Ông dẫn ví dụ Singapore đã phát triển các trung tâm đô thị mới như Tampines, Jurong và Punggol để giảm áp lực cho khu vực trung tâm, đồng thời duy trì được quỹ đất lớn dành cho công viên, mặt nước và các không gian công cộng.

Tương tự, Bangkok những năm gần đây cũng chuyển đổi nhiều khu công nghiệp cũ và đất công ven sông thành công viên đô thị nhằm cải thiện chất lượng sống và tăng khả năng chống ngập cho thành phố.

Theo các chuyên gia, điểm cốt lõi không nằm ở việc xây thêm bao nhiêu công viên mà là xem không gian công cộng như một loại hạ tầng thiết yếu cần được tích hợp ngay từ giai đoạn đầu của quá trình quy hoạch.

Trong nhiều năm, TP.HCM ưu tiên tối đa hóa diện tích xây dựng và gia tăng mật độ dân số tại khu vực trung tâm. Khi hệ thống giao thông công cộng chưa phát triển tương xứng, áp lực lên hạ tầng giao thông, trường học, bệnh viện và không gian sinh hoạt cộng đồng ngày càng gia tăng.

Việc chuyển đổi các khu đất vàng thành công viên cho thấy sự thay đổi đáng kể trong tư duy phát triển đô thị của thành phố. Tuy nhiên, để mở rộng bền vững các không gian xanh trong tương lai, TP.HCM cần đồng thời thúc đẩy các cực tăng trưởng mới, phân bổ lại dân cư và hoạt động kinh tế ra ngoài khu vực lõi. Đây được xem là điều kiện quan trọng để vừa duy trì động lực phát triển kinh tế, vừa nâng cao chất lượng sống cho người dân trong dài hạn.