VCCI nêu các nút thắt thể chế cần ưu tiên tháo gỡ để đạt tăng trưởng hai chữ số

VCCI nêu ra một loạt nút thắt thể chế cần được ưu tiên tháo gỡ để đạt tăng trưởng hai chữ số. Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết doanh nghiệp không cần thêm nhiều luật mới; họ cần các luật rõ ràng, ổn định và được thực thi thống nhất, dự đoán được. Mục tiêu đạt tốc độ tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026-2030 là một tham vọng lớn, đòi hỏi nền kinh tế có động lực tăng trưởng mạnh. Tuy nhiên, trong văn bản 'Góp ý Đề xuất cải thiện thể chế và khung pháp lý nhằm đạt mục tiêu tăng trưởng hai chữ số' gửi cho Bộ Tư pháp, chìa khóa để hiện thực hóa tham vọng này không nằm ở việc ban hành thêm nhiều quy định, mà ở chất lượng, tính ổn định và hiệu quả thực thi của hệ thống pháp luật hiện hành. Thời gian chuyển tiếp cho các thay đổi pháp luật nên từ 12-24 tháng. Nội dung văn bản của VCCI nhấn mạnh thông điệp cốt lõi: doanh nghiệp không cần thêm nhiều luật mới; cần các luật rõ ràng, ổn định, được thực thi thống nhất và dự đoán được. Để đạt được mục tiêu tăng trưởng đột phá, VCCI đề xuất một loạt cải cách mang tính hành động cao, tập trung vào các trụ cột chính. Thứ nhất, giải quyết tình trạng chồng chéo và mâu thuẫn giữa các luật từ góc độ thực tiễn kinh doanh. Hiện nay, một doanh nghiệp sản xuất công nghiệp phải tuân thủ đồng thời hàng chục luật. Vấn đề không ở từng luật riêng lẻ mà ở giao điểm giữa các luật, nơi phát sinh mâu thuẫn và chồng chéo, gây chi phí lớn cho doanh nghiệp. Ví dụ, để triển khai một dự án đầu tư, doanh nghiệp phải tuân thủ các quy định của Luật Đầu tư, Luật Đất đai, Luật Xây dựng, Luật Bảo vệ môi trường và các luật thuế. Nhiều thủ tục này phụ thuộc lẫn nhau, tạo thành vòng lặp thủ tục khiến doanh nghiệp không biết bắt đầu từ đâu. VCCI đề nghị Bộ Tư pháp chủ trì rà soát toàn bộ hệ thống pháp luật theo chuỗi hoạt động kinh doanh (từ thành lập, đầu tư, xây dựng, sản xuất, xuất nhập khẩu đến giải thể) thay vì rà soát theo từng luật riêng lẻ. 'Chỉ khi đặt mình vào vị trí của người tuân thủ, cơ quan quản lý mới nhận diện được các điểm nghẽn và chồng chéo mà doanh nghiệp đang gánh chịu hàng ngày,' VCCI nhấn mạnh. Thứ hai, bảo đảm tính ổn định và dự đoán được của pháp luật kinh doanh. VCCI đề nghị thời gian chuyển tiếp tối thiểu từ 12 đến 24 tháng đối với các thay đổi pháp luật ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh, trừ trường hợp khẩn cấp. Với các dự án đầu tư lớn, dài hạn, cần áp dụng điều khoản ổn định đầu tư và cam kết không hồi tố các thay đổi về thuế hoặc ưu đãi đầu tư trong một thời gian nhất định. Thứ ba, chuyển thực chất từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Mặc dù chủ trương chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm đã được nêu từ nhiều năm, nhưng trên thực tế nhiều ngành vẫn duy trì cơ chế 'xin cho' dưới nhiều hình thức như giấy phép con, chứng nhận điều kiện, ý kiến chấp thuận hay văn bản xác nhận. 'Tên gọi có thể đổi, nhưng bản chất tiền kiểm vẫn còn. Khi chuyển sang hậu kiểm, năng lực thanh tra chưa theo kịp, dẫn đến tình trạng buông lỏng hoặc thanh tra chồng chéo, gây phiền hà cho doanh nghiệp,' VCCI nêu. Do đó, VCCI đề nghị rà soát toàn diện tất cả các loại giấy phép, điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính còn tồn tại, đánh giá xem mỗi loại có thực sự cần thiết hay có thể thay thế bằng hậu kiểm, và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp là bao nhiêu. Cơ quan này đề nghị áp dụng nguyên tắc 'one-in, one-out'—mỗi điều kiện kinh doanh mới phải đi kèm với việc bỏ đi ít nhất một điều kiện cũ tương đương về gánh nặng tuân thủ. Song song đó, xây dựng năng lực hậu kiểm dựa trên rủi ro, tập trung thanh tra vào lĩnh vực và doanh nghiệp có rủi ro cao thay vì thanh tra đại trà, đồng thời ứng dụng công nghệ dữ liệu lớn và AI để hỗ trợ phân loại rủi ro. Thành lập tòa chuyên trách thương mại tại Hà Nội hoặc TP. Hồ Chí Minh. Thứ tư, cải cách thực chất cơ chế giải quyết tranh chấp thương mại. Hiện nay, hệ thống tòa án Việt Nam có thời gian giải quyết tranh chấp kéo dài, năng lực xét xử các vụ việc phức tạp còn hạn chế và thi hành án dân sự chưa hiệu quả. Đặc biệt, thủ tục phá sản hầu như không được vận hành trên thực tế (năm 2025 chỉ có 244 vụ phá sản được giải quyết). Khi doanh nghiệp thất bại, nó không thể rút lui khỏi thị trường một cách có trật tự, nguồn lực bị giam trong các hoạt động kém hiệu quả, ảnh hưởng đến động lực tăng trưởng chung. Vì vậy, VCCI đề nghị mục tiêu cụ thể rút ngắn thời gian giải quyết tranh chấp thương mại xuống mức trung bình ASEAN-4 (Singapore, Malaysia, Thái Lan, Indonesia) trước năm 2030. Cùng với đó, đề nghị nghiên cứu thành lập tòa chuyên trách thương mại tại các trung tâm kinh tế lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng và Hải Phòng với thẩm phán được đào tạo chuyên sâu về thương mại, tài chính và sở hữu trí tuệ. Bên cạnh đó, tăng cường trọng tài thương mại và hòa giải thương mại, đặc biệt quan trọng trong bối cảnh xây dựng một trung tâm tài chính quốc tế; đồng thời, cơ chế phá sản cần được cải cách thực chất để đơn giản hóa thủ tục và rút ngắn thời gian. Địa phương không được ban hành quy định tạo rào cản. Ngoài ra, doanh nghiệp hoạt động ở nhiều tỉnh thành gặp tình trạng mỗi địa phương hiểu và áp dụng khác nhau một quy định pháp luật tương tự, đặc biệt trong các lĩnh vực đất đai, xây dựng, môi trường, thuế, phòng cháy chữa cháy. 'Điều này tạo chi phí tuân thủ rất lớn và gây bất bình đẳng giữa các doanh nghiệp hoạt động ở các địa phương khác nhau, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ phân mảnh thị trường nội địa,' văn bản nêu rõ. Do đó, VCCI đề nghị bổ sung nguyên tắc 'thống nhất thị trường quốc gia': chính quyền địa phương không được ban hành quy định tạo rào cản lưu thông hàng hóa, dịch vụ, lao động, vốn giữa các địa phương. Bộ Tư pháp cần tăng cường kiểm tra rà soát văn bản quy phạm pháp luật của địa phương ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh, với thẩm quyền kiến nghị đình chỉ hoặc bãi bỏ nhanh các quy định trái luật hoặc gây cản trở hoạt động kinh doanh. Đồng thời, VCCI đề nghị xây dựng cơ sở dữ liệu công khai về cách áp dụng pháp luật của từng địa phương trong các lĩnh vực trọng yếu để doanh nghiệp có thể tra cứu và so sánh."