Giá xăng dầu liên tiếp giảm xuống tháng 11, giá bán lẻ điện bình quân cũng giảm 2% từ ngày 1/11. Dù vậy, nhiều mặt hàng thiết yếu và vận tải vẫn duy trì mức giá cũ, cho thấy tác động từ việc giảm chi phí đầu vào chưa thực sự lan tỏa đến thị trường bán lẻ.
Xăng dầu hạ nhiệt, giá hàng hóa chưa chuyển động
Từ đầu tháng 11, thị trường năng lượng ghi nhận nhiều đợt điều chỉnh giảm liên tiếp. Sau 4 kỳ điều hành, giá xăng E5 RON92 giảm hơn 6.600 đồng/lít so với ngày 29/10, xuống quanh 19.400 đồng/lít. Xăng E10 RON95-III cũng giảm gần 5.900 đồng/lít, còn khoảng 19.840 đồng/lít. Cùng với đó, giá bán lẻ điện bình quân giảm 2% từ ngày 1/11, xuống hơn 2.159 đồng/kWh, chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng.
Diễn biến này được kỳ vọng giúp giảm chi phí vận chuyển, sản xuất và kinh doanh, qua đó tạo dư địa điều chỉnh giá hàng hóa, dịch vụ. Tuy nhiên, khảo sát tại các chợ dân sinh, hàng quán và điểm kinh doanh vận tải cho thấy mặt bằng giá chưa có sự thay đổi tương ứng.
Tại Hà Nội, theo ghi nhận của báo chí nhiều quán phở ở khu vực Hoàn Kiếm và Ba Đình vẫn duy trì giá bán từ 40.000-60.000 đồng/bát. Ở một số thương hiệu phở gia truyền tại khu vực phố cổ, giá mỗi bát dao động 60.000-85.000 đồng. Mức giá này chưa được điều chỉnh giảm dù chi phí xăng dầu đã hạ đáng kể so với giai đoạn trước.
Một số chủ quán cho biết giá thịt, bánh phở, rau thơm và các nguyên liệu đầu vào vẫn ở mức cao. Bên cạnh đó, tiền thuê mặt bằng, nhân công và các chi phí vận hành khác chưa giảm, khiến việc hạ giá bán trở nên khó khăn. Có chủ quán cũng cho rằng khách hàng đã quen với mức giá mới sau những lần điều chỉnh trước đó, trong khi việc tăng giảm giá thường xuyên có thể ảnh hưởng đến tâm lý thực khách.
Tình trạng tương tự cũng được ghi nhận tại TP.HCM. Một số hàng ăn đã tăng giá mỗi suất từ 25.000 đồng lên 30.000-35.000 đồng trong giai đoạn chi phí đầu vào tăng và đến nay vẫn giữ mức giá này. Trong khi đó, giá rau củ tại một số chợ có mặt hàng còn tăng do yếu tố thời tiết và nguồn cung, thay vì giảm theo diễn biến của giá nhiên liệu.

Theo khảo sát, rau răm tăng từ 13.000 lên 15.000 đồng/kg, rau đắng tăng từ 10.000 lên 12.000 đồng/kg. Biến động giá một số loại rau gia vị cho thấy nguồn cung và yếu tố thời tiết vẫn tác động trực tiếp đến giá thực phẩm, bên cạnh chi phí vận chuyển.
Ở lĩnh vực vận tải, giá vé cũng chưa đồng loạt điều chỉnh. Tuyến xe khách Châu Đốc - TP.HCM hiện có giá vé khoảng 230.000-250.000 đồng, cao hơn mức 190.000-220.000 đồng trước đó. Tại các bến xe Miền Đông cũ và bến xe Miền Tây, ghi nhận ngày 16/11 cho thấy phần lớn nhà xe chưa thông báo giảm giá vé. Một số đơn vị đã điều chỉnh nhưng mức giá sau giảm vẫn cao hơn so với thời điểm tháng 6.
Đơn cử, một nhà xe khai thác tuyến TP.HCM - Krông Bông (Đắk Lắk) đã giảm giá vé 15,56%. Tuy nhiên, mức vé sau điều chỉnh vẫn chưa trở lại mặt bằng hồi tháng 6. Trong khi đó, giá dầu diesel vẫn ở mức 26.822 đồng/lít, cũng là một yếu tố cần tính đến khi đánh giá chi phí của các đơn vị vận tải.
Những diễn biến trên cho thấy giá bán lẻ không thay đổi đồng loạt ngay sau mỗi đợt giảm giá nhiên liệu. Ở từng nhóm hàng hóa, dịch vụ, mức độ điều chỉnh còn phụ thuộc vào cơ cấu chi phí, giá nguyên liệu đầu vào và thời điểm doanh nghiệp, hộ kinh doanh nhập hàng hoặc ký hợp đồng cung ứng.
Sức ép kéo giảm mặt bằng giá hàng hóa
Theo các chuyên gia, xăng dầu và điện chỉ là một phần trong tổng chi phí cấu thành giá bán. Mức tiết giảm thực tế còn tùy thuộc tỷ trọng năng lượng trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của từng ngành. Vì vậy, giá nhiên liệu giảm không đồng nghĩa giá hàng hóa, dịch vụ phải giảm theo cùng tỷ lệ.
PGS.TS. Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế, phân tích chi phí vận tải thường chiếm khoảng 10-15% giá thành một số mặt hàng như rau, thịt. Do đó, nếu giá xăng giảm 10%, mức giảm trong giá thành các mặt hàng này chỉ vào khoảng 1-2%, trong điều kiện những yếu tố khác không thay đổi. Tác động thực tế còn có thể chậm hơn do hàng hóa phải đi qua nhiều khâu phân phối trước khi đến tay người tiêu dùng.
Ngoài ra, doanh nghiệp và hộ kinh doanh có thể vẫn đang sử dụng lượng nguyên liệu, hàng tồn kho được nhập ở thời điểm giá cao hoặc thực hiện các hợp đồng cung ứng đã ký trước đó. Những khoản chi phí như tiền thuê mặt bằng, nhân công, bao bì, bảo quản và vận chuyển cũng không nhất thiết giảm cùng lúc với giá xăng dầu, điện.
Ở nhóm dịch vụ ăn uống, chi phí nguyên liệu tiếp tục là áp lực đáng kể. Một số chủ chuỗi nhà hàng tại TP.HCM cho biết giá nguyên liệu, rau thơm và bao bì từ nhà cung cấp có xu hướng tăng vào giai đoạn cuối năm khi nhu cầu tiêu thụ đi lên. Điều này khiến phần chi phí tiết kiệm được từ nhiên liệu và điện chưa đủ tạo ra dư địa rõ rệt để giảm giá bán.
Bên cạnh yếu tố chi phí, sức mua và mức độ cạnh tranh cũng ảnh hưởng đến quyết định điều chỉnh giá. Theo TS Huỳnh Thanh Điền, giảng viên Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, giá bán chịu tác động đồng thời từ chi phí và quan hệ cung cầu. Khi hàng hóa, dịch vụ vẫn tiêu thụ tốt ở mức giá hiện tại, người bán chưa có nhiều áp lực phải giảm giá. Phần chi phí tiết kiệm được có thể được sử dụng để cải thiện lợi nhuận hoặc bù đắp những khoản tăng trước đó.
“Bản chất của giá cả tùy thuộc vào độ co giãn của cầu theo giá. Những mặt hàng khó giảm giá thường là hàng thiết yếu. Đã thiết yếu thì bán cao hay thấp vẫn có một lượng người mua nhất định. Nếu không chịu áp lực nào, người bán sẽ không giảm, vì giữ giá hay tăng giá vẫn có người mua”, ông Điền phân tích.
PGS.TS. Ngô Trí Long cũng lưu ý đặc thù của các thị trường như chợ dân sinh và dịch vụ ăn uống là người tiêu dùng thường lựa chọn điểm mua bán dựa trên thói quen, khoảng cách và sự thuận tiện. Khi khách hàng đã chấp nhận mặt bằng giá mới, người bán có thể ít chịu sức ép cạnh tranh về giá hơn, khiến quá trình điều chỉnh giảm diễn ra chậm.
Trong bối cảnh đó, vai trò của cạnh tranh và minh bạch giá cả trở nên quan trọng. Các hệ thống bán lẻ quy mô lớn, doanh nghiệp có khả năng kiểm soát tốt nguồn cung có thể chủ động triển khai chương trình bình ổn, khuyến mại hoặc điều chỉnh giá ở những nhóm hàng có chi phí đầu vào giảm. Những động thái này không chỉ hỗ trợ người tiêu dùng mà còn tạo sức ép để các đơn vị kinh doanh khác rà soát lại giá bán.
Về nguyên tắc, doanh nghiệp có quyền quyết định giá bán theo quy định pháp luật, không thể áp dụng một tỷ lệ giảm giá chung cho mọi mặt hàng sau khi giá xăng dầu, điện đi xuống. Tuy nhiên, các cơ quan quản lý vẫn cần theo dõi diễn biến giá đầu vào và đầu ra, tăng cường kiểm tra khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, bảo đảm việc điều chỉnh giá phù hợp với biến động chi phí thực tế.