170 tỷ USD nằm ngoài hệ thống ngân hàng: tại sao người Argentina vẫn chuộng tiền mặt

Thói quen nắm giữ USD tiền mặt của người Argentina tiếp tục là lực cản đối với nỗ lực đưa dòng tiền trở lại hệ thống ngân hàng, ngay cả khi chính phủ Tổng thống Javier Milei triển khai các chương trình khuyến khích gửi tiết kiệm bằng đồng USD. Ký ức về các cú sốc tài chính trong quá khứ, cùng với mức độ thiếu niềm tin vào thể chế, khiến nhiều người vẫn ưu tiên “giữ tiền ở nhà” như một biện pháp phòng ngừa rủi ro mất giá.

Thiếu niềm tin là nguyên nhân chính

Theo nội dung được Bloomberg phản ánh, ông Alejandro Lamas—một người từng nhiều năm bán xe cũ cho khách hàng tại Argentina—cho biết ông có thể nhận ra tiền giả chỉ sau một lần chạm tay. Kinh nghiệm này phản ánh mức độ phổ biến của giao dịch tiền mặt USD trong đời sống, đồng thời cho thấy người dân vẫn đặt nặng vai trò của USD như tài sản phòng vệ.

Trong bối cảnh đó, nỗ lực mới nhất của Tổng thống Milei nhằm khuyến khích người dân gửi tiền mặt bằng USD vào tài khoản vẫn chưa tạo được chuyển biến đáng kể. Điều này cho thấy người Argentina còn rất thiếu niềm tin vào chính phủ và hệ thống ngân hàng.

Gần 25 năm sau khủng hoảng tài chính, ký ức về việc chính phủ Argentina từng yêu cầu chuyển các khoản tiền gửi bằng USD sang đồng peso vẫn còn ám ảnh nhiều người. Đồng peso sau đó nhanh chóng sụt 75% giá trị, khiến các nỗ lực khôi phục niềm tin đến nay gần như chưa tạo được chuyển biến rõ rệt. Vì vậy, khi có tiền dư để phòng thân hoặc chuẩn bị cho khoản chi lớn, nhiều người vẫn chọn mua USD và giữ dưới dạng tiền mặt.

Giới chức Argentina ước tính hiện có khoảng 170 tỷ USD đang nằm ngoài hệ thống ngân hàng. Nếu đưa được một phần số tiền này trở lại hệ thống tài chính chính thức, Argentina có thể có thêm nguồn vốn để hỗ trợ nền kinh tế phục hồi.

Chính sách Fiscal Innocence và phản ứng thị trường

Chương trình Fiscal Innocence được thiết kế để khuyến khích người dân đưa các khoản USD đang cất giữ ngoài hệ thống ngân hàng trở lại hệ thống tài chính. Cơ chế của chương trình tập trung vào việc nới lỏng yêu cầu báo cáo và giảm nguy cơ bị cơ quan thuế kiểm tra. Cơ quan thuế Argentina từng nêu rằng các khoản tiết kiệm bằng USD “sẽ không bị yêu cầu giải trình”.

Tuy nhiên, theo dữ liệu trong bài, từ khi chương trình được triển khai vào tháng 2, lượng tiền gửi USD chỉ tăng chưa đến 1 tỷ USD. Dù vậy, trên thị trường tài chính, ông Milei nhận được phản ứng tích cực từ giới đầu tư: trái phiếu và các tài sản khác của Argentina được mua vào mạnh hơn trong bối cảnh nhà đầu tư đánh giá cao chính sách thắt chặt tài khóa.

Quy mô nắm giữ USD tiền mặt vẫn lớn

Nhu cầu nắm giữ tiền mặt bằng USD của người Argentina vẫn rất cao. Mỗi tháng, người dân nước này mua khoảng 2 tỷ USD ngoại tệ. Con số này có thể tăng lên hơn 6 tỷ USD trong các giai đoạn căng thẳng chính trị, như thời điểm diễn ra bầu cử. Giới chức ước tính khoảng 10% lượng USD được mua vào được giữ dưới dạng tiền mặt, cất tại nhà, trong két an toàn của ngân hàng hoặc chuyển ra nước ngoài.

Văn hóa giao dịch tiền mặt và kỹ năng nhận biết USD

Văn hóa tích trữ tiền mặt ở Argentina đã hình thành các cách gọi riêng. Tại nước này, các tờ 100 USD mẫu cũ được gọi là “cara chica” (mặt nhỏ) vì in chân dung Benjamin Franklin với kích thước nhỏ hơn; loạt tiền này đã ngừng phát hành khoảng 30 năm trước. Trên thị trường phi chính thức, các tờ “cara chica” thường được mua bán với mức chiết khấu nhẹ so với loại “cara grande” (mặt lớn)—cách gọi dành cho các tờ 100 USD mẫu mới có chân dung Benjamin Franklin lớn hơn.

Những giao dịch như vậy diễn ra ở nhiều nơi, từ các quầy giao dịch trong trung tâm thương mại đến các cửa hiệu nhỏ trong hẻm, trong đó có khu mua sắm Calle Florida ở Buenos Aires.

Ông Lamas cho biết các chủ cửa hàng ở Argentina có thể phát hiện USD giả rất nhanh, kể cả khi tờ tiền đã cũ và sờn. Theo ông, người ta thường kiểm tra dựa trên cảm giác khi chạm tay vào tờ tiền và miết ngón tay để kiểm tra chất giấy—một kinh nghiệm hình thành sau nhiều năm tiếp xúc với tiền mặt.

Tác động từ các cú sốc tài chính trong quá khứ

Ông Marcelo Capobianco, một chủ cửa hàng thịt tại khu ngoại ô lao động ở Buenos Aires, cho biết USD từ lâu đã là “phao cứu sinh” trong các giai đoạn căng thẳng chính trị. Ông nêu rằng khi phe đối lập bắt đầu thắng cử năm ngoái, tâm lý lo sợ lan rộng và người dân lại đổ xô mua USD. Theo ông, mỗi khi đồng nội tệ mất giá, người dân tìm đến USD; và ở khu vực của ông, gần như không ai tiết kiệm bằng đồng peso vì cho rằng làm vậy đồng nghĩa tự đặt mình vào rủi ro.

Niềm tin của người dân Argentina đối với hệ thống ngân hàng bị tổn hại nặng nề sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2001. Khi đó, chính phủ áp dụng biện pháp “corralito” nhằm hạn chế rút tiền mặt và chuyển các khoản tiền gửi bằng USD sang đồng peso. Sau đó, Argentina tiếp tục trải qua các cuộc khủng hoảng tiền tệ, lạm phát tăng vọt và biến động chính trị, qua đó củng cố thói quen giữ tiền ngoài hệ thống tài chính và mua USD để phòng ngừa rủi ro mất giá.

Trong thập kỷ qua, đồng peso đã mất 99% giá trị, theo nội dung bài viết.

Nhận định về triển vọng khôi phục niềm tin

Bộ trưởng Kinh tế Argentina Luis Caputo nhiều lần khẳng định tình hình hiện nay đã khác và kêu gọi người dân đưa tiền tiết kiệm vào hệ thống chính thức. Theo ông, đây là phương án có lợi khi đất nước có thêm nguồn lực để thúc đẩy hoạt động kinh tế, đồng thời người gửi tiết kiệm có thể nhận mức sinh lời từ số tiền đang nằm yên ở nhà. Ông cũng cho rằng nhiều người vẫn giữ tiền ở nhà và chấp nhận để tiền mất giá.

Niềm tin vào chính quyền của Tổng thống Milei được mô tả là ở mức cao nhất trong nhiều thập kỷ. Tiền gửi bằng USD trong hệ thống ngân hàng đã tăng lên gần 40 tỷ USD. Tuy nhiên, theo ông Caputo, nhiều người vẫn chần chừ vì lo ngại chính phủ có thể theo đuổi chính sách chi tiêu mạnh tay trở lại, nhất là khi cuộc bầu cử tổng thống năm 2027 đang đến gần.

Ngân hàng quốc doanh Banco Nación cũng tham gia thuyết phục người dân đưa tiền vào hệ thống ngân hàng nhưng theo cách tiếp cận nhẹ nhàng hơn. Ông Adrian Yarde Buller, nhà kinh tế trưởng tại Facimex Valores, nhận xét rằng lượng USD được đưa vào hệ thống thông qua Fiscal Innocence vẫn còn rất khiêm tốn so với quy mô tài sản mà người Argentina đang nắm giữ ngoài hệ thống tài chính. Ông cho rằng một chính sách riêng lẻ là chưa đủ để thay đổi thói quen; điều quan trọng hơn là khôi phục niềm tin vào các thể chế và quá trình này cần thời gian.

Về phía ông Lamas, ông đồng tình với thông điệp rằng gửi tiền trong ngân hàng hiện nay là an toàn và cho biết ông vẫn gửi lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh vào ngân hàng. Tuy nhiên, ông hiểu rằng với nhiều người Argentina, ký ức về các cú sốc tài chính trước đây vẫn chưa phai. Ông nhận xét rằng đã 25 năm kể từ vụ corralito nhưng nhiều người vẫn chưa quên, và có thể cần thêm nhiều năm nữa—với các chính phủ hành động đúng đắn—để người dân dần quên đi ký ức đó.