Gần một nửa người tiêu dùng toàn cầu lựa chọn các bữa ăn chế biến sẵn, trong khi tỷ lệ này tại Việt Nam đạt gần 60% người tiêu dùng mua ít nhất mỗi tuần. Xu hướng mở rộng nhu cầu tạo cơ hội tăng trưởng, đồng thời đặt ra áp lực đổi mới sản phẩm, công nghệ và năng lực sản xuất cho ngành chế biến thực phẩm Việt Nam.
Nhu cầu tiêu dùng mở rộng dư địa cho thực phẩm chế biến
Thói quen mua sắm thay đổi đang tạo thêm cơ hội cho thị trường thực phẩm chế biến sẵn. Theo Khảo sát Người tiêu dùng Việt Nam 2025 của PwC, gần 60% người tiêu dùng trong nước mua thực phẩm chế biến sẵn ít nhất một lần mỗi tuần. Dữ liệu từ Tetra Pak cũng cho thấy, gần một nửa người tiêu dùng toàn cầu chọn mua các bữa ăn chế biến sẵn.
Sự phổ biến của nhóm sản phẩm này phản ánh nhu cầu tiết kiệm thời gian, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng và giá trị dinh dưỡng.
Người tiêu dùng không còn chỉ quan tâm đến sự tiện lợi mà ngày càng chú trọng thành phần nguyên liệu, lợi ích sức khỏe và trải nghiệm trong mỗi bữa ăn. Báo cáo Xu hướng thực phẩm toàn cầu 2025 của Innova cho thấy 36% người được khảo sát xem sức khỏe cảm xúc là mục tiêu sức khỏe hàng đầu, 43% tìm kiếm trải nghiệm thưởng thức độc đáo và 65% mong muốn có thêm lựa chọn thực phẩm truyền thống tại siêu thị.
Những thay đổi này mở ra cơ hội phát triển nhiều dòng sản phẩm theo từng nhóm khách hàng. Thực phẩm giàu protein, sản phẩm kết hợp nguyên liệu thực vật hoặc các món ăn truyền thống được chế biến theo hướng tiện lợi có thể đáp ứng những nhu cầu khác nhau về dinh dưỡng và khẩu vị.
Quy mô ngành chế biến thực phẩm Việt Nam cũng cho thấy dư địa phát triển đáng kể. Theo Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), thị trường đạt khoảng 88 tỷ USD trong năm 2025, tăng 11% so với năm trước. Khảo sát doanh nghiệp quý III/2026 của Cục Thống kê ghi nhận 42,7% doanh nghiệp có sản lượng tăng và 38,1% có đơn hàng mới tăng so với quý trước.
Tuy nhiên, tăng trưởng thị trường cũng kéo theo yêu cầu cạnh tranh cao hơn. Doanh nghiệp không chỉ cần mở rộng sản lượng mà còn phải phát triển sản phẩm phù hợp với thị hiếu, bảo đảm chất lượng và kéo dài thời hạn bảo quản. Đây là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đưa sản phẩm vào hệ thống phân phối trong nước cũng như tiếp cận thị trường xuất khẩu.
Doanh nghiệp tăng đầu tư công nghệ, đẩy mạnh chế biến sâu
Trước sự thay đổi của nhu cầu tiêu dùng, đổi mới sản phẩm cần đi cùng nâng cấp công nghệ sản xuất. Với các dòng thực phẩm bảo quản ở nhiệt độ thường, doanh nghiệp phải kiểm soát chặt chẽ quy trình xử lý nhiệt, điều kiện đóng gói và chất lượng trong suốt thời hạn sử dụng. Đối với sản phẩm dinh dưỡng, việc bổ sung protein hoặc thành phần chức năng cũng đòi hỏi tính toán sự tương thích giữa nguyên liệu, công nghệ chế biến và bao bì.
Một hướng đi được các doanh nghiệp quan tâm là chuyển từ tiêu thụ nguyên liệu thô sang chế biến sâu nhằm gia tăng giá trị sản phẩm. Thực tế, nhiều mặt hàng nông sản Việt Nam có sản lượng lớn nhưng vẫn chủ yếu được bán dưới dạng nguyên liệu hoặc qua sơ chế. Điều này khiến doanh nghiệp dễ chịu ảnh hưởng khi giá đầu vào, chi phí logistics biến động hoặc thị trường xuất khẩu gặp khó khăn.
Công ty Cổ phần Đầu tư Dừa Bến Tre (BEINCO) là một ví dụ về xu hướng đầu tư nâng cao mức độ chế biến. Doanh nghiệp triển khai đồng thời hai dự án nhà máy với tổng vốn khoảng 500 tỷ đồng. Trong đó, một dự án tập trung sản xuất nước dừa, sữa dừa và nước cốt dừa bằng công nghệ UHT kết hợp đóng gói giấy tiệt trùng; dự án còn lại hướng đến sản xuất dầu dừa hữu cơ nguyên chất.
Việc phát triển các sản phẩm có mức độ chế biến cao hơn giúp doanh nghiệp đa dạng hóa danh mục hàng hóa, kéo dài thời gian bảo quản và mở rộng khả năng phân phối. Dù vậy, hiệu quả đầu tư còn phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu ổn định, khả năng tìm kiếm đầu ra và kiểm soát chi phí vận hành. Những yếu tố này đặc biệt quan trọng với doanh nghiệp vừa và nhỏ khi triển khai dây chuyền hoặc công nghệ mới.
Những rào cản này cũng được PGS.TS Hoàng Thị Lệ Hằng, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả, đề cập tại Hội thảo “Công nghệ Thông minh và Bền vững cho Ngành Thực phẩm Việt Nam”, diễn ra sáng 14/10/2026 trong khuôn khổ Triển lãm Quốc tế ProPak Hanoi 2026.
Bên cạnh công nghệ chế biến, bao bì cũng trở thành một phần trong yêu cầu nâng cấp sản phẩm, nhất là với doanh nghiệp xuất khẩu. Quy định về bao bì và chất thải bao bì (PPWR) của Liên minh châu Âu bắt đầu được áp dụng từ tháng 8/2026, đặt ra yêu cầu liên quan đến thiết kế, vật liệu, khả năng tái chế, tái sử dụng và quản lý vòng đời bao bì.
Do đó, doanh nghiệp Việt Nam cần tính đến tiêu chuẩn bao bì ngay từ khâu phát triển sản phẩm, thay vì chỉ xem đây là công đoạn bảo quản và nhận diện thương hiệu. Việc điều chỉnh vật liệu, đầu tư thiết bị và hoàn thiện hồ sơ tuân thủ có thể làm tăng yêu cầu về vốn và chuyên môn, nhất là đối với các đơn vị có quy mô nhỏ.
Trong bối cảnh thị trường tiếp tục mở rộng, năng lực cạnh tranh của ngành chế biến thực phẩm không chỉ phụ thuộc vào sản lượng mà còn nằm ở khả năng phát triển sản phẩm phù hợp, tận dụng hiệu quả nguồn nguyên liệu và đáp ứng tiêu chuẩn của từng thị trường. Đầu tư công nghệ, chế biến sâu và cải tiến bao bì vì vậy trở thành những yêu cầu quan trọng để doanh nghiệp nâng giá trị sản phẩm và mở rộng cơ hội xuất khẩu.
