Biên độ giao dịch khác nhau khiến giá trần, giá sàn của cổ phiếu trên HoSE, HNX và UPCoM không giống nhau.
Biên độ dao động giá là khoảng tăng hoặc giảm tối đa của cổ phiếu trong một phiên so với giá tham chiếu. Quy định này giới hạn mức biến động trong ngày, giúp thị trường có thêm thời gian hấp thụ thông tin và hạn chế những cú tăng, giảm quá mạnh.
Mỗi thị trường có một biên độ riêng
Trong ngày giao dịch thông thường, cổ phiếu trên HoSE được phép dao động tối đa 7% so với giá tham chiếu. Biên độ trên HNX là 10%, còn UPCoM rộng nhất với mức 15%.
Giả sử ba cổ phiếu cùng có giá tham chiếu 10.000 đồng. Trên HoSE, mức giá cao nhất trong phiên vào khoảng 10.700 đồng và thấp nhất khoảng 9.300 đồng. Trên HNX, vùng giao dịch tương ứng là 9.000–11.000 đồng. Với UPCoM, giá có thể dao động từ 8.500 đồng đến 11.500 đồng.
Biên độ rộng mang lại cơ hội sinh lời lớn hơn trong một phiên, nhưng rủi ro cũng tăng theo. Cổ phiếu UPCoM có thể tăng tối đa 15%, song cũng có thể giảm tương ứng chỉ trong một ngày. Nếu thanh khoản thấp, nhà đầu tư còn có nguy cơ không bán được khi giá giảm mạnh.
Giá trần và giá sàn được tính từ giá tham chiếu. Trên HoSE và HNX, giá tham chiếu của cổ phiếu đang giao dịch thông thường là giá đóng cửa của ngày giao dịch gần nhất trước đó. Riêng UPCoM, giá tham chiếu được xác định từ bình quân gia quyền các mức giá thực hiện trong phiên liền trước.
Vì vậy, giá tham chiếu trên UPCoM có thể khác với mức giá khớp cuối cùng mà nhà đầu tư nhìn thấy ở phiên trước. Đây là điểm dễ gây nhầm lẫn khi tính giá trần và giá sàn.
Giá tham chiếu cũng có thể được điều chỉnh vào ngày giao dịch không hưởng quyền, chẳng hạn khi doanh nghiệp trả cổ tức, phát hành cổ phiếu thưởng hoặc thực hiện quyền mua. Khi đó, việc giá cổ phiếu giảm so với phiên trước chưa chắc phản ánh nhà đầu tư đang thua lỗ, mà có thể do giá đã được điều chỉnh tương ứng với quyền lợi cổ đông.
Biến động mạnh giá cổ phiếu trong ngày giao dịch đầu tiên
Biên độ thông thường không áp dụng cho cổ phiếu trong ngày giao dịch đầu tiên. Do chưa có mức giá đóng cửa từ phiên trước để thị trường tham khảo, cổ phiếu mới thường được trao khoảng dao động rộng hơn nhằm hỗ trợ quá trình xác lập giá.
Cụ thể, cổ phiếu mới giao dịch trên HoSE có biên độ 20% so với giá tham chiếu. Mức này tại HNX là 30%, còn cổ phiếu mới đăng ký giao dịch trên UPCoM có thể dao động tới 40%.
Chẳng hạn, một cổ phiếu lên UPCoM với giá tham chiếu 20.000 đồng có thể giao dịch trong vùng khá rộng, từ khoảng 12.000 đồng đến 28.000 đồng ngay phiên đầu tiên.
Biên độ lớn không đồng nghĩa cổ phiếu chắc chắn tăng mạnh. Trong ngày đầu giao dịch, lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng có thể thấp, cung – cầu chưa ổn định và mức giá tham chiếu chưa chắc phản ánh đầy đủ kỳ vọng của thị trường. Giá vì thế có thể tăng trần nhanh nhưng cũng dễ đảo chiều mạnh.
Nhà đầu tư không nên đặt lệnh chỉ vì thấy cổ phiếu mới lên sàn đang tăng. Cần xem giá tham chiếu được xây dựng trên cơ sở nào, định giá doanh nghiệp ra sao, lượng cổ phiếu có thể giao dịch và thanh khoản thực tế trong phiên.
Một điểm cần lưu ý khác là giá trần không đồng nghĩa cổ phiếu đang được mua mạnh trong mọi trường hợp. Có mã hiển thị màu tím nhưng khối lượng khớp rất thấp, bên mua xếp hàng lớn trong khi gần như không có người bán. Nhà đầu tư mua đuổi có thể không khớp lệnh; đến khi cung xuất hiện, giá cũng có thể thay đổi nhanh.
Ngược lại, cổ phiếu giảm sàn chưa chắc bán được ngay. Khi lượng bán lớn nhưng không có đủ cầu, lệnh có thể tiếp tục nằm chờ trên hệ thống.
