Từ đường dây 500kV Bắc - Nam mạch 1 đưa vào vận hành năm 1994 đến mạch 3 hoàn thành sau khoảng 6 tháng thi công, ngành Điện Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ truyền tải siêu cao áp, nâng quy mô và năng lực thi công các công trình điện lớn.
Theo Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), hệ thống đường dây 500kV Bắc - Nam hiện giữ vai trò quan trọng trong việc truyền tải điện giữa các vùng, góp phần bảo đảm cung ứng điện cho sản xuất và sinh hoạt. Quá trình xây dựng ba mạch đường dây cũng cho thấy sự thay đổi về năng lực thiết kế, chế tạo thiết bị và tổ chức thi công của ngành điện trong nước.
Đường dây 500kV Bắc - Nam mạch 1 dài 1.487km, gồm 3.437 cột, đi qua 17 tỉnh, thành phố, vượt sông 7 lần và vượt quốc lộ 17 lần. Tuyến nối Hòa Bình với Phú Lâm, được triển khai trong điều kiện công nghệ siêu cao áp còn mới đối với Việt Nam.
Công trình được thực hiện theo phương thức triển khai song song nhiều công đoạn, từ khảo sát, thiết kế đến nhập thiết bị và thi công. Sau hai năm tập trung nguồn lực, ngày 27/5/1994, đường dây chính thức đóng điện, đưa vào vận hành. Đây là lần đầu Việt Nam xây dựng một tuyến truyền tải điện siêu cao áp dài gần 1.500km, kết nối hệ thống điện giữa miền Bắc, miền Trung và miền Nam.
Công nghệ truyền tải xoay chiều ở cấp điện áp 500kV cho phép truyền tải cùng công suất với cường độ dòng điện thấp hơn so với sử dụng cấp điện áp thấp, qua đó giảm tổn thất điện năng trên đường dây. Hệ thống cột thép dạng giàn, dây dẫn, chuỗi cách điện và thiết bị bảo vệ được thiết kế để đáp ứng yêu cầu chịu lực, chống gió và duy trì khoảng cách an toàn trong quá trình vận hành.
Việc xây dựng tuyến đường dây dài hàng nghìn kilômét cũng đặt ra yêu cầu cao về khảo sát địa hình, thiết kế móng cột, tính toán kết cấu và kiểm soát khoảng cách dây dẫn với mặt đất, khu dân cư cùng các công trình giao thông.
Đến giai đoạn 2001-2005, đường dây 500kV mạch 1 thường xuyên vận hành quá tải do phải truyền tải công suất từ Trung tâm Nhiệt điện Phú Mỹ ra miền Bắc. Trước nhu cầu truyền tải tăng lên, EVN đề xuất Chính phủ cho xây dựng mạch 2, dài 1.596km.
Khác với mạch 1 có sự tham gia của chuyên gia nước ngoài trong tư vấn thiết kế, giám sát kỹ thuật và nghiệm thu, mạch 2 được đội ngũ cán bộ, kỹ sư và công nhân Việt Nam đảm nhận toàn bộ các khâu chính. Từ thiết kế, thi công đến chế tạo cột thép, giám sát và nghiệm thu, lực lượng trong nước từng bước làm chủ quy trình thực hiện công trình truyền tải điện quy mô lớn. Ngày 23/9/2005, đường dây 500kV mạch 2 chính thức vận hành.
Bước phát triển tiếp theo được thể hiện ở đường dây 500kV mạch 3 Quảng Trạch - Phố Nối, công trình có tổng chiều dài 519km, gồm 2 mạch, tổng mức đầu tư hơn 22.300 tỷ đồng, tương đương gần 1 tỷ USD. Dự án được khánh thành vào tháng 8/2025 sau khoảng 6 tháng thi công.
Khối lượng xây dựng của mạch 3 lớn hơn đáng kể so với mạch 1. Công trình cần đào hơn 2,5 triệu m3 đất đá, sử dụng hơn 705.000m3 bê tông, gần 70.000 tấn cốt thép móng và lắp dựng tổng cộng 139.000 tấn cột thép. Khối lượng thép lắp dựng này cao hơn hai lần so với khoảng 60.000 tấn của mạch 1. Ngoài ra, dự án còn kéo gần 14.000km dây dẫn các loại.
Một hạng mục đáng chú ý là cột ống thép cao 145m, nặng khoảng 426 tấn tại vị trí vượt sông Lam. Với những vị trí có địa hình khó tiếp cận, quá trình thi công cần sử dụng thiết bị chuyên dụng để dựng cột, kéo dây và kiểm soát lực căng. Thiết bị bay không người lái (UAV) cũng có thể hỗ trợ đưa dây mồi qua sông hoặc những khu vực địa hình phức tạp, giảm khó khăn trong tổ chức thi công.
Từ mạch 1 đến mạch 3, các công trình 500kV cho thấy năng lực của ngành điện Việt Nam đã thay đổi qua từng giai đoạn, từ tiếp cận công nghệ mới đến tự đảm nhận nhiều khâu kỹ thuật và triển khai dự án với khối lượng xây dựng lớn. Hệ thống này tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc điều phối nguồn điện giữa các vùng, đáp ứng nhu cầu sử dụng điện của nền kinh tế.
