Trong cuộc đua thu hút dòng vốn toàn cầu, ưu đãi chỉ là điều kiện cần. Thể chế vượt trội mới là yếu tố quyết định sức hấp dẫn của Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam.
Thể chế là lợi thế cạnh tranh lớn nhất
Chia sẻ tại Hội thảo “VIFC-DN: Kiến tạo thể chế - Định hình dòng vốn thế hệ mới”, TS. Lê Minh Nghĩa, Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA) cho biết, lịch sử phát triển của các trung tâm tài chính quốc tế (IFC) hàng đầu như Singapore, Dubai hay Luxembourg cho thấy một điểm chung: Thể chế đi trước, dòng vốn theo sau. Thành công của các trung tâm này không đơn thuần đến từ vị trí địa lý hay nguồn vốn sẵn có mà được xây dựng trên nền tảng pháp lý minh bạch, cơ chế quản trị hiện đại, hệ thống giải quyết tranh chấp hiệu quả và khả năng thích ứng với các mô hình tài chính mới.
Theo TS. Nghĩa, trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân trên 10% giai đoạn 2026-2030, IFC không chỉ là một dự án của riêng Đà Nẵng hay TP. Hồ Chí Minh mà là một mắt xích quan trọng trong chiến lược phát triển quốc gia, góp phần thu hút các dòng vốn đầu tư gián tiếp, quỹ đầu tư quốc tế và các nguồn lực tài chính mới phục vụ tăng trưởng. Tuy nhiên, khoảng cách từ chủ trương đến thực tiễn luôn là thách thức lớn nhất. Điều quyết định là Việt Nam có xây dựng được một thể chế đủ sức cạnh tranh hay không.
Đồng quan điểm, PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, nhận định Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam (VIFC) là cơ hội để Việt Nam bước vào một “cuộc chơi mới”, nơi cạnh tranh không còn dựa vào lao động giá rẻ hay ưu đãi đầu tư mà bằng chất lượng thể chế và năng lực đổi mới sáng tạo.
“IFC không phải là một công trình hay một tòa nhà, mà là cả một hệ sinh thái vận hành theo chuẩn mực quốc tế. Nếu không tạo ra được một thể chế mới, rất khó hình thành một trung tâm tài chính đúng nghĩa”, PGS.TS Trần Đình Thiên nói.
Dẫn kinh nghiệm của Hồng Kông, Singapore hay Thượng Hải, PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng, điều hấp dẫn nhà đầu tư không phải là ưu đãi thuế mà chính là niềm tin vào pháp luật, cơ chế trọng tài độc lập và khả năng bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia thị trường.
Một “luật chơi” mới để đón dòng vốn thế hệ mới
Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, yêu cầu hoàn thiện thể chế càng trở nên cấp thiết khi Việt Nam đang đứng trước nhu cầu huy động nguồn vốn rất lớn cho giai đoạn phát triển mới.
Tổng nhu cầu vốn của nền kinh tế giai đoạn 2026-2030 ước khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, trong đó khu vực nhà nước chỉ đáp ứng được khoảng 8,3-8,5 triệu tỷ đồng. Riêng phần vốn cần huy động từ doanh nghiệp, thị trường vốn, tín dụng và các nguồn lực quốc tế lên tới khoảng 20,4 triệu tỷ đồng. Điều đó cho thấy nếu chỉ dựa vào hệ thống ngân hàng và các kênh truyền thống sẽ rất khó đáp ứng yêu cầu tăng trưởng. IFC vì vậy được kỳ vọng trở thành một kênh dẫn vốn mới của nền kinh tế.
Tuy nhiên, để trung tâm này vận hành hiệu quả, theo TS. Nguyễn Đức Hiển, Việt Nam cần thay đổi tư duy quản lý đối với các động lực tăng trưởng mới. Những lĩnh vực như fintech, blockchain, tài sản số hay token hóa tài sản không thể tiếp cận bằng khuôn khổ pháp lý truyền thống.
TS. Nguyễn Đức Hiển cho rằng, Việt Nam cần mạnh dạn xây dựng hành lang pháp lý cho các loại tài sản và dịch vụ tài chính mới, đồng thời sớm hoàn thiện cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) ở quy mô đủ lớn. Nếu quá thận trọng, Việt Nam sẽ đánh mất lợi thế cạnh tranh; nhưng nếu mở cửa thiếu kiểm soát cũng có thể làm gia tăng rủi ro đối với hệ thống tài chính. Vì vậy, bài toán đặt ra là phải tìm được điểm cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và quản trị rủi ro.
Ở góc độ xây dựng thể chế, TS. Nguyễn Đình Cung cho rằng Việt Nam cần tiến thêm một bước bằng việc ban hành một đạo luật riêng về Trung tâm Tài chính quốc tế, cùng với cơ chế phân cấp mạnh hơn cho bộ máy điều hành và mô hình giám sát đủ độc lập, chuyên nghiệp. “Thể chế vượt trội” không chỉ là những ưu đãi đặc biệt mà phải là một hệ thống quản trị, giải quyết tranh chấp và thực thi hiệu quả hơn so với hiện nay.
Nhà đầu tư quốc tế cũng chia sẻ, họ sẵn sàng chấp nhận rủi ro thị trường, nhưng rất e ngại rủi ro chính sách. Điều họ cần là sự ổn định, khả năng dự báo và cam kết nhất quán trong quá trình thực thi. Vì vậy, quá trình hoàn thiện thể chế cần đặt nhà đầu tư làm trung tâm, bảo đảm mọi sản phẩm tài chính mới đều có hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch và có thể triển khai ngay khi được cấp phép.
Trong cuộc đua xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế, hạ tầng, ưu đãi hay quy mô vốn chỉ là những điều kiện cần. Điều kiện đủ chính là một thể chế hiện đại, tạo dựng được niềm tin và bảo đảm tính ổn định lâu dài. Khi “luật chơi” được thiết kế theo chuẩn mực quốc tế và đủ sức bảo vệ nhà đầu tư, dòng vốn sẽ có cơ sở để lựa chọn Việt Nam là điểm đến. Đó cũng là nền tảng để VIFC không chỉ trở thành một trung tâm tài chính mới, mà còn là động lực quan trọng thúc đẩy thị trường vốn phát triển và góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững của nền kinh tế trong giai đoạn tới.
