Bộ Công Thương cho biết doanh nghiệp có thể tự quyết giá xăng dầu nhưng phải kê khai, giải trình biến động giá, bên cạnh đó, hệ thống dữ liệu sẽ cảnh báo các yếu tố bất thường.
Liên quan đến đề xuất cho phép doanh nghiệp tự quyết giá xăng dầu, tại họp báo thường kỳ quý III của Bộ Công Thương chiều 7/10, phóng viên đặt vấn đề: Nếu doanh nghiệp được tự quyết giá, Bộ Công Thương sẽ sử dụng những công cụ nào để kiểm soát, giám sát quá trình hình thành giá, nhất là trong trường hợp giá bán lẻ tăng nhanh nhưng giảm chậm so với diễn biến giá thế giới?
Bộ Công Thương có dự kiến quy định giới hạn hoặc nguyên tắc về biên độ, tần suất điều chỉnh giá hay không, nhằm hạn chế tình trạng giá trong nước tăng cao bất hợp lý và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng?
Trả lời vấn đề này, bà Nguyễn Thúy Hiền, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, cho biết dự thảo Nghị định được xây dựng với mục tiêu để giá xăng dầu bám sát cơ chế thị trường, đồng thời vẫn có sự quản lý của Nhà nước.
Theo đó, dự thảo giao quyền quyết định giá cho doanh nghiệp, nhưng doanh nghiệp phải tính toán giá bán theo công thức và các yếu tố cấu thành giá do Nhà nước quy định.
Lãnh đạo Cục cho biết một trong những công cụ để Nhà nước giám sát giá là khi tính toán giá bán, doanh nghiệp phải kê khai công thức tính, các yếu tố cấu thành giá và giải trình nguyên nhân biến động khi thay đổi giá với cơ quan quản lý. Việc kê khai được thực hiện trên hệ thống cơ sở dữ liệu về giá do Bộ Công Thương xây dựng và áp dụng trên cả nước.
"Hệ thống này cũng sẽ có những cảnh báo đối với các yếu tố bất thường để các cơ quan quản lý Nhà nước như Sở Công Thương địa phương, Bộ Công Thương có thể giám sát, từ những cảnh báo này có sự kiểm tra, giám sát thường xuyên khi doanh nghiệp quyết định giá và thay đổi giá bán", bà Hiền nói.
Theo bà, hệ thống cũng sẽ cảnh báo kịp thời đến Sở Công Thương và lực lượng Quản lý thị trường đối với những thương nhân có kê khai nhưng không giải trình được các yếu tố biến động làm tăng hoặc giảm giá. Đây sẽ là một trong những công cụ giám sát xuyên suốt quá trình doanh nghiệp được trao quyền quyết định giá xăng dầu.
Về việc có quy định cứng về tần suất hoặc biên độ thay đổi giá hay không, bà Hiền cho biết dự thảo không đi theo hướng quy định cứng nhắc. Khi Nhà nước không còn điều hành giá theo chu kỳ vào thứ năm hằng tuần, doanh nghiệp sẽ căn cứ vào chi phí kinh doanh thực tế và các lô hàng mua bán thực tế để xác định giá bán, từ đó có thể chủ động điều chỉnh giá xăng dầu theo hoạt động kinh doanh của mình.
Tuy nhiên, việc thay đổi giá xăng dầu vẫn phải có căn cứ và doanh nghiệp phải kê khai với cơ quan quản lý. Chẳng hạn, doanh nghiệp phải làm rõ yếu tố nào trong cấu thành giá có biến động, như chi phí đầu vào, chi phí định mức hay lợi nhuận.
Bà Hiền cho biết trong các yếu tố hình thành giá, chi phí định mức vẫn là một yếu tố Nhà nước quản lý và giao cho doanh nghiệp đưa vào công thức tính giá. Ngoài ra, trong trường hợp Nhà nước sử dụng các biện pháp bình ổn giá xăng dầu, doanh nghiệp cũng phải căn cứ vào các biện pháp này khi xác định và điều chỉnh giá bán.
Liên quan đến lo ngại doanh nghiệp có thể mua vào với giá cao nhưng tiếp tục bán ra ở mức cao dù giá thế giới đã giảm, bà Hiền cho rằng không thể quy định cứng nhắc rằng "mua cao thì bán cao, mua thấp thì bán thấp".
Theo bà, đặc thù của xăng dầu là hàng hóa được lưu trữ trong kho, doanh nghiệp có thể mua nhiều lô hàng ở những thời điểm và mức giá khác nhau, trong khi lượng hàng mua trước đó chưa được bán hết. "Trong suốt thời gian nắm giữ hàng hóa thì không có nghĩa rằng giá bán phải vận động theo từng lô hàng. Cái này là rất khó xác định", bà Hiền nói.
Do đó, theo lãnh đạo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, cơ chế mới cần hướng tới một cơ chế giá xăng dầu có tính thị trường hơn, trong đó doanh nghiệp được chủ động và chịu trách nhiệm về quyết định giá, đồng thời phải tuân thủ các nguyên tắc về minh bạch, bám sát thị trường và cạnh tranh.
"Mục tiêu của chúng tôi trong điều hành giá xăng dầu là giá bán của doanh nghiệp cũng phải bám sát với tín hiệu của thị trường và mục tiêu cao nhất là làm thế nào để đảm bảo nguồn cung và an ninh năng lượng", bà Hiền nhấn mạnh.
Bà cho biết các ý kiến liên quan đến nguy cơ giá bán không vận động tương ứng với diễn biến thị trường sẽ tiếp tục được cơ quan soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu để hoàn thiện dự thảo Nghị định.
Liên quan đến lo ngại các thương nhân đầu mối có thể chi phối giá bán và tạo bất lợi cho doanh nghiệp bán lẻ, bà Nguyễn Thúy Hiền cho biết theo thiết kế tại dự thảo Nghị định, không phải chỉ thương nhân đầu mối mới được quyền quyết định giá.
Theo đó, thương nhân đầu mối và các thương nhân phân phối hoạt động độc lập đều được quyết định giá bán. Vì vậy, thị trường sẽ có sự cạnh tranh về giá giữa các thương nhân đầu mối và các thương nhân phân phối độc lập.
"Không chỉ thương nhân đầu mối, dự thảo đang thiết kế theo hướng các thương nhân phân phối hoạt động độc lập cũng được quyền quyết định giá bán. Như vậy, thị trường sẽ có sự cạnh tranh giá giữa cả hai nhóm chủ thể này.", bà Hiền nói.
Theo lãnh đạo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, dự thảo cũng thiết kế theo hướng giảm tầng nấc trung gian trong hoạt động phân phối xăng dầu. Nếu trước đây thị trường có 3 tầng nấc thì mô hình mới sẽ giảm xuống còn 2 tầng nấc.
Với thiết kế này, bà Hiền cho biết nếu các doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi ngay theo quy định mới, có thể sẽ có hơn 10.500 thương nhân phân phối hoạt động theo mô hình mới và được quyền quyết định giá. Khi đó, thị trường sẽ có thêm nhiều chủ thể tham gia cạnh tranh về giá.
"Như vậy là thị trường cạnh tranh rất khốc liệt, rất mạnh mẽ", bà Hiền nhận định, cho rằng trong bối cảnh đó, các thương nhân đầu mối cũng phải cạnh tranh với các thương nhân phân phối.
Đặc biệt, theo bà Hiền, tại các khu vực vùng sâu, vùng xa, thương nhân phân phối có hệ thống và hoạt động tại địa bàn sẽ có lợi thế nhất định trong cạnh tranh. Do đó, với thiết kế của dự thảo, khó có khả năng thương nhân đầu mối có thể chi phối hoàn toàn giá bán trên thị trường.
Trước lo ngại các doanh nghiệp có thể bắt tay, thông đồng để cùng nâng giá, bà Hiền cho biết cơ quan soạn thảo đã tiếp thu các ý kiến được đưa ra tại cuộc họp ngày 30/9, cũng như ý kiến của doanh nghiệp và các cá nhân gửi đến Bộ Công Thương.
Theo đó, dự thảo Nghị định đã được bổ sung các quy định liên quan đến việc xử lý các thỏa thuận cạnh tranh không lành mạnh theo Luật Cạnh tranh. Đây là một trong những nội dung được cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện trước khi trình Chính phủ.
