Các tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc và minh bạch dữ liệu đang buộc doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam chuyển đổi để giữ thị trường.
Xuất khẩu trước sức ép chuyển đổi xanh, số
Xuất khẩu đang chịu sức ép thay đổi khi cạnh tranh thương mại quốc tế gia tăng, cùng với yêu cầu ngày càng cao về môi trường, nguồn gốc xuất xứ và minh bạch chuỗi cung ứng. Với doanh nghiệp Việt Nam, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, đáp ứng các chuẩn mực mới đã trở thành yêu cầu để duy trì thị trường.
Ông Trần Phú Lữ - Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại và Đầu tư TPHCM - cho biết, xuất khẩu đang gặp nhiều thách thức do cạnh tranh quốc tế gia tăng. Chi phí logistics, chi phí tuân thủ cao làm giảm lợi thế về giá của doanh nghiệp Việt Nam, trong khi yêu cầu về tiêu chuẩn, chứng chỉ tại các thị trường lớn ngày càng khắt khe.
Trong khi đó, phần lớn doanh nghiệp xuất khẩu là doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn hạn chế nguồn lực để đầu tư công nghệ, tiếp cận thông tin thị trường, đáp ứng tiêu chuẩn xanh và phát triển bền vững.
Hoạt động xúc tiến thương mại và đầu tư vào logistics, chuỗi cung ứng cũng chưa gắn kết chặt với quy hoạch hạ tầng. Việc ứng dụng chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung về thị trường xuất khẩu chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu thông tin nhanh, chính xác của doanh nghiệp.
Minh bạch dữ liệu trở thành điều kiện giữ thị trường
Cùng với áp lực chi phí và cạnh tranh, thị trường quốc tế ngày càng yêu cầu cao về tính minh bạch của sản phẩm và chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp không chỉ cần sản xuất theo tiêu chuẩn mà còn phải có dữ liệu chứng minh quá trình đáp ứng, gắn với chuyển đổi xanh và số.
Ở góc độ quản lý vĩ mô, ông Ngô Chung Khanh - Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên, Bộ Công Thương - khuyến nghị, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần chủ động xây dựng hệ sinh thái kết nối, đa dạng hóa nguồn cung và chuyển đổi đáp ứng tiêu chuẩn xanh cũng như chuẩn mực xuất xứ để tận dụng tối đa ưu đãi thuế quan từ các Hiệp định thương mại tự do (FTA).
Thực tế đặt ra yêu cầu cộng đồng doanh nghiệp tại TPHCM nói riêng và Việt Nam nói chung không thể chỉ trông chờ vào các ưu đãi thuế quan đơn thuần. Để thích ứng với luật chơi mới trên thị trường quốc tế, doanh nghiệp bắt buộc phải nâng cấp nhà cung ứng theo bậc thang giá trị, minh bạch hóa dữ liệu phát thải và chứng minh nguồn gốc xuất xứ nghiêm ngặt, từ đó khẳng định vị thế bền vững trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Từ những yêu cầu trên, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp cũng đang được đặt theo hướng không chỉ mở cửa thị trường mà còn nâng năng lực nội tại, từ vốn, công nghệ đến tiêu chuẩn và logistics.
Ông Nguyễn Ngọc Thạch - Phó Trưởng phòng Kinh tế quốc tế (Sở Công Thương TPHCM) - cho biết, thành phố đang triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp tăng năng lực sản xuất, mở rộng thị trường.
Về vốn, doanh nghiệp có dự án thuộc lĩnh vực ưu tiên phát triển kinh tế - xã hội có thể được hỗ trợ lãi suất thông qua Công ty Đầu tư Tài chính Nhà nước TPHCM theo cơ chế đặc thù của TPHCM.
Ở đầu ra, thành phố sẽ củng cố các thị trường xuất khẩu chủ lực, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu nhập khẩu để giảm phụ thuộc vào một số thị trường.
TPHCM cũng tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện kiểm kê khí nhà kính, xác định dấu chân carbon, ESG, truy xuất nguồn gốc, CBAM và các tiêu chuẩn phát triển bền vững khác; hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận tín dụng xanh, công nghệ xanh và các chương trình thử nghiệm, kiểm định, chứng nhận.
Về chi phí logistics, TPHCM dự kiến phát triển kho thông minh, logistics lạnh, logistics xanh và tăng kết nối khu vực sản xuất với các cảng Cát Lái, Hiệp Phước, Cái Mép - Thị Vải cùng các đầu mối logistics của vùng Đông Nam Bộ.
"Với mục tiêu tăng trưởng đột phá trong giai đoạn tới, chiến lược của chúng ta không chỉ dừng lại ở việc gia tăng sản lượng, mà còn là tái định vị vị thế xuất khẩu của TPHCM: Xanh hơn, minh bạch hơn và hàm lượng công nghệ cao hơn" - ông Thạch nhấn mạnh.
