•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Đồng bằng sông Cửu Long đang nổi lên như một khu vực có tiềm năng đặc biệt khi vừa là vùng sản xuất nông nghiệp lớn nhất cả nước, vừa sở hữu hệ sinh thái có khả năng hấp thụ và giảm phát thải khí nhà kính. Theo lộ trình được Chính phủ xác lập tại Nghị định 119/2025/NĐ-CP, từ năm 2025 đến hết năm 2028, Việt Nam tổ chức vận hành thí điểm thị trường carbon trong nước, bao gồm xây dựng sàn giao dịch, hệ thống đăng ký quốc gia và cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ carbon; từ năm 2029 sẽ vận hành chính thức. Trong đó, tín chỉ carbon được xem như một loại tài sản có thể giao dịch, mở ra nguồn thu mới cho các chủ thể tham gia. Với nông nghiệp, lĩnh vực vốn ít được coi là “nguồn tạo giá trị tài chính trực tiếp” từ môi trường, đây là cơ hội để tái định vị vai trò trong chuỗi giá trị mới.
Khác với các ngành công nghiệp phát thải lớn như thép, xi măng hay nhiệt điện thường là nhóm đối tượng chính ở giai đoạn đầu, nông nghiệp có lợi thế ở chiều ngược lại: có thể tạo tín chỉ carbon thông qua giảm phát thải và hấp thụ khí nhà kính. Đồng bằng sông Cửu Long, với vai trò là vùng sản xuất hơn một nửa sản lượng lúa cả nước, được định hướng chuyển sang mô hình canh tác phát thải thấp.
Đề án phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp không chỉ nhằm nâng cao giá trị nông sản, mà còn đặt mục tiêu tạo ra tín chỉ carbon từ hoạt động canh tác bền vững. Cơ chế vận hành theo nguyên tắc: khi nông dân hoặc doanh nghiệp áp dụng các phương thức canh tác giảm phát thải (giảm sử dụng phân bón hóa học, tối ưu nước tưới, quản lý rơm rạ…), lượng phát thải giảm sẽ được đo đạc, xác nhận và có thể được chuyển thành tín chỉ carbon. Các tín chỉ này sau đó có thể được bán cho các doanh nghiệp phát thải cao để bù trừ hoặc giao dịch trên thị trường.
Theo quy định pháp luật hiện hành, mỗi tín chỉ carbon tương đương với một tấn CO2 hoặc khí nhà kính quy đổi được cắt giảm hay hấp thụ và có thể trở thành hàng hóa giao dịch trong hệ thống “giới hạn - trao đổi” (cap-and-trade). Nhờ đó, nông dân không chỉ bán lúa mà còn có thể tham gia “bán giảm phát thải”. Với quy mô sản xuất lớn, đồng bằng sông Cửu Long được kỳ vọng có thể là một trong những khu vực cung cấp tín chỉ carbon đáng kể của cả nước.
Một số chương trình thí điểm đã bắt đầu hình thành. Theo các nghiên cứu và chương trình hợp tác quốc tế, việc chi trả tín chỉ carbon trong lĩnh vực nông nghiệp có thể được triển khai ngay từ vụ hè thu 2025 hoặc đông xuân 2025 - 2026, với nguồn tài trợ hàng chục triệu USD từ các quỹ quốc tế.
Trong đó, đáng chú ý là chương trình canh tác lúa phát thải thấp trị giá 120 triệu USD tại đồng bằng sông Cửu Long do WB tài trợ. Những hoạt động này tạo nền tảng để hình thành chuỗi từ canh tác đến đo đạc, xác nhận và quy đổi thành tín chỉ.
Dù có cơ hội, việc tham gia thị trường carbon không phải là câu chuyện dễ dàng đối với nông nghiệp phân tán. Thách thức đầu tiên nằm ở hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV). Để lượng phát thải giảm được công nhận thành tín chỉ carbon, cần quy trình xác minh chặt chẽ, đòi hỏi công nghệ, dữ liệu và chi phí không nhỏ. Đây là rào cản lớn đối với nông dân nếu không có sự tham gia của doanh nghiệp hoặc tổ chức trung gian.
Bên cạnh đó, giai đoạn 2025 - 2028 là thời kỳ thí điểm với quy mô còn hạn chế. Theo thông tin từ Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, giai đoạn đầu đến hết năm 2026, Việt Nam tập trung triển khai phân bổ hạn ngạch cho các cơ sở có lượng phát thải khí nhà kính lớn trong 3 ngành lĩnh vực chính gồm nhiệt điện, sản xuất sắt thép, xi măng với khoảng 150 cơ sở. Việc mở rộng sang các lĩnh vực khác, trong đó có nông nghiệp, sẽ được xem xét theo từng bước.
Điều này có nghĩa đồng bằng sông Cửu Long có cơ hội tham gia thị trường carbon, nhưng không đến ngay lập tức; phụ thuộc vào tiến độ hoàn thiện thể chế và khả năng xây dựng các dự án đạt chuẩn.
Một vấn đề đáng lưu ý là giá trị kinh tế của tín chỉ carbon hiện chưa ổn định, do phụ thuộc vào cung cầu thị trường và các quy định quốc tế. Nếu không có cơ chế định giá minh bạch và ổn định, người sản xuất khó có thể coi tín chỉ carbon là nguồn thu lâu dài.
Tuy nhiên, trong dài hạn, khi thị trường carbon chính thức vận hành từ năm 2029 và có khả năng kết nối với thị trường quốc tế, giá trị của tín chỉ carbon được kỳ vọng sẽ được xác lập rõ hơn, tạo động lực cho các hoạt động giảm phát thải.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động trực tiếp tới sản xuất nông nghiệp, tham gia thị trường carbon không chỉ là cơ hội kinh tế mà còn là một hướng chuyển đổi mô hình phát triển. Với đồng bằng sông Cửu Long, đây có thể là bước đi quan trọng để vừa thích ứng với biến đổi khí hậu, vừa tạo ra giá trị gia tăng mới từ chính những thay đổi trong cách sản xuất.
Song song, các yêu cầu mới trong kiểm kê khí nhà kính và xác định “dấu chân carbon” được xem là những mốc tiêu chuẩn sẽ tiếp tục được cập nhật theo tiến trình triển khai thị trường carbon.
Việc nghiên cứu kết nối trực tiếp sân bay Điện Biên với các trung tâm du lịch tại tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) được kỳ vọng sẽ mở ra hướng đi mới cho ngành hàng không, đồng thời tạo động lực tăng trưởng kinh tế, du lịch cho toàn vùng.
…
