Vụ bẫy kỳ nghỉ: Có đòi lại được tiền bị lừa không?

Hàng trăm người cao tuổi đã bỏ từ vài trăm triệu đến nhiều tỉ đồng mua những "kỳ nghỉ trong mơ" nhưng đổi lại là những tập hồ sơ khiếu nại và những cuốn sổ đỏ, sổ lương hưu phải "cắm" trong ngân hàng kèm theo khoản nợ vẫn phải trả lãi hằng tháng.

Chỉ trong ít ngày, vụ án "bẫy kỳ nghỉ" đã được mở rộng với quy mô hiếm thấy. Theo Công an Hà Nội, lực lượng điều tra đã khám xét 196 địa điểm liên quan 27 doanh nghiệp, khởi tố 24 vụ án với 194 người liên quan về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, trong đó có 2 người bị khởi tố thêm về tội rửa tiền.

Bước đầu cơ quan điều tra ước tính dòng tiền liên quan đến hành vi phạm tội lên tới hơn 2.700 tỉ đồng. Đáng chú ý, khoảng 680,3 tỉ đồng và tài sản đã được tạm giữ, phong tỏa, gồm tiền mặt, tài khoản ngân hàng, ô tô, bất động sản, sổ tiết kiệm và nhiều tài sản có giá trị khác.

Làm sao để đòi lại được tiền?
Sau khi Công an Hà Nội công bố kết quả điều tra ban đầu vụ án liên quan các doanh nghiệp kinh doanh "hợp đồng kỳ nghỉ", những ngày gần đây trụ sở cơ quan điều tra liên tục có thêm người đến trình báo.

Đó chủ yếu là những cụ ông, cụ bà đã nghỉ hưu. Người mang theo vài tập hợp đồng, phiếu thu, sao kê ngân hàng, có người ôm cả chiếc cặp đầy giấy tờ được lưu giữ suốt nhiều năm. Có người cho biết đã bỏ vào các gói kỳ nghỉ vài trăm triệu đồng nhưng cũng có trường hợp số tiền lên tới hàng tỉ, thậm chí cả chục tỉ đồng.

Theo luật sư Nguyễn Đức Thịnh (Đoàn luật sư Hà Nội), việc vụ án được khởi tố không đồng nghĩa mọi khách hàng từng mua "hợp đồng kỳ nghỉ" đều đương nhiên được xác định là bị hại trong vụ án hình sự.

Điều quan trọng là cơ quan điều tra phải làm rõ khoản tiền người dân đã giao có phải là hậu quả trực tiếp của hành vi gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản hay không.

Luật sư phân tích cần phân biệt giữa tranh chấp hợp đồng dân sự với hành vi có dấu hiệu lừa đảo. Nếu doanh nghiệp thực sự cung cấp dịch vụ nhưng phát sinh tranh chấp trong quá trình thực hiện hợp đồng thì đây có thể là quan hệ dân sự hoặc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Ngược lại, nếu ngay từ đầu doanh nghiệp hoặc nhân viên tư vấn đưa ra những thông tin không đúng sự thật về khả năng hoàn vốn, chuyển nhượng, mua lại hoặc sinh lời để khiến khách hàng giao tiền thì vụ việc có thể mang dấu hiệu của hành vi lừa đảo.

Khởi tố mới là bước khởi đầu của hành trình đòi tiền
Điều được nhiều người quan tâm nhất hiện nay là liệu khoản tiền đã nộp có thể được hoàn trả hay không?

Theo luật sư Thịnh, về mặt pháp lý, người bị hại hoàn toàn có cơ hội được bồi thường nếu hành vi phạm tội được chứng minh. Tuy nhiên quyền được bồi thường trong bản án và khả năng thực tế nhận lại tiền là hai vấn đề khác nhau.

Trước hết, cơ quan điều tra phải truy vết dòng tiền để xác định khoản tiền của khách hàng đã được chuyển đi đâu, còn trong doanh nghiệp hay đã bị rút, chia nhỏ, mua tài sản hoặc tẩu tán. Việc phong tỏa tài khoản, kê biên tài sản và thu hồi kịp thời sẽ quyết định rất lớn đến khả năng bồi thường sau này.

"Sau khi bản án có hiệu lực, cơ quan thi hành án dân sự sẽ tổ chức chi trả trên cơ sở tài sản thực tế đã thu hồi được. Nếu thu hồi đủ, người bị hại có thể nhận lại toàn bộ số tiền theo bản án. Trường hợp tài sản thu hồi không đủ, việc chi trả có thể phải thực hiện theo từng đợt hoặc theo tỉ lệ tương ứng", ông Thịnh chia sẻ.

Nhìn từ vụ án này, luật sư Hoàng Văn Hướng (Đoàn luật sư Hà Nội) cho rằng một điểm đáng chú ý là các doanh nghiệp trong đường dây này đã nhắm vào người cao tuổi - nhóm thường có khoản tiền tiết kiệm sau nhiều năm lao động, nhiều thời gian rảnh và dễ tin tưởng khi được quan tâm, chăm sóc hoặc hứa hẹn mang lại nguồn thu ổn định lúc tuổi già.

Theo luật sư Hướng, với những cụ ông, cụ bà vẫn đang cầm trên tay những tập hợp đồng chưa biết rồi sẽ đi về đâu, việc vụ án được khởi tố là tín hiệu tích cực đầu tiên sau nhiều năm chờ đợi.

Nhưng để hy vọng ấy trở thành những khoản tiền thực sự được hoàn trả, hành trình pháp lý vẫn còn phụ thuộc vào việc làm rõ dòng tiền, thu hồi tài sản và bảo đảm quyền lợi của từng người bị hại trong suốt quá trình điều tra, xét xử và thi hành án.