Thanh tra Chính phủ vừa ban hành kết luận thanh tra công tác chấp hành chính sách, pháp luật tại dự án đầu tư xây dựng Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1. Do phát hiện nhiều hành vi chuyển nhượng thầu trái quy định pháp luật cùng các sai phạm của chủ đầu tư, cơ quan thanh tra đã chuyển hồ sơ vụ việc sang Bộ Công an để xem xét, xử lý.
Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1 có tổng mức đầu tư phê duyệt hơn 109.111 tỷ đồng, gồm 4 dự án thành phần, triển khai từ năm 2020 đến 2025. Quy mô dự án gồm hai đường cất hạ cánh, một nhà ga hành khách cùng hệ thống hạ tầng phụ trợ đồng bộ, hướng tới công suất 25 triệu hành khách và 1,2 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) làm chủ đầu tư dự án này. ACV hiện có vốn điều lệ hơn 35.828 tỷ đồng, trong đó Bộ Tài chính đại diện sở hữu 95,41% vốn nhà nước.
Theo thông báo kết luận ngày 28/7, cơ quan thanh tra chỉ ra hàng loạt vi phạm nghiêm trọng trong khâu đấu thầu và quản lý thi công tại các gói thầu trọng điểm.
Tại dự án thành phần 2, hai gói thầu XD01 và XD02 xuất hiện nhiều điểm vi phạm. Ban Quản lý dự án đã chấp thuận thay đổi một số chủng loại vật tư, vật liệu sai khác hoặc không rõ nguồn gốc xuất xứ so với hợp đồng ban đầu khi chưa qua thẩm định giá. Nhiều máy móc, thiết bị thi công thiếu hồ sơ nghiệm thu hoặc đã hết hạn kiểm định, đăng kiểm.
Đáng chú ý, Tổng công ty 36 - CTCP đã tự ý chuyển nhượng một phần công việc trị giá 75 tỷ đồng thuộc gói thầu XD02 cho đơn vị khác khi chưa được chủ đầu tư chấp thuận làm nhà thầu phụ. Ngoài ra, liên danh giữa Tổng công ty 36 và Newtatco còn ký hợp đồng giao lại một phần việc cho các nhà thầu khác với tổng giá trị 99 tỷ đồng. Thanh tra Chính phủ khẳng định các hành vi này đã vi phạm Luật Đấu thầu 2013.
Ở khâu quản lý tài chính tại gói thầu XD02, Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) thu hồi tiền tạm ứng không đúng thỏa thuận, chậm thu hồi 18 tỷ đồng của Tổng công ty 36 và 4 tỷ đồng của Newtatco. VATM còn thanh toán 3,8 tỷ đồng (tương đương 90% giá trị hợp đồng thiết kế bản vẽ thi công) cho Tổng công ty Tư vấn xây dựng Việt Nam (VNCC), đồng thời nghiệm thu và giải ngân 37 tỷ đồng khi hồ sơ thẩm định giá thiếu thông tin về thương hiệu, xuất xứ vật liệu.
Vi phạm tương tự cũng diễn ra tại dự án thành phần 3. Ở gói thầu 5.6, các nhà thầu Hancorp, Vinaconex và Công ty cổ phần Fecon thuộc liên danh đã ký hợp đồng chuyển giao công việc trị giá 87 tỷ đồng cho các đơn vị ngoài khi chưa được chủ đầu tư cho phép.
Tại gói thầu 5.10, hồ sơ mời thầu của ACV phát sinh nhiều sai sót, phải chỉnh sửa nhiều lần. ACV mua bảo hiểm công trình không đủ giá trị hợp đồng, trong khi một số nhà thầu không mua đầy đủ bảo hiểm bắt buộc cho người lao động.
Thanh tra xác định 7 nhà thầu chính gồm Newtecons, Ricons, Hancorp, CC1, Vinaconex, Công ty cổ phần Kết cấu thép ATAD và Phục Hưng đã chuyển nhượng trái phép phần việc trị giá 1.596 tỷ đồng. Bên cạnh đó, liên danh Vietur cũng giao lại một phần khối lượng công việc trị giá 1.652 tỷ đồng cho các nhà thầu khác. Tổng giá trị các hợp đồng chuyển nhượng thầu trái Luật Đấu thầu 2013 tại gói thầu 5.10 lên tới hơn 3.200 tỷ đồng.
Thanh tra Chính phủ đánh giá nguyên nhân vi phạm bắt nguồn từ việc chủ đầu tư và các đơn vị tư vấn không tuân thủ đầy đủ quy trình, thủ tục, quy định hợp đồng; công tác lập, thẩm định, phê duyệt dự toán, lựa chọn nhà thầu và quản lý tạm ứng còn nhiều lỗ hổng. Năng lực quản lý và ý thức chấp hành pháp luật của một số nhà thầu còn yếu kém.
Trách nhiệm đối với các sai phạm trên thuộc về Hội đồng thành viên VATM; Hội đồng quản trị ACV; Tổng giám đốc, các Phó tổng giám đốc phụ trách; Ban Quản lý dự án, tổ chuyên gia, các đơn vị chuyên môn liên quan của VATM, ACV cùng các đơn vị tư vấn thiết kế, tư vấn giám sát và nhà thầu thi công.
Thanh tra Chính phủ đã chuyển toàn bộ thông tin và kết luận thanh tra sang Bộ Công an để điều tra, xử lý theo pháp luật đối với các hành vi vi phạm Luật Đấu thầu, vi phạm quy định về đồng tiền dự thầu và thanh toán của ACV cùng các nhà thầu. Các nội dung này cũng được kết nối với vụ án hình sự liên quan mà Bộ Công an đang thụ lý.
Liên quan đến các sai phạm tại ACV, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03 - Bộ Công an) đã khởi tố 31 bị can về bốn tội danh: Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng, Đưa hối lộ, Nhận hối lộ và Tham ô tài sản.
Trong số này, ông Nguyễn Thế Phiệt (Chủ tịch HĐQT ACV) và ông Nguyễn Tiến Việt (Thành viên HĐQT, Phó tổng giám đốc phụ trách Ban điều hành ACV, kiêm Giám đốc Ban quản lý dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành) bị điều tra về tội Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng và Nhận hối lộ. Tại Vinaconex, ông Nguyễn Hữu Tới (Thành viên HĐQT, Phó tổng giám đốc) và ông Dương Văn Mậu (Phó tổng giám đốc) cũng đã bị bắt tạm giam với cáo buộc Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Cơ quan điều tra xác định ông Tới đã có hành vi đưa tiền cho chủ đầu tư để được tạo điều kiện trúng thầu.
