Nếu có một vật thầm lặng dõi theo từng bước chuyển mình của văn minh nhân loại, từ những bàn giấy ngập tràn hồ sơ thế kỷ 19 đến những màn hình máy tính nhấp nháy ánh sáng xanh của kỷ nguyên số - thì đó chính là chiếc ghế công sở. Một người làm việc văn phòng dành ra ít nhất từ 6h – 8h mỗi ngày để ngồi trên chiếc ghế này. Thế nhưng, hành trình từ những chiếc ghế gỗ, ghế kim loại tới ghế xoay văn phòng và giờ là chiếc ghế công thái học (Ergonomic Chair) - là cả một cuộc hành trình dài của lịch sử, hàm chứa cả những câu chuyện tri thức khoa học và công nghệ.
Từ biểu tượng cua quyền lực cổ đến chỗ ngồi làm việc bắt buộc
Trong suốt hàng ngàn năm lịch sử, chiếc ghế vốn không phải là vật được tạo ra để mang lại sự thoải mái cho số đông. Nhìn lại Ai Cập cổ đại hay thời kỳ Trung Cổ tại Châu Âu, ghế tựa có chỗ nghỉ tay là độc quyền của giới hoàng gia, các bậc quyền quý hay giới học thuật thượng lưu. Thường dân và người lao động hầu như chỉ ngồi trên ghế băng thô sơ hoặc nền đất.
Phải đến giữa thế kỷ 19, khi Cách mạng Công nghiệp bùng nổ, khái niệm "ghế văn phòng" mới chính thức được phôi thai...
Năm 1851, chiếc ghế Centripetal Office Chair do nhà thiết kế Thomas Warren sáng tạo ra mắt tại Mỹ, mang dáng dấp của đồ nội thất hoàng gia Victoria nhưng lại tích hợp những công năng mang tính đột phá: chân gắn bánh xe di chuyển, hệ thống lò xo co giãn và trục xoay 360 độ. Dù bị xã hội đương thời phản ứng vì cho rằng một chỗ ngồi quá thoải mái là "thiếu đứng đắn", Centripetal vẫn mở ra kỷ nguyên mới cho trải nghiệm làm việc
Đến năm 1904, kiến trúc sư lừng danh Frank Lloyd Wright khi thiết kế tòa nhà Larkin Building đã tạo riêng mẫu ghế văn phòng có thể điều chỉnh độ cao để giúp các nữ văn thư giảm sai lệch tư thế. Dù thiết kế ban đầu gặp sự cố dễ chao đảo đến mức bị gọi vui là "ghế tự sát", nỗ lực của Wright đã cắm một cột mốc quan trọng: con người bắt đầu quan tâm đến mối tương quan giữa chiếc ghế và sức khỏe cột sống.
Sự ra đời của khoa học Ergonomics và bước ngoặt mang tên Ergon – Aeron
Thuật ngữ Ergonomics (Công thái học) lần đầu tiên được nhà sinh lý học Ba Lan Wojciech Jastrzębowski xướng lên vào năm 1857, ghép từ hai từ Hy Lạp cổ: ergon (công việc) và nomos (quy luật). Nhưng phải đến Thế chiến thứ Hai (1939–1945), cụm từ "công thái học" mới thực sự phát triển vượt bậc khi các nhà khoa học có các nghiên cứu tối ưu hóa buồng lái máy bay và xe tăng nhằm giúp chiến sĩ thao tác chính xác nhất mà ít mệt mỏi nhất.
Năm 1955, Hiệp hội Nghiên cứu Ergonomics ra đời tại Anh, đưa công thái học trở thành một ngành khoa học độc lập. Và đến thập niên 1970, tri thức ấy chính thức thâm nhập vào thiết kế nội thất văn phòng.
Năm 1976, công ty nội thất danh tiếng Herman Miller cùng nhà thiết kế William Stumpf tạo nên lịch sử khi trình làng chiếc ghế Ergon Chair – sản phẩm ghế văn phòng công thái học đầu tiên được sản xuất đại trà trên thế giới. Ergon cho phép tùy chỉnh chiều cao, tựa lưng linh hoạt theo vóc dáng người ngồi sau nhiều năm nghiên cứu sinh học cơ thể.
Gần 20 năm sau, vào năm 1994, William Stumpf tiếp tục trình làng kiệt tác Aeron Chair – chiếc ghế được mệnh danh là "cỗ máy cho việc ngồi". Aeron loại bỏ hoàn toàn đệm bọc truyền thống để thay bằng vải lưới thoáng khí, tích hợp đệm hỗ trợ đường cong thắt lưng dạng "thác nước" (waterfall design) cùng tay vịn điều chỉnh đa hướng.
Với phát kiến này, Aeron không chỉ trở thành chuẩn mực của mọi loại ghếvăn phòng tại Silicon Valley mà còn được đưa vào bộ sưu tập vĩnh viễn của Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại New York (MoMA).
Cú hích Covid-19 và công cuộc tái định hình "cột sống"
Sau hàng thập kỷ phát triển, ghế công thái học từng được mặc định là đặc quyền tại các tòa nhà cao ốc hay phòng làm việc của giới tập đoàn lớn. Thế nhưng, đại dịch Covid-19 bất ngờ bùng phát đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện đó.
Khi hàng triệu người trên thế giới buộc phải thực hiện giãn cách, chuyển sang làm việc tại nhà (Work From Home) và sau này là mô hình làm việc kết hợp (Hybrid Work), những vấn đề sức khỏe ẩn sâu mới bộc phát dữ dội. Việc ngồi liên tục 8–12 tiếng trên chiếc ghế ăn cứng ngắc, ghế sofa quá mềm hay ghế đẩu gia đình đã khiến tình trạng đau thắt lưng (low back pain) trở thành một "đại dịch thầm lặng" với hàng triệu người.
Theo công bố trên tạp chí y khoa Lancet, có tới 540 triệu người trên toàn cầu gặp vấn đề về đau lưng tại một thời điểm bất kỳ, và Hiệp hội Thần kinh Cột sống Hoa Kỳ ước tính 80% dân số sẽ trải qua cơn đau lưng ít nhất một lần trong đời.
Trước thực tế này, một bộ phận lớn dân công sở nhận ra họ không thể kéo dài tình trạng làm việc tạm bợ. Nhu cầu mua sắm ghế công thái học bùng nổ chưa từng có. Tuy nhiên, một thách thức mới lại xuất hiện: những chiếc ghế văn phòng công nghiệp lại có phần "lệch tông", thiếu thoải mái và không thể hòa hợp với không gian sinh hoạt của ngôi nhà.
Sự thay đổi này đã thúc đẩy các nhà thiết kế thế giới và Việt Nam tạo ra những mẫu ghế công thái học thanh thoát hơn, sử dụng gam màu trang nhã, chất liệu thân thiện và dễ di chuyển, đáp ứng trọn vẹn cả nhu cầu làm việc lẫn thẩm mỹ kiến trúc gia đình.
Nền kinh tế sáng tạo và công cuộc bảo vệ "cột sống" GenZ
Tại Việt Nam, trong nhiều thập kỷ, hình ảnh quen thuộc là những chiếc ghế gỗ, ghế kim loại bọc mút tại một số cơ quan nhà nước. Sau đó là đến những chiếc ghế xoay bọc nỉ, hoặc cao cấp hơn là những chiếc ghế giám đốc bọc da - tuy đồ sộ nhưng khá nóng bức tại đa số các văn phòng. Khái niệm "công thái học" hay ghế công thái học khoảng 15 năm trước vẫn còn khá xa lạ với người dùng phổ thông hoặc bị xem là thú chơi xa xỉ.
Trên thực tế, những chiếc ghế hay trào lưu sử dụng chúng mới chỉ được nhen nhóm, biết tới nhiều hơn trong giới tài chính - đầu tư, nhân viên công nghệ hay cộng đồng game thủ.
Tuy nhiên, cùng với tốc độ phát triển của nền kinh tế tri thức, sự lên ngôi của văn hóa WFH sau đại dịch, đặc biệt là sự trỗi dậy mạnh mẽ của nền kinh tế sáng tạo (Creator Economy) cùng sự tăng lên của lực lượng lao động GenZ - nhóm này đã dần coi ghế công thái học là một khoản đầu tư xứng đáng cho sức khỏe đường dài.
Đồng thời, sự bùng nổ của các nền tảng mạng xã hội như YouTube, TikTok, Facebook, Twitch hay các giải đấu Esports đã sản sinh ra một thế hệ lao động hoàn toàn mới: các Content Creator, KOL, KOC, Streamer, YouTuber và Pro-gamer. Đặc thù công việc của nhóm đối tượng này đòi hỏi thời gian ngồi cố định trước màn hình cực kỳ dài – thường kéo dài từ 10 đến 14 tiếng mỗi ngày để dựng video, viết kịch bản, livestream tương tác hoặc luyện tập thi đấu.
Khác với nhân viên văn phòng truyền thống có khoảng nghỉ giữa giờ hay giờ tan làm cố định, các nhà sáng tạo nội dung thường xuyên làm việc đêm muộn trong không gian phòng riêng. Tần suất hoạt động cường độ cao khiến nhóm người trẻ này phải đối mặt với nguy cơ đau thắt lưng, cong vẹo cột sống và thoái hóa đốt sống cổ sớm hơn bất kỳ thế hệ nào trước đó.
Bên cạnh đó, với dân sáng tạo nội dung, chiếc ghê không còn đơn thuần là một công cụ ẩn mình dưới bàn làm việc. Trong các video review "Unboxing", "Setup góc làm việc" (Desk Setup Tour) hay các buổi livestream bán hàng, chiếc ghế công thái học trở thành một đạo cụ hình ảnh xuất hiện trực tiếp trong khung hình.
Vì vậy, một chiếc ghế có thiết kế đẹp mắt, chuẩn công thái học không chỉ bảo vệ sức khỏe mà còn khẳng định phong cách sống chỉn chu, hiện đại của người sáng tạo nội dung, các KOL, KOC...
Có thể nói, chính thực tế trên đã tạo ra sự thay đổi trong tư duy tiêu dùng của nhóm khách hàng GenZ, đồng thời kích hoạt một cuộc đua sáng tạo, cạnh tranh giữa các thương hiệu nội thất trong nước, mở ra giai đoạn người Việt nghiên cứu và phát triển ghế công thái học cho chính người Việt.
Những thương hiệu nội góp công tạo nên trào lưu "công thái học" tại Việt Nam
Như trên, tại Việt Nam, từ chỗ là một sản phẩm nhập khẩu xa xỉ, làn sóng chuyển dịch nhu cầu của dân văn phòng, giới sáng tạo nội dung và GenZ đã kích hoạt một cuộc bùng nổ trong nhu cầu sử dụng ghế công thái học.
Theo báo cáo từ 6Wresearch, quy mô thị trường ghế công thái học tại Việt Nam ước tính đạt khoảng 610 triệu USD vào năm 2025, tốc độ tăng trưởng kép (CAGR) ước đạt khoảng 7,5/năm giai đoạn 2026 – 2032. Trong đó, động lực của thị trường chủ yếu tới từ doanh nghiệp mới mở, nâng cấp văn phòng và không gian làm việc tại nhà/từ xa (WFH).
Trong đó, động lực thúc đẩy chính của nhu cầu này là sự gia tăng mạnh mẽ về nhận thức sức khỏe (xương khớp, cột sống), đi kèm xu hướng làm việc linh hoạt/từ xa (Work From Home & Hybrid) đòi hỏi sự thoải mái, tư thế để tối ưu để bảo vệ sức khỏe và nâng hiệu suất làm việc.
Bên cạnh các thương hiệu nổi tiếng thế giới như Herman Miller, Knoll (Mỹ), Sihoo, GTChair (Trung Quốc) hay Ergohuman (Đài Loan)..., thị trường Việt Nam trong gần một thập kỷ qua cũng chứng kiến sự ra đời và phát triển mạnh mẽ của các thương hiệu chuyên biệt về công thái học do chính người Việt nghiên cứu, phát triển và làm chủ thiết kế.
Nhiều báo cáo thị trường đều cho thấy, các thương hiệu xuất xứ Việt Nam (Local Brands) như Epione, HyperWork, Gami hay BCHAIR... đều ghi nhận tốc độ tăng trưởng ấn tượng trong 3–5 năm gần đây. So với các hãng nhập khẩu, họ sở hữu lợi thế am hiểu nhân trắc học người Việt, nhu cầu bản địa, làm chủ kênh digital marketing, hệ thống đại lý/showroom phổ biến và có dịch vụ hậu mãi nhanh chóng.
Để tối ưu sự vận hành và phát triển, các thương hiệu Việt này đều đi theo con đường OEM/ODM chuyên sâu (nghiên cứu nhân trắc học, tùy biến vật liệu, đặt hàng gia công tại các cụm nhà máy công nghiệp lớn của đối tác) và kiểm soát khâu phân phối – bảo hành tại thị trường nội địa.
Đơn cử như HyperWork, nhờ tối ưu nhân trắc học của người Việt, sản phẩm ghế của thương hiệu này gây được tiếng vang lớn ngay khi ra mắt bởi khắc phục được nhược điểm của nhiều dòng ghế Âu/Mỹ nhập khẩu. Từ mẫu đầu tiên HPW01 cho đến các dòng phổ thông Airy, Cloud Chair và mẫu cao cấp Flow, thương hiệu này liên tục cải tiến công năng, tối ưu mâm ghế, hành trình nâng hạ... để phù hợp thể trạng người Việt.
Bên cạnh đó, ghế công thái học dù là sản phẩm tiêu biểu, cũng chỉ là một mảnh ghép trong hệ sinh thái tới 50 sản phẩm góc làm việc tối giản (bàn nâng hạ Apex/Atlas, arm màn hình T6 Pro, chuột, bàn phím, kê chân, phụ kiện đi dây...) của HyperWork.
Nhờ sự phát triển bài bản và chiến lược không chỉ bán ghế mà bán "phong cách làm việc" - HyperWork hiện đang có độ nhận diện thương hiệu (Top-of-Mind) và sản lượng bán ra dẫn đầu trong nhóm thương hiệu Việt.
Lấy một ví dụ dễ hình dung, người dùng khi mua giá đỡ màn hình hay bàn nâng hạ HyperWork thường có xu hướng chọn luôn ghế công thái học HyperWork để tạo sự đồng bộ. Sự hiện diện phủ rộng trên các kênh truyền thông công nghệ và các hội nhóm setup đã giúp HyperWork trở thành một trong những cái tên phổ biến nhất hiện nay...
Với Epione, khởi đầu từ hệ sinh thái truyền thông công nghệ tại TP.HCM (gắn liền với cộng đồng SiliconZ), Epione đã khéo léo đi theo mô hình D2C (Direct-to-Consumer) kết hợp SME Solutions (cung cấp trọn gói bàn ghế cho văn phòng doanh nghiệp). Định hướng này của Epione đã giúp thương hiệu có độ phủ nhanh chóng nhờ giải quyết khá triệt để nỗi sợ "lưới chùng" và "khó chỉnh ghế" của người dùng mới.
Trong nhóm thương hiệu Việt, Epione là cái tên mở đường cho khái niệm ghế công thái học Việt Nam khi bắt đầu có sức ảnh hưởng từ giai đoạn 2020–2021. Thương hiệu này rất mạnh tại thị trường TP.HCM, đặc biệt là trong giới Designer, Video Editor, Lập trình viên và dân công nghệ, nhưng độ phủ đại lý vật lý và thương hiệu tại miền Bắc còn khiêm tốn hơn so với HyperWork.
Ở một hướng đi khác, Gami đi lên từ Mô hình Tích hợp hiệu quả Chuỗi cung ứng OEM và nền tảng kinh doanh kế thừa từ nhà phân phối nội thất lâu năm tại Hà Nội (Nội thất Đông Á). Gami nắm lợi thế và sức cạnh tranh đáng kể so với các thương hiệu Việt khác nhờ mối quan hệ hợp tác nhiều năm và năng lực đàm phán trực tiếp với các nhà máy sản xuất gốc tại Thâm Quyến.
Tuy thương hiệu Gami còn khá non trẻ (T10/2024), sau cuộc chuyển dịch từ Sihoo, nhưng nhờ thừa hưởng sẵn tệp khách hàng khổng lồ của hệ thống Nội thất Đông Á/Congthaihoc.vn tại miền Bắc; sản phẩm tốt, có "cấu hình vượt tầm giá" và chiến lược bảo hành dài (3–12 năm) - Gami đang chiếm lĩnh rất nhanh phân khúc tầm trung và cận cao cấp.
Trong bức tranh trên, có một điểm chung dễ nhận thấy của những thương hiệu ghế công thái học Việt dẫn đầu là sự đầu tư nghiêm túc vào R&D và linh kiện. Trong đó, sản phẩm của các nhãn này đều ưu tiên sử dụng các chất liệu cao cấp như vải lưới thoáng khí, piston Class 4 đạt tiêu chuẩn an toàn quốc tế và bộ cơ khí chính xác cao.
Tạm kết lại, trong bối cảnh ranh giới giữa văn phòng và nhà ở ngày càng mờ nhạt, một chiếc ghế công thái học tốt không đơn thuần là món đồ nội thất hay trang trí. Đó là sự thấu hiểu cơ thể, là lời cam kết bảo vệ sức khỏe cột sống và là điểm tựa để "nâng đỡ" những ý tưởng sáng tạo.
Và sự trỗi dậy mạnh mẽ của các thương hiệu Việt như Epione, HyperWork, Gami hay BCHAIR không chỉ chứng minh cho năng lực R&D và tư duy sản xuất tiệm cận thế giới của người Việt - mà còn đánh dấu một bước tiến quan trọng: người Việt, đặc biệt là thế hệ GenZ đang chăm sóc sức khỏe của mình một cách chủ động và văn minh hơn mỗi ngày.
