Dự án đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh hiện đạt khoảng 82% diện tích bàn giao mặt bằng tại Quảng Ninh, trong khi dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đạt 75% tại Hải Phòng. Cả hai công trình đều đang tập trung xử lý các vướng mắc về đất đai, hạ tầng kỹ thuật và tái định cư để bảo đảm kế hoạch triển khai.
Mặt bằng chưa đáp ứng yêu cầu, nhiều hạng mục thi công bị ảnh hưởng
Tại Quảng Ninh, dự án đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh đã được bàn giao 226,88ha trong tổng số 273,41ha cần giải phóng mặt bằng, tương đương khoảng 82%. Diện tích còn lại là 46,53ha. Một số địa bàn như Mạo Khê, Tuần Châu và Uông Bí cơ bản hoàn tất bàn giao. Hoàng Quế, Yên Tử và Hà An đạt khoảng 80%, trong khi phường Đông Mai mới đạt 43%.
Việc di dời các công trình hạ tầng kỹ thuật đang chậm so với kế hoạch, ảnh hưởng đến khả năng triển khai đồng bộ các hạng mục trên tuyến. Những vướng mắc chủ yếu liên quan đến đất ở, tài sản trên đất, diện tích nuôi trồng thủy sản, quỹ đất tái định cư và phương án di dời công trình quốc phòng, an ninh. Các hệ thống điện, viễn thông, chiếu sáng, đặc biệt là đường dây cao thế, cũng cần được di chuyển để bàn giao mặt bằng sạch.
Trong khi công tác giải phóng mặt bằng tiếp tục được thực hiện, các nhà thầu đã triển khai thi công tại 45 vị trí trụ trên đoạn tuyến qua Quảng Ninh, với 237 cọc khoan nhồi hoàn thành. Riêng cầu vượt cao tốc Hạ Long - Hải Phòng đã hoàn tất 84 cọc khoan nhồi tại 18 vị trí trụ, thi công 10 bệ trụ và 4 thân trụ.
Tại Hải Phòng, dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng có đoạn tuyến dài khoảng 104,669km, gồm tuyến chính và 3 tuyến nhánh, đi qua 23 xã, phường, đặc khu. Tổng diện tích đất dự kiến thu hồi khoảng 446ha, ảnh hưởng đến khoảng 5.650 hộ dân và 48 tổ chức. Thành phố đã phê duyệt 39 dự án thành phần phục vụ triển khai, với tổng mức đầu tư khoảng 11.027,6 tỷ đồng.
Theo số liệu đến hết ngày 26/10/2026, diện tích đã giải phóng mặt bằng đạt 328,9/435,7ha, tương đương 75%. Trong đó, đất nông nghiệp đạt 213,4/241ha, tương ứng 89%; đất ở đạt 1,48/12,6ha, tương đương 11%; các loại đất khác đạt 114/184,3ha, tương ứng 62%. Ba địa phương An Hưng, An Lão và Hải An đã hoàn thành công tác này.
Phần diện tích còn lại tập trung ở những khu vực có nhiều vướng mắc, nhất là đất ở, đất quốc phòng và đất có mồ mả. Một số nơi chưa được bàn giao mốc giới kịp thời; hồ sơ địa chính qua các thời kỳ thiếu đầy đủ, trong khi tập quán di chuyển mộ và vấn đề đất xen kẹt giữa tuyến đường sắt với cao tốc Hà Nội - Hải Phòng cũng khiến quá trình xử lý kéo dài. Những bất cập về cơ chế, chính sách trong quá trình thực hiện tiếp tục cần được tháo gỡ.
Đặt mục tiêu hoàn tất bàn giao mặt bằng trong tháng 12
Với dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Hải Phòng đặt mục tiêu bàn giao 97-98% diện tích mặt bằng trong tháng 11/2026 và hoàn thành toàn bộ công tác giải phóng mặt bằng trước ngày 15/12/2026.
Tại cuộc họp về tiến độ dự án, Phó Chủ tịch UBND TP Hải Phòng Lê Trung Kiên yêu cầu các địa phương tập trung xử lý những phần diện tích còn tồn đọng. Đối với đất công ích, đất thủy lợi, đất 5% và đất công cộng, các thủ tục cần được hoàn thiện khẩn trương; mặt bằng được giải phóng đến đâu phải bàn giao cho Ban Quản lý dự án đường sắt đến đó.
Thành phố yêu cầu chỉ để lại khoảng 1-2% diện tích thuộc những trường hợp thực sự phức tạp, cần tiếp tục hoàn thiện hồ sơ. Các vướng mắc còn lại phải được tập trung giải quyết trong đầu tháng 12.
Sở Tài chính được giao phối hợp với các cơ quan liên quan và Ban Quản lý dự án đường sắt rà soát nhu cầu vốn bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo khối lượng thực tế. Trên cơ sở đó, thành phố sẽ thống nhất số vốn cần thiết để báo cáo Bộ Xây dựng, phục vụ việc điều chuyển vốn đến những địa phương, dự án có nhu cầu.
Cùng với giải phóng mặt bằng, các khu tái định cư cần sớm hoàn thiện hạ tầng điện, nước để có thể giao đất cho người dân. Thành phố cũng yêu cầu đẩy nhanh thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và thu tiền sử dụng đất theo quy định, với mục tiêu thu 50% khoản tiền này trong tháng 11. Sở Xây dựng có trách nhiệm nghiên cứu thiết kế mẫu, hướng dẫn thống nhất về hạ tầng, vỉa hè và lộ giới tại các khu tái định cư.
Ban Quản lý dự án đường sắt được yêu cầu xác định cụ thể ranh giới hành lang an toàn đường sắt theo phạm vi đã cắm mốc, làm cơ sở để địa phương thông tin đến người dân. Đơn vị này đồng thời phải phối hợp tiếp nhận hồ sơ, hiện trường ngay sau khi được bàn giao mặt bằng và tổ chức thi công tại các khu vực trũng, khu vực xả lũ đã đủ điều kiện.
Đối với dự án Hà Nội - Quảng Ninh, nhiệm vụ trước mắt là hoàn tất các phần diện tích còn lại, di dời hạ tầng kỹ thuật và xử lý những vướng mắc liên quan đến tái định cư, công trình quốc phòng, an ninh. Tại các khu vực đã có mặt bằng, chủ đầu tư và nhà thầu cần rà soát điều kiện thi công, bổ sung nhân lực, máy móc và triển khai đồng thời nhiều mũi thi công.
Dự án đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh dài khoảng 120km, điểm đầu tại Trung tâm Hội chợ Triển lãm Quốc gia ở Cổ Loa, xã Đông Anh, Hà Nội; điểm cuối tại khu công viên công cộng, phường Tuần Châu, Quảng Ninh. Tuyến đi qua Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng và Quảng Ninh, được thiết kế đường đôi, khổ 1.435mm, điện khí hóa. Tốc độ thiết kế tuyến chính đạt 350km/h, riêng đoạn qua Hà Nội là 120km/h. Dự kiến có 5 nhà ga gồm Cổ Loa, Gia Bình, Ninh Xá, Yên Tử và Hạ Long Xanh; depot đặt tại ga Hạ Long Xanh.
Tổng mức đầu tư dự án khoảng 147.370 tỷ đồng, chưa bao gồm khoảng 10.270 tỷ đồng chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư từ ngân sách nhà nước. Phần vốn đầu tư trên địa bàn Quảng Ninh khoảng 48.100 tỷ đồng, chi phí giải phóng mặt bằng dự kiến 3.579 tỷ đồng. Nhà đầu tư là Công ty CP Đầu tư và Phát triển đường sắt cao tốc Vinspeed. Dự án đặt mục tiêu hoàn thành xây dựng trong năm 2028 và khai thác thương mại từ năm 2029.
Tiến độ giải phóng mặt bằng và di dời hạ tầng kỹ thuật tại hai dự án sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tổ chức thi công. Trong đó, Hải Phòng đặt mốc hoàn thành bàn giao mặt bằng trước ngày 15/12/2026, còn dự án Hà Nội - Quảng Ninh cần tiếp tục xử lý các khu vực chưa đủ điều kiện để hướng tới kế hoạch khai thác năm 2029.
