Hiếu PC: Tội phạm mạng không nghỉ một ngày nào, hoạt động xuyên biên giới và dùng một thủ thuật duy nhất với nạn nhân

Theo chuyên gia an ninh mạng Hiếu PC, ngoài các công nghệ hiện đại như deepfake và AI, các trung tâm lừa đảo đang khai thác “tâm lý học” như một chiến thuật cốt lõi. Chuyên gia cho rằng tâm lý chiếm tới 80% trong các vụ lừa đảo, trong đó kẻ lừa đảo có thể nhắm vào một cá nhân trong nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày, khi nạn nhân vẫn bận rộn với công việc, gia đình và các hoạt động thường ngày.

Nguyên nhân: Tâm lý là “đòn bẩy” trong các chiến dịch lừa đảo

Hiếu PC nhấn mạnh rằng công nghệ cao chỉ là một phần của vấn đề. Trong nhiều trường hợp, đối tượng lừa đảo sử dụng các kỹ thuật thao túng để tạo niềm tin, gây áp lực hoặc dẫn dắt hành vi của nạn nhân theo hướng có lợi cho chúng. Việc nhắm mục tiêu kéo dài giúp kẻ lừa đảo duy trì sự tập trung của nạn nhân vào câu chuyện do chúng dựng lên, làm giảm khả năng kiểm chứng thông tin.

Diễn biến: Lừa đảo kéo dài và tận dụng thời gian bận rộn của nạn nhân

Chuyên gia cho biết một trung tâm lừa đảo có thể tập trung vào một người duy nhất trong nhiều giờ hoặc nhiều ngày. Trong giai đoạn này, nạn nhân thường không có đủ thời gian để rà soát, trong khi thông tin trên mạng rất nhiều và việc chỉ cần “nhấp chuột” có thể khiến người dùng vô tình tiếp cận các nội dung gây nhiễu hoặc dẫn dắt sai.

Số liệu và khuyến nghị: “Chậm lại” để kiểm chứng thông tin

Hiếu PC cho rằng để thoát khỏi các bẫy, người dân cần “chậm lại” và kiểm chứng thông tin. Chuyên gia dẫn khuyến nghị từ Google về việc tránh bị lừa bằng cách dành thời gian xác minh trước khi hành động. Khi chậm lại, người dùng có thêm thời gian để kiểm tra tính đúng đắn của thông tin và giảm rủi ro bị thao túng.

Đồng thời, chuyên gia nhấn mạnh việc bảo vệ thông tin cá nhân trực tuyến. Theo nội dung được nêu, nhiều vụ lừa đảo trực tuyến bắt nguồn từ việc dữ liệu của trẻ em và phụ huynh bị lộ.

Tác động tại Việt Nam: Dữ liệu phân mảnh làm giảm hiệu quả chống lừa đảo

Về bối cảnh trong nước, Hiếu PC cho rằng điểm yếu nằm ở việc dữ liệu bị phân mảnh. Ngân hàng, viễn thông và cơ quan chức năng có dữ liệu riêng, trong khi cuộc chiến chống lừa đảo đòi hỏi một kho dữ liệu thống nhất và thông suốt. Chuyên gia cũng đề cập đến đặc thù tội phạm mạng hoạt động phi biên giới, cùng với thủ tục hành chính có thể làm chậm phản ứng, khiến thời gian chờ tiền bị trộm kéo dài.

Nhận định và giải pháp: Mô hình phối hợp như Singapore và mở rộng chia sẻ dữ liệu

Hiếu PC đề xuất Việt Nam cần một mô hình tương tự Singapore, với một Trung tâm Chống lừa đảo Quốc gia nơi Chính phủ, ngân hàng, công nghệ (Google, Meta...), viễn thông và khu vực công-tư cùng ngồi lại để tìm giải pháp.

Ở góc độ kỹ thuật, chuyên gia cho biết Việt Nam có năng lực triển khai cảnh báo sớm. Ví dụ, hệ thống Simo đang được Bộ Công an phối hợp với các ngân hàng triển khai nhằm cảnh báo ngay khi người dùng nhập số tài khoản hoặc số điện thoại người nhận và phát hiện đó là tài khoản lừa đảo. Tuy nhiên, hiện chỉ có một số ngân hàng như MB, BIDV và MoMo áp dụng, trong khi Việt Nam có hàng chục ngân hàng; do đó cần mở rộng tham gia để bảo vệ người dân.

Chuyên gia cũng cho biết Tổ chức Chống Lừa đảo của mình có dữ liệu sẵn sàng chia sẻ, nhưng các rào cản về quản trị, giấy tờ và niềm tin khiến việc phối hợp trong nước gặp khó khăn. Ở chiều ngược lại, chuyên gia nêu rằng các đối tác như Google, Microsoft và Meta có thể tích hợp dữ liệu vào trình duyệt và phần mềm diệt virus để bảo vệ người dùng ngay lập tức.

Rào cản doanh nghiệp và khung pháp lý

Hiếu PC cho rằng doanh nghiệp Việt Nam ngại chia sẻ dữ liệu vì lo mất tài sản, chịu trách nhiệm và mất lợi thế cạnh tranh. Tuy nhiên, chuyên gia kỳ vọng Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân có hiệu lực từ 1/1/2026, cùng với sự hợp nhất giữa Luật An toàn thông tin và Luật An ninh mạng, sẽ làm rõ khung pháp lý và khuyến khích mở cửa chia sẻ dữ liệu.

Nhân lực và cam kết cá nhân

Chuyên gia nhận định kỹ sư Việt Nam có năng lực cao, đứng hàng đầu thế giới, nhưng Việt Nam đang đối mặt với hiện tượng chảy máu chất xám do mức đãi ngộ chưa hấp dẫn. Chuyên gia nêu ví dụ một người bạn làm cho Amazon nhận lương gần 400.000 USD/năm, và cho rằng Việt Nam khó có thể trả mức tương đương.

Về cá nhân, Hiếu PC cho biết nhận nhiều lời mời làm việc ở nước ngoài. Gần đây, một tập đoàn an ninh Thái Lan mời ông sang làm Giám đốc bảo mật với mức lương rất cao, nhưng ông từ chối. Ông có thể đi công tác nước ngoài nhưng không muốn định cư lâu dài, vì lo ngại tắc đường và xa gia đình; đồng thời nhấn mạnh động lực đến từ gia đình và tình yêu với quê hương Việt Nam.

Kết quả từ dự án chống lừa đảo

Hiếu PC cho biết dự án Chống lừa đảo do ông thành lập từ cuối năm 2020 đã hỗ trợ hàng nghìn nạn nhân bị lừa trực tuyến và trở thành một “lá chắn” hữu ích trước những nghi ngại của người dân về lừa đảo trên môi trường số.