Doanh nghiệp không chỉ là nơi tiếp nhận công nghệ, mà phải trở thành chủ thể có năng lực đánh giá, lựa chọn, hấp thụ, làm chủ và tiếp tục phát triển công nghệ.
Ngày 8/10, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng ký Quyết định số 1951/QĐ-TTg phê duyệt Đề án Tái cấu trúc các chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia giai đoạn 2026-2035, nhằm khắc phục tình trạng trùng lặp, tập trung nguồn lực và nâng cao hiệu quả đầu tư.
Theo đề án, các chương trình được sắp xếp thành 6 nhóm, tập trung vào phát triển tiềm lực khoa học, nghiên cứu cơ bản, công nghệ trọng điểm, đổi mới sáng tạo, các nhiệm vụ quốc gia đặc biệt và chuyển đổi số. Việc tái cấu trúc không làm phát sinh thủ tục hành chính hay cấp quản lý trung gian mới.
Trọng tâm của đề án là làm chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa sản phẩm công nghệ.
Đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu hình thành ít nhất 20 sản phẩm trọng điểm quốc gia và sản phẩm công nghệ chiến lược; phát triển tối thiểu 20 doanh nghiệp làm chủ công nghệ, trong đó ít nhất 5 doanh nghiệp có sản phẩm tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.
Giai đoạn 2031-2035, mục tiêu nâng lên ít nhất 50 sản phẩm được thương mại hóa ở quy mô công nghiệp, có sức cạnh tranh quốc tế; 30 doanh nghiệp làm chủ công nghệ, trong đó tối thiểu 10 doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.
Đề án cũng hướng tới hình thành 30 nhóm nghiên cứu mạnh đạt chuẩn khu vực vào năm 2030 và đưa 100% chương trình thuộc phạm vi đề án lên nền tảng số quốc gia để theo dõi, đánh giá.
Doanh nghiệp sẽ đóng vai trò dẫn dắt trong nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa công nghệ
Doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm trong ứng dụng, chuyển giao, đổi mới công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Nhu cầu thị trường và thực tiễn phát triển được dùng để định hướng hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ. Viện nghiên cứu và trường đại học nòng cốt trong tạo tri thức mới, phát triển công nghệ và đào tạo nhân lực.
Đề án khuyến khích doanh nghiệp đề xuất nhiệm vụ, đặt hàng, tài trợ hoặc đồng tài trợ, chủ trì hay phối hợp thực hiện các nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nhà nước sẽ hỗ trợ xuyên suốt quá trình đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, từ hoàn thiện công nghệ, đánh giá mức độ sẵn sàng, bảo hộ sở hữu trí tuệ đến chuyển giao, phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường.
Đến năm 2030, tối thiểu 50% nhiệm vụ đặt hàng phải do doanh nghiệp chủ trì hoặc phối hợp thực hiện, với vốn đối ứng đạt ít nhất 40% tổng kinh phí của các nhiệm vụ này. Đến năm 2035, hai tỷ lệ tương ứng là tối thiểu 60% và 50%.
Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh, khoa học và công nghệ hiện không còn chỉ là công cụ hỗ trợ mà đã trở thành một trong những yếu tố quyết định năng lực phát triển của quốc gia.
Với mục tiêu tăng trưởng cao, yêu cầu cấp thiết không chỉ là tiếp tục phát triển tri thức và nguồn nhân lực, mà phải đưa nhanh các giải pháp công nghệ vào sản xuất, kinh doanh.
Các nhiệm vụ nghiên cứu trước hết phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn và từ bài toán của doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp tham gia ngay từ khâu đặt hàng, xác định yêu cầu công nghệ và đồng hành trong quá trình phát triển sản phẩm, khả năng một kết quả nghiên cứu được tiếp nhận và thương mại hóa sẽ cao hơn.
Ở chiều ngược lại, các viện nghiên cứu, trường đại học cũng phải nâng mức độ sẵn sàng chuyển giao của công nghệ. Một kết quả nghiên cứu dù có giá trị khoa học nhưng chưa đủ độ ổn định, chưa được chuẩn hóa hoặc chưa tính đến yêu cầu sản xuất quy mô lớn sẽ khó đi xa hơn phòng thí nghiệm.
Thứ trưởng Hoàng Minh cho rằng, công nghệ là một loại hàng hóa đặc thù. Từ công nghệ đến sản phẩm còn phải trải qua quá trình hoàn thiện, đầu tư sản xuất, kiểm chứng thị trường và tổ chức thương mại. Đây là phần việc mà doanh nghiệp giữ vai trò đặc biệt quan trọng.
Vì vậy, doanh nghiệp không chỉ là nơi tiếp nhận công nghệ, mà phải trở thành chủ thể có năng lực đánh giá, lựa chọn, hấp thụ, làm chủ và tiếp tục phát triển công nghệ.
Thị trường công nghệ tại Việt Nam đang từng bước hình thành. Các hoạt động định giá tài sản công nghệ, tài sản trí tuệ, chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ và giao dịch công nghệ ngày càng được quan tâm.
Tuy nhiên, để thị trường này vận hành thực chất, điều quan trọng không chỉ là có giao dịch công nghệ, mà là công nghệ sau chuyển giao phải được biến thành sản phẩm, dịch vụ và năng lực cạnh tranh mới của doanh nghiệp.
